Một phụ huynh chia sẻ hình ảnh con gái đang ngồi đọc sách, kèm lời than thở: Trước đây luôn nghĩ con thứ hai rất thông minh vì biết nhìn thái độ của người lớn, nói năng khéo léo, biết cách làm mọi người vui. Nhưng khi con vào tiểu học, việc học lại khó khăn đến mức khiến cha mẹ thất vọng.

Trong lúc bức xúc, phụ huynh còn nói: “Chưa từng thấy ai ngốc như con gái mình”.

Câu chuyện cho thấy một nhầm lẫn khá quen thuộc: Thấy trẻ lanh lợi trong giao tiếp, người lớn liền cho rằng con cũng sẽ tiếp thu kiến thức nhanh và học hành thuận lợi.

Đến khi kết quả không như mong đợi, cha mẹ dễ quay sang trách con, thay vì nhìn lại kỳ vọng ban đầu của mình.

1. Lanh lợi trong giao tiếp và khả năng học tập là hai chuyện khác nhau

Có những đứa trẻ rất nhanh nhạy khi trò chuyện. Con biết lúc nào bố mẹ vui, khi nào nên xin một món đồ, nói câu gì để ông bà bật cười. Những biểu hiện ấy dễ khiến người lớn nhận xét: “Đứa này khôn lắm, sau này chắc học giỏi”.

Nhưng biết cách nói chuyện không đồng nghĩa với việc đã có những kỹ năng cần thiết cho học tập.

Khi vào lớp 1, trẻ phải làm quen với nhiều yêu cầu mới: Nghe hướng dẫn, ghi nhớ, đọc, viết, làm bài theo từng bước và hoàn thành công việc dù không phải lúc nào cũng thấy thú vị.

Một đứa trẻ hoạt bát có thể vẫn gặp khó khăn khi ngồi học. Ngược lại, một đứa trẻ ít nói có thể tiếp thu tốt nhưng chưa quen thể hiện trước người khác.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào vài câu nói khéo để kết luận con thông minh, cũng không thể thấy con học chậm mà vội gọi con là “ngốc”.

2. Đừng nhầm việc biết lấy lòng với sự trưởng thành

Trong nhiều gia đình, trẻ được khen khi biết nói những câu khiến người lớn hài lòng. Điều đó không có gì sai nếu con đang học cách lịch sự, quan tâm đến người khác.

Tuy nhiên, nếu cha mẹ chỉ chú ý đến việc con có làm người lớn vui hay không, những kỹ năng khác dễ bị bỏ quên.

Con có biết tự chuẩn bị đồ dùng? Có chịu thử lại khi làm sai? Có thể nói thật khi chưa hiểu bài? Có dám thừa nhận mình cần giúp đỡ?

Đây đều là những điều đáng quan sát trong quá trình trưởng thành.

Một đứa trẻ biết nói “Con hiểu rồi” để tránh bị nhắc chưa chắc đã thực sự hiểu. Một đứa trẻ biết hứa rất nhanh chưa chắc đã biết cách thực hiện lời hứa.

Cha mẹ cần nhìn vào việc con làm được gì, đang gặp khó ở đâu, thay vì chỉ nghe những lời dễ chịu.

3. Trẻ ít nói không có nghĩa là kém thông minh

Ở chiều ngược lại, nhiều đứa trẻ bị nhận xét là “khờ”, “chậm” chỉ vì không nhanh miệng chào hỏi, không biết đáp lời khi bị trêu hoặc thích ngồi chơi một mình.

Những nhận xét ấy cũng hời hợt như việc mặc định trẻ lanh lợi sẽ học giỏi.

Có trẻ cần thêm thời gian để làm quen với người lạ. Có trẻ thích quan sát trước khi nói. Có trẻ diễn đạt chưa trôi chảy nhưng lại kiên trì khi làm một việc mình yêu thích.

Cha mẹ nên quan sát con trong nhiều tình huống: Khi chơi, khi học, khi gặp khó khăn và khi được hướng dẫn. Không nên lấy sự hoạt bát hay im lặng làm thước đo duy nhất.

Cũng không cần đi đến kết luận ngược rằng trẻ ít nói chắc chắn sẽ học tốt hơn. Mỗi đứa trẻ có những điểm mạnh và những kỹ năng cần rèn khác nhau.

4. Khi con học khó khăn, hãy tìm vấn đề cụ thể thay vì dán nhãn

Nếu con vào tiểu học và tiếp thu chưa như mong đợi, câu hỏi hữu ích hơn “Sao con ngốc thế?” là: Con đang khó ở bước nào?

Con chưa hiểu yêu cầu của bài? Chưa nhớ mặt chữ? Viết chậm? Dễ bỏ cuộc khi gặp câu khó? Hay chưa quen với nếp sinh hoạt ở trường?

Khi xác định được khó khăn cụ thể, cha mẹ mới có thể trao đổi với giáo viên và tìm cách hỗ trợ phù hợp.

Có thể bắt đầu bằng những việc nhỏ: Chia bài tập thành từng phần, hướng dẫn con chuẩn bị sách vở, cho con tự làm trước rồi mới giúp, khuyến khích con hỏi khi chưa hiểu.

Điều quan trọng là ghi nhận sự tiến bộ bằng những nhận xét rõ ràng: “Hôm nay con đã đọc được đoạn này”, “Con làm sai nhưng chịu thử lại”, “Con biết nói với mẹ chỗ mình chưa hiểu”.

Những lời ấy giúp trẻ biết mình đang làm tốt điều gì, thay vì phải cố chứng minh rằng mình “thông minh”.

Một đứa trẻ gặp khó khăn khi mới đi học cần được hướng dẫn, không cần mang thêm nỗi sợ làm cha mẹ thất vọng.

Khéo ăn nói là một điểm mạnh có thể được nuôi dưỡng. Khả năng học tập cũng cần được rèn từng ngày. Cha mẹ hiểu rõ sự khác biệt ấy sẽ bớt kỳ vọng vội vàng và có thể đồng hành với con sát hơn.