Một quán nhậu về khuya, hai người bạn thân lâu ngày mới gặp lại nhau, ngồi đối diện bên chiếc bàn nhựa loang lổ vết dầu mỡ. Ban đầu câu chuyện chỉ xoay quanh những lời hỏi han xã giao quen thuộc, dạo này làm ăn ra sao, con cái học hành thế nào. Nhưng khi chai rượu đã vơi già nửa, giọng một người bỗng chùng xuống, và anh bắt đầu kể về áp lực gia đình đang đè nặng lên vai, về nỗi sợ thất bại mà suốt bao lâu nay chưa từng thổ lộ với ai, kể cả người vợ đầu ấp tay gối. 

Cảnh tượng ấy quen thuộc đến mức gần như ai cũng từng chứng kiến hoặc từng là nhân vật chính trong đó, và nó đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: vì sao một người đàn ông có thể giữ im lặng qua nhiều năm tháng, nhưng chỉ cần vài ly rượu vào, những lời tâm sự sâu kín nhất lại tuôn ra dễ dàng đến vậy.

Câu trả lời trước hết nằm ở áp lực vô hình mà xã hội đặt lên vai người đàn ông ngay từ khi còn nhỏ. Quan niệm đàn ông không được khóc, đàn ông phải mạnh mẽ, đã ăn sâu vào nếp nghĩ của nhiều gia đình Việt qua nhiều thế hệ, khiến việc bộc lộ cảm xúc dần trở thành một điều xa xỉ, thậm chí bị xem là dấu hiệu của sự yếu đuối. 

Chính sự dồn nén ấy khiến rượu bia trở thành một lối thoát bất ngờ, bởi cồn tác động trực tiếp lên cơ chế tự kiểm soát và tự ý thức vốn luôn hoạt động mạnh mẽ lúc tỉnh táo. Theo lý thuyết Alcohol Myopia do Steele và Josephs đề xuất năm 1990, rượu khiến người uống chỉ tập trung vào những gì đang diễn ra ngay trước mắt, làm suy giảm khả năng xử lý các thông tin ngoại vi như hậu quả xã hội hay hình ảnh bản thân trước người khác, đồng thời làm giảm sự ức chế hành vi vốn giữ cho mọi lời nói được cân nhắc kỹ càng. 

Người bạn trầm tính trong quán nhậu khuya kia,  có thể giữ kín nỗi lo lắng suốt nhiều tháng ròng khi tỉnh táo, nhưng chỉ sau vài ly, lớp phòng thủ tâm lý ấy dần lỏng lẻo, và những điều canh cánh trong lòng cứ thế bật ra thành lời. Đây cũng là hình ảnh không hiếm gặp trong các cuộc nhậu ở Việt Nam, khi một người đàn ông vốn ít nói bỗng trở nên cởi mở lạ thường, thậm chí rưng rưng khi nhắc đến cha mẹ già, đến con cái, hay một mối tình đã lùi xa vào dĩ vãng.

123ff

Bên cạnh yếu tố sinh học, bàn nhậu còn vô tình đóng vai trò như một không gian xã hội đặc biệt, nơi việc bộc lộ cảm xúc được ngầm chấp nhận mà không khiến người nói lo sợ đánh mất thể diện. Bàn nhậu, với tính chất phi chính thức, không ai ghi âm, không ai xem đó là bằng chứng chính thức cho bất cứ điều gì, đã lấp đầy khoảng trống đó một cách tình cờ.

"Không chấp người say" ở đây lại mang một lớp nghĩa nữa, đó la lúc người nghe mặc định chấp nhận và hiếm khi phán xét những lời bộc bạch phát ra trong hơi men, bởi ai cũng ngầm hiểu rằng những gì nói ra lúc ấy sẽ không bị đem ra tính toán vào sáng hôm sau.

Nhìn lại câu chuyện của hai người bạn trong quán nhậu khuya, có thể thấy điều khiến họ mở lòng không hẳn nằm ở chất cồn trong từng ly rượu, mà nằm ở việc suốt một thời gian dài trước đó, họ chưa từng có được một khoảnh khắc đủ an toàn để nói ra sự thật. Không phải rượu khiến đàn ông biết yêu thương, chỉ là rượu tạm thời gỡ bỏ chiếc mặt nạ mà xã hội đã buộc họ đeo quá lâu.