Mỗi sáng thứ Hai, không ít người lại than "đầu tuần rồi". Thế nhưng đã bao giờ bạn tự hỏi, nếu đã là ngày đầu tuần thì tại sao lại gọi là “thứ Hai” chứ không phải “thứ Một”? Và ngược lại, vì sao Chủ nhật không được gọi là “thứ Tám”? 

Cách gọi tưởng chừng rất quen thuộc này thực chất lại gắn với một câu chuyện về lịch sử, tôn giáo và ngôn ngữ đã tồn tại hàng trăm năm.

Nếu nhìn theo cách đánh số thông thường, việc không có "thứ Nhất" mà lại bắt đầu bằng "thứ Hai" quả thực khá khó hiểu. Tuy nhiên, cách gọi này không phải là một ngoại lệ ngẫu nhiên, mà bắt nguồn từ quan niệm về ngày đầu tuần đã hình thành từ rất lâu. 

Chủ nhật mới là ngày đầu tiên của tuần

Ngày nay, phần lớn mọi người đều mặc định thứ Hai là ngày đầu tuần vì đây là ngày bắt đầu làm việc và học tập sau kỳ nghỉ cuối tuần. Tuy nhiên, theo nhiều tài liệu lịch sử, trước khi hình thành quy ước hiện đại, Chủ nhật mới được xem là ngày đầu tiên của tuần.

Trong truyền thống tôn giáo, Chủ nhật là ngày tưởng niệm sự phục sinh của Chúa Giêsu và cũng là ngày hành lễ quan trọng nhất trong tuần. Vì vậy, ngày này được đặt ở vị trí đầu tiên trong tuần trên nhiều loại lịch truyền thống và vẫn được một số quốc gia sử dụng đến nay.

Nhiều quyển lịch vẫn thiết kế Chủ Nhật là ngày bắt đầu một tuần (Ảnh minh họa)

Chính vì Chủ nhật đã là ngày đầu tiên nên ngày kế tiếp được gọi là thứ Hai, tức ngày thứ hai của tuần. Sau đó lần lượt là thứ Ba, thứ Tư, thứ Năm, thứ Sáu và thứ Bảy.

Nói cách khác,  không có "thứ Một" bởi ngày đầu tiên đã mang một tên riêng là Chủ nhật.

Vì sao lại gọi là "Chủ nhật"?

Về nguồn gốc ngôn ngữ, “chủ nhật” là một từ Việt gốc Hán. Trong đó, “nhật” (chữ cũng là bộ), có nghĩa là “mặt trời” (như trong từ nhật nguyệt, nhật thực) và “ngày” (như trong sinh nhật). Còn “chủ” (bộ chủ với tự dạng một dấu chấm) lại có hai âm đọc là “chủ” và “chúa”. 

Với âm đọc “chủ”, nó có nhiều nghĩa, chẳng hạn: 1. Vua, chúa (như trong quân chủ); 2. Người tiếp khách trong quan hệ với khách (như trong chủ khách); 3. Kẻ thuê người làm trong quan hệ với người làm thuê (như trong chủ tớ); 4. Người sở hữu tài sản (như trong địa chủ); 5. Người lãnh đạo (như giáo chủ)… Còn với âm đọc “chúa”, từ này có các nghĩa: 1. Người chủ; 2. Người có quyền lực cao nhất trong một miền hoặc một nước có vua thời phong kiến (như Chúa Trịnh); 3. Đấng tạo hóa của đạo Thiên Chúa; 4. Con cái chuyên lo việc sinh đẻ ở một số loại côn trùng (như ong chúa).

Như vậy, giữa hai chữ “chủ” và “chúa” có sự gần gũi về âm đọc và nghĩa. Đó là lý do dẫn đến sự nhầm lẫn và ra đời của tên gọi “chủ nhật”. Vì đúng ra, tên gọi của ngày cuối cùng trong tuần phải là “chúa nhật”. Trên thực tế, ở một số nơi, nhất là trong cộng đồng người theo đạo Thiên Chúa, Tin Lành, người ta vẫn còn bảo lưu tên gọi ban đầu là “chúa nhật”.

Ảnh minh họa

Vậy vì sao không gọi Chủ nhật là "thứ Tám"?

Đây cũng là điều khiến nhiều người nhầm lẫn.

Thực tế, cách gọi "thứ Tám" chỉ hợp lý nếu coi thứ Hai là ngày đầu tiên của tuần. Trong khi đó, hệ thống tên gọi các ngày trong tiếng Việt lại được hình thành dựa trên quan niệm cũ, coi Chủ nhật là ngày mở đầu của một tuần mới.

Bởi vậy, trong tiếng Việt sẽ không tồn tại khái niệm "thứ Nhất" hay "thứ Tám".

Tuy nhiên vì sao ngày nay nhiều người vẫn nghĩ thứ Hai là ngày đầu tuần?

Bởi sự thay đổi này chủ yếu đến từ nhịp sống hiện đại. Hầu hết cơ quan, doanh nghiệp và trường học đều bắt đầu làm việc từ thứ Hai sau hai ngày nghỉ cuối tuần, khiến nhiều người mặc nhiên coi đây là ngày đầu tuần.

Ngoài ra, tiêu chuẩn quốc tế ISO 8601 cũng quy định thứ Hai là ngày đầu tiên của tuần nhằm thống nhất trong các hoạt động quản lý, thống kê và trao đổi dữ liệu. Vì vậy, trên nhiều ứng dụng lịch, điện thoại và máy tính hiện nay, thứ Hai thường được hiển thị ở vị trí đầu tiên.

Tuy nhiên, quy ước này không làm thay đổi cách gọi truyền thống trong tiếng Việt. Hệ thống Chủ nhật - thứ Hai - thứ Ba... vẫn được giữ nguyên từ nhiều thế kỷ trước.

Tổng hợp

Nguồn tham khảo: Ifoundout, Pearson