Ngày 22/5, Soha.vn và Trường ĐH Đại Nam phối hợp tổ chức Hội thảo “Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hành động”. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia, nhà quản lý giáo dục hàng đầu cùng đại diện các doanh nghiệp để cùng giải bài toán về một mô hình giáo dục đại học lý tưởng trong kỷ nguyên số.

Thực tế bất an của thế hệ nhiều cơ hội nhưng đầy áp lực

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Bùi Ngọc Hải - Giám đốc Soha.vn, Trưởng Ban tổ chức Hội thảo nhận định câu chuyện “đại học hạnh phúc” không chỉ là vấn đề giáo dục, mà còn là bài toán phát triển con người của cả quốc gia trong kỷ nguyên mới. Ông Hải dẫn chứng, trong văn kiện và Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng, lần đầu tiên cụm từ “Hạnh phúc” được đặt cạnh các mục tiêu “Dân chủ, công bằng, văn minh”. Điều này cho thấy đây không còn là khái niệm trừu tượng mà đã trở thành thước đo phát triển bền vững và cốt lõi văn hóa của đất nước.

Khẳng định giáo dục đại học thời gian qua đã có những bước chuyển mạnh mẽ để nâng cao chỉ số hài lòng cho người học, song ông Bùi Ngọc Hải cho rằng các trường vẫn còn rất nhiều việc phải làm trước thực tế khốc liệt của thị trường lao động khi AI phát triển mỗi ngày.

Nhà báo Bùi Ngọc Hải, Giám đốc Soha.vn phát biểu đề dẫn mở đầu hội thảo Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam

Dữ liệu từ cuộc khảo sát online do Soha.vn thực hiện vào tháng 4/2026 với hơn 9.200 sinh viên tại 10 trường đại học đã phác họa rõ nét tâm trạng bất an này. Theo đó, có đến 80% sinh viên cho biết họ đang chịu áp lực học tập ở các mức độ khác nhau; hơn 33% sinh viên phân vân hoặc muốn đổi ngành nếu được lựa chọn lại; gần 20% chưa thực sự tự hào về ngôi trường mình đang theo học và 15% sinh viên thiếu tự tin về cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp.

Theo Trưởng Ban tổ chức hội thảo, những con số này phản ánh sự bất an của không ít người trẻ hiện nay - thế hệ tuy có nhiều cơ hội hơn trước nhưng cũng phải đối diện với áp lực và sự bất định lớn hơn bao giờ hết. Câu hỏi đặt ra là: Phải chăng cứ giảm áp lực sẽ giúp sinh viên hạnh phúc?

Hạnh phúc phải xây dựng trên năng lực thực và sự tự hào

Đối với các nhà lãnh đạo đại học, câu trả lời không đơn giản như vậy. Tại hội thảo, nhiều chuyên gia và nhà quản lý giáo dục đều đồng tình: Đại học hạnh phúc không phải nơi cố làm “vừa lòng” sinh viên bằng mọi giá và cũng không phải nơi loại bỏ hoàn toàn áp lực. Thay vào đó, hạnh phúc cần được xây dựng trên nền tảng của năng lực thật và khả năng thích nghi với cuộc sống.

Từ thực tiễn triển khai mô hình giáo dục theo chuẩn đầu ra (OBE), ứng dụng AI và triết lý “kỷ luật hỗ trợ” tại Trường Đại học Đại Nam, TS Lê Đắc Sơn - Chủ tịch Hội đồng nhà trường nhìn nhận áp lực không phải lúc nào cũng tiêu cực. Điều quan trọng là người học có được hỗ trợ để vượt qua áp lực và trưởng thành hay không.

“Hạnh phúc không phải là sự dễ chịu. Hạnh phúc là sự trưởng thành mạnh mẽ. Một sinh viên yếu ớt không thể có cuộc đời hạnh phúc. Giáo dục đại học cần giúp sinh viên hình thành năng lực thực thay vì chỉ chạy theo thành tích hình thức. Một trường đại học hạnh phúc không phải là nơi sinh viên cười nhiều nhất, mà là nơi sinh viên ra trường có thể đứng vững trước cuộc đời, và khi tự hỏi ‘Mình có hạnh phúc không?", họ có đủ năng lực và bản lĩnh để trả lời "Có", TS Lê Đắc Sơn nhấn mạnh.

Tiến sĩ Lê Đắc Sơn, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Đại Nam phát biểu tham luận tại hội thảo Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam

Dưới góc nhìn tương đồng, TS Lê Mai Lan - Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học VinUni - định nghĩa một sinh viên hạnh phúc không phải là người ít áp lực, mà là người sau bốn năm nhìn lại thấy mình lớn lên, làm được nhiều hơn, hiểu mình hơn và biết rõ ý nghĩa công việc mình làm.

Bà Lan phân tích, hạnh phúc trong giáo dục đại học có hai cấp độ: "hài lòng" (cảm giác ngắn hạn từ trải nghiệm hiện tại) và "tự hào" (cảm giác dài hạn khi trở thành một con người đáng trở thành). Sinh viên có thể hài lòng với một trường nhưng chưa chắc đã tự hào, hoặc ngược lại, chưa thực sự hài lòng hoàn toàn nhưng vẫn tự hào về ngôi trường của mình.

Dẫn chứng từ số liệu thực tế tại VinUni, bà Lê Mai Lan cho biết chỉ số NPS (đo mức độ sinh viên sẵn sàng giới thiệu và đứng về phía ngôi trường của mình qua câu hỏi: “Nếu được chọn lại, em có chọn VinUni không?”) năm 2025 đạt 60,36 điểm, tăng mạnh 58,8% so với một năm trước đó. Để chuyển hóa từ "hài lòng" thành "tự hào", VinUni đã xây dựng các mô hình như Ikigai, hệ sinh thái mentor - alumni, văn hóa “Pay it Forward”, đồng thời đưa các dự án thực tế và trải nghiệm xã hội trở thành trung tâm của hành trình học tập.

Bà Lê Mai Lan đúc kết: “Đại học hạnh phúc không phải là đại học dễ chịu nhất. Đó là đại học khiến sinh viên trở nên đáng tự hào - và khiến xã hội tự hào vì có ngôi trường đó”.

Tiến sĩ Lê Mai Lan, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học VinUni phát biểu tham luận tại hội thảo Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam

Giải bài toán dịch chuyển lao động trong thời đại AI

Một điểm chung khác xuyên suốt các tham luận và phiên tọa đàm là lời cảnh báo về sự thay đổi nhanh chóng của thế giới lao động trong thời đại công nghệ số. Các diễn giả thẳng thắn chỉ ra, nếu giáo dục đại học vẫn tiếp tục đào tạo theo kiểu truyền đạt kiến thức cũ, sinh viên sẽ nhanh chóng bị tụt lại phía sau.

GS Rick Bennett - Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) - khuyến nghị giáo dục đại học cần chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy “mở rộng số lượng” sang xây dựng “chất lượng thực chất và niềm tin quốc tế”. Theo ông, điều quan trọng cốt lõi không nằm ở bảng xếp hạng hay kiểm định, mà là việc trường đại học có thực sự giúp sinh viên hình thành năng lực, khả năng thích nghi và sự tự tin để bước vào thế giới đầy biến động hay không.

Giáo sư Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phát biểu tham luận tại hội thảo Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam

Bổ sung cho góc nhìn này, PGS.TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQGHN), Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nội lực cá nhân và sức khỏe tinh thần. Ông Nam cho rằng nhà trường không thể chỉ dừng lại ở việc truyền đạt tri thức đơn thuần, mà cần giúp người học phát triển năng lực tự học, khả năng phục hồi tâm lý và năng lực học tập suốt đời để đối diện với AI.

Ở góc độ chuyên gia học thuật, GS.TS Nguyễn Văn Nội - Chủ tịch Hội các Phòng thử nghiệm Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQGHN) lưu ý giáo dục đại học không được đánh mất chiều sâu học thuật nhưng cũng không thể tách rời thực tiễn. Sinh viên phải được trang bị "tư duy nền tảng" vững chắc để khi quăng vào bất cứ môi trường nào cũng có thể tự học và thích ứng nhanh chóng, dùng tư duy học thuật để giải quyết các bài toán thực chiến. Do đó, một đại học thành công và hạnh phúc phải đóng vai trò là cầu nối giữa "pháo đài học thuật" và "chợ thị trường thực chiến".

Đồng quan điểm, GS.TS Nguyễn Hữu Ninh - Chủ tịch Hội đồng quản lý Trung tâm Nghiên cứu, Giáo dục Môi trường và Phát triển (CERED) - khẳng định trong thế kỷ 21, giá trị lớn nhất của giáo dục không còn nằm ở việc ghi nhớ kiến thức, mà là khả năng học cái mới, làm việc cùng AI và thích nghi với thay đổi. Một trường đại học tốt không phải chỉ tạo ra những người giỏi thi cử, mà phải tạo ra những con người đủ năng lực thích nghi với tương lai mà vẫn giữ được nhân cách và sự sáng tạo.

Tọa đàm Kiến tạo trường Đại học hạnh phúc tại Việt Nam - Từ tầm nhìn đến hành động

Từ góc nhìn trực diện của nhà tuyển dụng, ông Phạm Huy Phong - CEO Mainetti Việt Nam kiêm CPO Tập đoàn Mainetti toàn cầu nhìn nhận sinh viên Việt Nam hiện nay có nhiều điểm mạnh về kiến thức và khả năng học hỏi, song khả năng chịu áp lực vẫn là một điểm yếu đáng lưu ý. Ông Phong khuyến nghị các trường đại học dù đã dạy kiến thức và kỹ năng rất tốt, nhưng cần tập trung giúp sinh viên chuyển hóa những hành trang đó thành năng lực thực tế để có thể sống và phát triển trong bất kỳ môi trường nào.

Các ý kiến sẻ tại hội thảo không chỉ gợi mở những mô hình, giải pháp cụ thể mà còn định nghĩa lại một cách sâu sắc về khái niệm “hạnh phúc” trong giáo dục đại học. Trong một thế giới mà AI có thể thay đổi gần như mọi nghề nghiệp, điều người trẻ cần nhất không chỉ là tích lũy thêm kiến thức, mà là nội lực tinh thần vững vàng, khả năng thích ứng linh hoạt và cảm giác được sống một cuộc đời có ý nghĩa. Chuẩn bị trọn vẹn những hành trang ấy cho người học chính là sứ mệnh cao cả nhất của một “trường đại học hạnh phúc”.