Từ tưởng niệm tiền nhân đến gìn giữ những giá trị đạo lý

Ngày 26/7/2026, tại Trung tâm Thờ cúng Mạc tộc TP.HCM, đông đảo hậu duệ họ Mạc, người gốc Mạc cùng đại diện các dòng họ, nhà nghiên cứu lịch sử, gia phả và khách mời đã tham dự Lễ cúng giỗ, tưởng niệm 436 năm ngày Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn tạ thế. Không chỉ là một nghi lễ hướng về tiền nhân, sự kiện còn trở thành dịp kết nối các dòng họ, lan tỏa đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và khơi dậy trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa trong đời sống đương đại.

Chương trình được tổ chức trang trọng với các nội dung đón tiếp đại biểu, tái hiện sự tích đăng quang của Mạc Thái Tổ và Thái Hoàng Thái Hậu, nghi lễ dâng lục lễ, tri ân những cá nhân, tập thể có nhiều đóng góp, đọc lược sử, chúc văn, văn cúng giỗ và nghi thức dâng hương. Sau phần chánh lễ, các đại biểu cùng thụ lộc, giao lưu và chia sẻ những câu chuyện về lịch sử, gia phả và truyền thống của các dòng họ Việt Nam.

Nghi lễ tưởng niệm 436 năm ngày Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn tạ thế.

Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn được hậu thế nhắc nhớ như một bậc mẫu nghi giàu lòng nhân ái, có đạo hạnh và nhiều đóng góp đối với đời sống xã hội dưới thời Mạc. Trong ký ức của con cháu Mạc tộc, công đức của bà không chỉ gắn với những công trình vật chất mà còn được thể hiện qua tinh thần khuyến thiện, đề cao sự liêm chính, trách nhiệm với cộng đồng và lấy đạo lý làm nền tảng ứng xử.

Tại buổi lễ, lược sử về Thái Hoàng Thái Hậu được ôn lại trong không khí trang nghiêm. Những câu chuyện về đức độ, lòng từ bi và ảnh hưởng của bà đối với đời sống tinh thần của người dân tiếp tục được nhắc đến như một bài học về sự kết hợp giữa quyền uy và đạo hạnh.

Một trong những dấu ấn thường được hậu thế liên hệ với Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn là tinh thần của Hội Minh Thề, một sinh hoạt văn hóa đề cao sự ngay thẳng, liêm chính và trách nhiệm của người thực thi công vụ. Qua nhiều thế kỷ, thông điệp “không lấy của công làm của tư, không làm điều trái đạo lý” vẫn còn nguyên tính thời sự, nhất là trong việc xây dựng đạo đức công vụ và củng cố niềm tin trong cộng đồng.

Con cháu dòng họ Mạc và các dòng họ dâng lễ và thắp hương Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Quốc Tuấn, đại diện Ban Chấp hành Họ Trần Việt Nam, cho rằng ngày giỗ trong truyền thống Việt Nam không chỉ là ngày tưởng nhớ người đã khuất, mà còn là dịp để con cháu trở về với cội nguồn, thắp nén tâm hương tri ân tiền nhân và tự nhắc mình phải sống tử tế, trách nhiệm hơn.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn là một bậc mẫu nghi được kính trọng bởi lòng từ bi, đạo hạnh và trách nhiệm với xã hội. Những giá trị mà bà để lại không chỉ thuộc về lịch sử Mạc tộc, mà còn mang ý nghĩa rộng hơn đối với đời sống cộng đồng hôm nay.

“Giá trị sâu xa trong công đức của bà là tinh thần khuyến thiện, đề cao đạo đức, giữ lòng liêm chính, lấy lòng dân và đạo lý làm gốc. Đó là bài học xưa nhưng vẫn còn nguyên giá trị trong đời sống hiện đại”, ông Trần Quốc Tuấn nhấn mạnh.

Đại diện Họ Trần Việt Nam cũng dành nhiều thời gian nhắc lại những đóng góp của Mạc tộc đối với lịch sử, văn hóa và nền khoa bảng nước nhà. Từ Mạc Thái Tổ Mạc Đăng Dung, người sáng lập vương triều Mạc, đến những bậc đại khoa như Mạc Hiển Tích, Mạc Đĩnh Chi, truyền thống hiếu học, trọng nhân tài và tinh thần phụng sự quốc gia đã tạo nên một dòng chảy bền bỉ trong lịch sử dòng họ.

Tại Trung tâm thờ cúng Mạc tộc, tượng Đức Thánh Trần Hưng Đạo cũng được thờ cúng tại đây.

Đặc biệt, khi nhắc đến mối liên hệ giữa Họ Mạc và Họ Trần, ông Trần Quốc Tuấn đề cập Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi - người con ưu tú của Mạc tộc từng được trọng dụng dưới triều Trần. Theo ông, Mạc Đĩnh Chi không chỉ là niềm tự hào của một dòng họ, mà còn là biểu tượng chung của trí tuệ, khí tiết và bản lĩnh Việt Nam.

“Họ Trần Việt Nam đến với Mạc tộc bằng tình cảm trân trọng, chân thành và nghĩa tình. Trong thời đại mới, các dòng họ không chỉ gìn giữ gia phả, từ đường và nghi lễ thờ cúng tổ tiên, mà cần cùng nhau làm những việc thiết thực như khuyến học, khuyến tài, giáo dục truyền thống, hỗ trợ cộng đồng và xây dựng gia đình văn hóa”, ông Tuấn chia sẻ.

Xây dựng Trung tâm thành không gian văn hóa, lịch sử và kết nối cộng đồng

Tại buổi lễ, ông Võ Mạnh Đức, Giám đốc Trung tâm Thờ cúng Mạc tộc TP.HCM, đã trình bày định hướng hoạt động của Trung tâm trong giai đoạn mới, với mục tiêu từng bước xây dựng nơi đây trở thành địa chỉ sinh hoạt văn hóa, tâm linh và nghiên cứu lịch sử tiêu biểu của Mạc tộc tại khu vực phía Nam.

Theo ông Võ Mạnh Đức, trong những năm qua, Trung tâm đã duy trì việc thờ phụng các bậc tiên tổ của Mạc tộc, gồm Thủy tổ Mạc Hiển Tích, Viễn tổ Mạc Đĩnh Chi, Thái Tổ Mạc Đăng Dung và Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn. Hoạt động thờ tự không chỉ nhằm gìn giữ nghi lễ, mà còn tạo không gian để con cháu hiểu rõ hơn về nguồn gốc, lịch sử và trách nhiệm của mình đối với dòng họ.

Rất đông con cháu họ Mạc và các dòng họ dâng hương tại buổi lễ.

Trung tâm cũng tích cực tham gia các hoạt động chung của Mạc tộc Việt Nam, đóng góp xây dựng Tổ đường, khu lăng mộ tổ, hỗ trợ công tác tu bổ di tích, tổ chức lễ giỗ và quảng bá các giá trị lịch sử, văn hóa của dòng họ.

Ông Võ Mạnh Đức cho biết, đến năm 2035, Trung tâm sẽ tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là hoàn thiện không gian thờ tự, từng bước tôn tạo cảnh quan và cơ sở vật chất, xây dựng Trung tâm thành địa điểm thờ tự, tưởng niệm và sinh hoạt văn hóa tiêu biểu của Mạc tộc phía Nam.

Cùng với đó, Trung tâm sẽ đẩy mạnh nghiên cứu, bảo tồn và kết nối; phối hợp với Viện Lịch sử Dòng họ, Hội đồng Mạc tộc Việt Nam và các địa phương trong việc sưu tầm, xác minh, lưu giữ tư liệu lịch sử. Một mạng lưới các điểm thờ Mạc tộc trong và ngoài nước cũng được định hướng hình thành nhằm tăng cường liên kết và chia sẻ nguồn tư liệu.

Một nhiệm vụ khác là nâng cao chất lượng các hoạt động truyền thống. Bên cạnh việc duy trì lễ giỗ, tưởng niệm tiền nhân, Trung tâm dự kiến tổ chức thêm các hội thảo, tọa đàm, triển lãm và chương trình giáo dục lịch sử dành cho thế hệ trẻ. Theo ông Võ Mạnh Đức, gìn giữ truyền thống chỉ thực sự bền vững khi thế hệ sau hiểu, tự hào và chủ động tiếp nối.

Trao Kỷ niệm chương Tri ân cho các cá nhân, tập thể và đại diện các dòng họ đã đồng hành

Chuyển đổi số cũng được xác định là hướng đi quan trọng. Trung tâm sẽ từng bước số hóa gia phả, tư liệu, hình ảnh, hiện vật và các đầu sách liên quan đến lịch sử Mạc tộc. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử không chỉ giúp bảo quản tài liệu lâu dài mà còn mở rộng khả năng tiếp cận đối với con cháu Mạc tộc ở trong nước và nước ngoài.

Song song đó, Trung tâm đặt mục tiêu mở rộng hợp tác với các dòng họ Việt Nam, viện nghiên cứu, trường đại học, bảo tàng và các tổ chức văn hóa. Qua đó, những giá trị lịch sử của Mạc tộc được đặt trong dòng chảy chung của lịch sử dân tộc, tránh khép kín trong phạm vi một dòng họ.

“Trung tâm không chỉ là nơi hương khói và tưởng niệm tiền nhân, mà phải trở thành cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa các thế hệ trong dòng họ và giữa Mạc tộc với cộng đồng các dòng họ Việt Nam”, ông Võ Mạnh Đức khẳng định.

Trong khuôn khổ chương trình, Trung tâm cũng tổ chức trao Kỷ niệm chương Tri ân cho các cá nhân, tập thể và đại diện các dòng họ đã đồng hành, đóng góp vào hoạt động bảo tồn, phát huy truyền thống Mạc tộc. Danh sách được vinh danh gồm các nhà nghiên cứu gia phả, đại diện Viện Lịch sử Dòng họ, Họ Trần Việt Nam, Họ Vũ - Võ, các hội đồng dòng họ và những thành viên gắn bó với Trung tâm.

Ngoài hoạt động tưởng niệm, Trung tâm Thờ cúng Mạc tộc TP.HCM và Câu lạc bộ Gia phả trẻ còn thống nhất tăng cường hợp tác trong sưu tầm, số hóa, nghiên cứu và phát huy giá trị gia phả. Hai bên định hướng xây dựng kho tư liệu, tổ chức hội thảo, triển lãm, hỗ trợ các dòng họ biên soạn, chỉnh lý và bảo quản gia phả, qua đó đưa di sản dòng họ đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Trung tâm Thờ cúng Mạc tộc TP.HCM và Câu lạc bộ Gia phả trẻ ký kết tăng cường hợp tác trong sưu tầm, số hóa, nghiên cứu và phát huy giá trị gia phả.

Lễ cúng giỗ - tưởng niệm 436 năm ngày Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn tạ thế khép lại trong không khí trang nghiêm, ấm cúng và đoàn kết. Những nén hương dâng lên tiền nhân không chỉ thể hiện lòng thành kính, mà còn gửi gắm lời nhắc nhở mỗi người về đạo lý tri ân, trách nhiệm gìn giữ gia phong và nghĩa vụ tiếp nối những giá trị tốt đẹp của cha ông.

Từ một nghi lễ của Mạc tộc, sự kiện đã mở rộng thành không gian giao lưu giữa các dòng họ, các nhà nghiên cứu và cộng đồng. Qua đó, truyền thống thờ cúng tổ tiên tiếp tục được gìn giữ không phải như một ký ức tĩnh, mà như một nguồn lực tinh thần góp phần bồi đắp đạo đức, tăng cường đoàn kết và làm phong phú đời sống văn hóa Việt Nam.