Ngày 15/5, thông tin từ Bộ Công an về việc khởi tố hàng loạt cá nhân, đơn vị sở hữu các chuỗi liveshow ca nhạc đình đám về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự đang khiến dư luận vô cùng xôn xao. 

Cụ thể, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã ra quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự liên quan đến các doanh nghiệp hoạt động mạnh mẽ trong lĩnh vực truyền thông, giải trí, sản xuất nội dung âm nhạc và biểu diễn gồm: Nguyễn Hải Bình (Tổng giám đốc Công ty BH Media), Nguyễn Minh Đức và Ngô Thanh Tùng (thuộc nhóm 1900 Group, quản lý Đồi Mặt Trời và Thông Zeo), cùng Diệp Văn Lập (ca sĩ Quang Lập, chủ Trung tâm Giọng ca để đời), Võ Văn Nam, Giám đốc Công ty TNHH Lululola Entertainment, và  Võ Hoàng Việt, Nguyễn Trung Trường Huy, Giám đốc Công ty TNHH Mây Sài Gòn.

Ngay khi thông tin được công bố, trên mạng xã hội, nhiều nghệ sĩ, nhạc sĩ và người làm chuyên môn cũng đã đưa ra những ý kiến nhận định và góc nhìn khác nhau xoay quanh câu chuyện bản quyền. 

Giới nhạc sĩ bàn luận sôi nổi sau loạt vụ khởi tố “Xâm phạm quyền tác giả”

Chia sẻ trên trang cá nhân, chị Thuỷ Lê - quản lý của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung thẳng thắn chỉ ra thói quen sử dụng âm nhạc miễn phí để cover hoặc remix đã bị xem là điều hiển nhiên. Theo chị, khi tác giả lên tiếng đòi quyền lợi thường bị chỉ trích là làm khó người khác hay tự cản trở độ lan tỏa của bài hát. Tuy nhiên, đằng sau mỗi sản phẩm là chi phí, thời gian và mồ hôi của cả một ê-kíp. Chị viết: “Nhưng sau tất cả, âm nhạc cũng là công sức, thời gian và chất xám của biết bao con người đứng phía sau tạo ra nó ban đầu. Không ai sống được chỉ bằng những lượt view hay vài clip viral. Nghệ sĩ, nhạc sĩ hay cả ekip làm nghề vẫn phải lo từng chi phí để duy trì công việc và tiếp tục tạo ra sản phẩm mới. Vì vậy, việc xin phép hay trả phí bản quyền vốn dĩ không phải điều gì quá khắt khe, mà chỉ là sự tôn trọng tối thiểu dành cho người sáng tạo.”

Nhạc sĩ Huy Tuần

và nhạc sĩ Dương Cầm có những chia sẻ khởi tố 5 vụ án vi phạm bản quyền

Đứng ở góc độ người trực tiếp tạo ra sản phẩm, nhạc sĩ Huy Tuấn để lại bình luận ngắn gọn nhưng phản ánh đúng thực trạng nhức nhối của giới làm nhạc. Anh chia sẻ việc phát hiện các ca khúc của mình bị khai thác tràn lan khắp nơi nhưng doanh thu lại không hề chảy vào túi tác giả. 

“ Hôm rồi lên type tên bài mình thấy tùm lum nơi họ khai thác, chỉ là không chảy vào túi mình. Đau thật!” - nhạc sĩ Huy Tuấn để lại bình luận trong một bài viết về chủ đề này.

Bên cạnh đó, nhạc sĩ Dương Cầm bày tỏ sự tiếc nuối khi thấy những gương mặt quen thuộc trong nghề vướng vòng lao lý. Anh cho rằng việc không nắm vững luật bản quyền chính là "con dao" đánh sập các thương hiệu được xây dựng khó nhọc. Dù vậy, nam nhạc sĩ đánh giá vụ khởi tố này là một cú hích cần thiết, đánh dấu bước chuyển mình của nền công nghiệp văn hóa Việt Nam: “Đây có lẽ là một cú hích lớn để mở ra một bước chuyển mình của nền công nghiệp văn hoá nước nhà. Khi IP (Intellectual Property - Sở hữu trí tuệ) được coi là tài sản và được bảo vệ nghiêm ngặt bởi pháp luật.”

Người làm nghề nói về “ma trận” tác quyền: Đóng tiền rồi vẫn bị đánh gậy bản quyền 

Ở góc nhìn của nhà sản xuất, nhà báo Diệu Minh - người có nhiều năm phụ trách khâu sản xuất giải thưởng Làn Sóng Xanh lại mang đến một khía cạnh hoàn toàn khác. Dù ủng hộ tuyệt đối việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tác giả, cô cũng có những chia sẻ thêm những góc khuất ít người biết, ít khi được công khai và nhiều trải nghiệm thực tế cá nhân khi làm việc với các đơn vị đại diện thu tiền bản quyền. 

Theo nhà báo Diệu Minh, thực tế hiện nay vẫn tồn tại những trường hợp thiếu minh bạch trong khâu thu và quản lý bản quyền. Có tình huống đơn vị đại diện đứng ra thu tác quyền nhưng không báo cáo đầy đủ doanh thu cho tác giả, hoặc một ca khúc cùng lúc có nhiều bên nhận quyền thu phí, dẫn đến việc nhà sản xuất dù đã hoàn tất nghĩa vụ với một bên vẫn tiếp tục bị bên khác đánh gậy bản quyền, ảnh hưởng trực tiếp đến lượt xem, traffic và doanh thu của kênh phát hành. Cô cũng cho biết từng có trường hợp tác giả đã trực tiếp đồng ý cấp phép sử dụng ca khúc nhưng phía đại diện thu tác quyền vẫn tiếp tục gây khó khăn dù không nắm độc quyền khai thác.

Chia sẻ từ góc nhìn người làm sản xuất của nhà báo Diệu Minh

 Bên cạnh đó, nhà báo Diệu Minh cho rằng việc áp dụng biểu phí tác quyền hiện vẫn còn thiếu sự thống nhất. Theo chia sẻ, cùng một tiết mục nhưng có lúc được tính là mashup, lúc lại bị xếp vào dạng tác phẩm phái sinh để áp ra các mức phí khác nhau. Thậm chí, nếu chương trình có nhà tài trợ, phần âm nhạc đôi khi bị quy sang diện “nhạc quảng cáo”, khiến chi phí tăng lên đáng kể. Ngoài ra, cô cũng đặt vấn đề về tính minh bạch trong việc phân chia nguồn thu tác quyền từ các nhà hàng, quán cà phê và các mô hình sử dụng âm nhạc công cộng.

Từ trải nghiệm của nhiều ê-kíp sản xuất, việc xin phép sử dụng ca khúc hiện nay cũng phải trải qua nhiều tầng nấc phức tạp. Không ít người làm nghề từng rơi vào tình huống “đóng tiền xong vẫn bị đánh gậy bản quyền”. Cụ thể, dù đã hoàn tất nghĩa vụ phí với Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) hoặc được chính tác giả đồng ý bằng văn bản, sản phẩm vẫn có thể bị bên thứ ba khiếu nại do sự chồng chéo giữa quyền tác giả và quyền sở hữu bản ghi từ các chương trình biểu diễn trước đó.

Loạt vụ khởi tố vừa qua không chỉ là hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ để siết chặt bản quyền, mà còn bộc lộ nhiều khúc mắc mới trong hệ thống quản lý bản quyền hiện tại (Ảnh minh họa)

Trong nhiều trường hợp, đơn vị sản xuất phải tự truy vấn, đối chiếu giấy tờ và liên hệ nhiều bên để chứng minh quyền sử dụng hợp pháp mới có thể gỡ claim hoặc kháng nghị thành công. Tuy nhiên, quá trình xử lý thường kéo dài và gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động phát hành nội dung trên nền tảng số. Tất cả tạo nên một vấn đề nan giải, khiến nhiều ê-kíp mệt mỏi nhất không phải ở việc trả phí, mà là cảm giác hoang mang không biết phải làm thế nào mới được xem là “đúng hoàn toàn”. 

Có thể thấy, loạt vụ khởi tố vừa qua được xem là bước đi mạnh tay để siết chặt luật bản quyền, đồng thời là đòn bẩy cảnh tỉnh sâu sắc đến nhiều cá nhân và tổ chức biểu diễn. Tuy nhiên, sự việc này cũng vô tình bóc tách và mở ra nhiều khúc mắc mới trong khâu quản lý, vận hành hệ thống thu phí bản quyền hiện tại. Đây là những bài toán thực tế cần sớm được giải quyết triệt để nhằm xây dựng một hành lang pháp lý đồng bộ, qua đó đảm bảo tối đa quyền lợi chính đáng của tác giả, vừa tạo môi trường thuận lợi cho những người làm nghề nghiêm túc. 

Ảnh: FB/ Ảnh cap màn hình