PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam phát biểu tại lễ khai mạc khảo sát kiểm định ba chương trình thạc sĩ của Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN ngày 4/8/2026.

Khái niệm “chất lượng đại học” thường xuất hiện cùng những bộ tiêu chuẩn, báo cáo tự đánh giá hay các đợt kiểm định. Nhưng nếu tách khỏi thủ tục hành chính, phía sau đó là một bài toán khó hơn: trường đại học dựa vào đâu để biết một chương trình đang vận hành tốt, điểm nào cần sửa và những thay đổi sau mỗi lần đánh giá có thực sự tạo ra cải tiến.

Đó cũng là mạch công việc mà PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam theo đuổi nhiều năm. Ngày 21/8/2026, bà được bổ nhiệm giữ chức Giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo, Đại học Quốc gia TP.HCM (ĐHQG-HCM), sau thời gian làm công tác bảo đảm và kiểm định chất lượng tại Trường Đại học Bách khoa và Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục ĐHQG-HCM. Việc chuyển sang một vị trí gắn đồng thời với khảo thí, đánh giá và bảo đảm chất lượng diễn ra đúng lúc hệ thống đại học đang triển khai bộ tiêu chuẩn kiểm định cơ sở giáo dục mới theo Thông tư 20/2026/TT-BGDĐT.

Đưa chất lượng vào những chỉ số có thể theo dõi

Con đường chuyên môn của PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam không bắt đầu từ khoa học giáo dục. Bà tốt nghiệp kỹ sư Kỹ thuật điện tử tại Trường Đại học Bách khoa năm 2000, lấy bằng thạc sĩ Kỹ thuật hệ thống công nghiệp tại Asian Institute of Technology năm 2002 và tiến sĩ Logistics và quản lý chuỗi cung ứng tại Korea Maritime University năm 2010. Bà được công nhận học hàm phó giáo sư năm 2015 và là giảng viên cao cấp.

Những yếu tố về hệ thống, quy trình và đo lường sau đó xuất hiện khá rõ trong công việc nghiên cứu về giáo dục của bà. Trong công trình công bố trên Science & Technology Development Journal, PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam cùng Vũ Thế Dũng, Đỗ Ngọc Hiền, Lâm Tường Thoại, Vưu Thị Thùy Trang và Đinh Ngọc Ánh xây dựng một bộ chỉ số hiệu quả chính – KPI – dành cho chương trình đào tạo đại học thuộc lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ. Nhóm nghiên cứu đặt vấn đề từ một khó khăn rất thực tế: quá trình bảo đảm và kiểm định chất lượng cần lượng lớn dữ liệu để xác định điểm mạnh, điểm yếu cũng như theo dõi việc cải tiến của chương trình.

PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam và TS. Nguyễn Đức Nghĩa trong đợt khảo sát chính thức ngày 4/8/2026 tại Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN.

Ở đây cần giữ đúng phạm vi công trình. Nhóm tác giả đề xuất các chỉ số để đo lường và hỗ trợ đánh giá hoạt động của chương trình đào tạo; nghiên cứu không đồng nghĩa đã chứng minh bộ KPI ấy được áp dụng rộng rãi hay tự nó làm tăng chất lượng đào tạo. Điểm đáng chú ý nằm ở cách đặt câu hỏi: thay vì chỉ nói một chương trình “tốt” hoặc “chưa tốt”, người quản lý cần những đại lượng có thể theo dõi, đối sánh và sử dụng khi xác định phần việc phải cải tiến.

Công việc đó cũng cho thấy kiểm định chỉ là một phần của một chu trình lớn hơn. Một trường có thể hoàn tất hồ sơ, tiếp đoàn đánh giá và nhận chứng nhận, nhưng giá trị của quá trình đánh giá phụ thuộc vào việc những điểm mạnh, hạn chế và khuyến nghị có quay trở lại hệ thống quản trị hay không. Đây là lý do khái niệm “cải tiến liên tục” xuất hiện thường xuyên trong nghiên cứu cũng như hoạt động nghề nghiệp của bà Lam.

Kiểm định không dừng lại ở một lần đánh giá

Đến năm 2026, câu chuyện này mang tính thời sự rõ hơn. Thông tư 20/2026/TT-BGDĐT ngày 31/3/2026 đưa ra quy định mới về kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học. Ngày 26/6, tại một chương trình tập huấn cho hơn 100 viên chức thuộc ĐHQG-HCM, PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam trực tiếp trình bày những thay đổi và yêu cầu cốt lõi trong bộ tiêu chuẩn mới. Hai tháng sau, hệ thống kiểm định giáo dục đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã sử dụng Thông tư này làm một trong các căn cứ cập nhật danh sách cơ sở giáo dục được công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng.

Trước đó, trong cuộc trao đổi về hội nhập giáo dục đại học do Hội đồng Anh phối hợp cùng VnExpress thực hiện tháng 3/2026, PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam nhấn mạnh bảo đảm chất lượng không chỉ là kiểm tra và đánh giá định kỳ. Cách tiếp cận bà đề cập là xây dựng “văn hóa chất lượng”, trong đó lãnh đạo, giảng viên, cán bộ, sinh viên và doanh nghiệp đều tham gia vào quá trình vận hành và cải tiến. Đây là bước chuyển đáng lưu ý: chất lượng không còn được đặt riêng trong một phòng chuyên trách mà phải đi vào những quyết định hằng ngày của cơ sở đào tạo.

Thực địa kiểm định cũng là một phần lớn trong công việc này. Thông tin chuyên môn công khai của Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục ĐHQG-HCM ghi nhận bà đã tham gia kiểm định 42 cơ sở giáo dục và 323 chương trình đào tạo. Con số đó phản ánh phạm vi công việc của một kiểm định viên, không nên được hiểu thành bằng chứng rằng chất lượng của 42 cơ sở hay 323 chương trình đã tăng lên nhờ một cá nhân. Kiểm định vốn là hoạt động tập thể, với đoàn chuyên gia, hội đồng, cơ sở đào tạo cùng nhiều bên liên quan.

Đầu tháng 8/2026, PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam tiếp tục tham gia với vai trò giám sát viên trong đợt đánh giá ngoài ba chương trình thạc sĩ Kế toán, Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế quốc tế của Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Hoạt động khảo sát được tổ chức từ ngày 4 đến 7/8, sau khi ba chương trình hoàn thành báo cáo tự đánh giá. Hình ảnh tại đợt làm việc cho thấy phần việc kiểm định không chỉ nằm trong những bảng tiêu chí: chuyên gia phải đọc minh chứng, quan sát hoạt động, trao đổi với các nhóm liên quan rồi mới hình thành nhận định và khuyến nghị.

Đoàn chuyên gia, lãnh đạo và cán bộ tham dự đợt khảo sát kiểm định tại Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN ngày 4/8/2026. PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam có mặt trong đoàn

Việc PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam được giao phụ trách Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo vào tháng 8 vì thế không phải điểm xuất phát của câu chuyện, mà là mốc mới trong một quá trình đã kéo dài nhiều năm. Từ tháng 9/2018, bà từng làm Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục ĐHQG-HCM và từ tháng 2/2022 giữ chức giám đốc. Ngày 31/8/2026, ĐHQG-HCM giao TS. Dương Tôn Thái Dương quyền Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục, cho thấy quá trình chuyển giao nhân sự tại đơn vị cũ sau nhiệm vụ mới của bà Lam.

Một hệ thống đại học có thể có rất nhiều số liệu nhưng vẫn chưa chắc quản trị được chất lượng. Điểm phân biệt nằm ở việc dữ liệu nào thực sự giúp nhận ra vấn đề, tiêu chí nào đủ rõ để đối chiếu và kết quả đánh giá có được đưa trở lại thành hành động cải tiến hay không. Từ công trình về KPI đến những đợt kiểm định và công việc khảo thí hiện nay, phần đóng góp có thể xác định rõ ở PGS.TS. Lê Ngọc Quỳnh Lam là nỗ lực đưa những khái niệm vốn dễ trở nên chung chung như “chất lượng” và “cải tiến” về gần hơn với chỉ số, minh chứng và quy trình có thể kiểm tra.