"Mặc áo vào đi con" - "Không!"

"Ăn thêm vài miếng nữa nào" - "Con không ăn!"

"Đừng chạy ra ngoài".

Và ngay lập tức, đứa trẻ lao vút ra cửa như thể vừa nhận được một mệnh lệnh phải chạy thật nhanh.

Không ít cha mẹ từng thở dài: "Sao con mình lúc nào cũng thích làm ngược lại vậy?"

Điều thú vị là trong đa số trường hợp, trẻ không cố tình chống đối hay muốn làm bố mẹ tức giận. Việc làm ngược lại lời người lớn thực chất là một phần rất bình thường trong quá trình phát triển của trẻ.

1. Trẻ đang học cách trở thành một cá thể độc lập

Khoảng từ 2 đến 6 tuổi, trẻ bắt đầu nhận ra một điều quan trọng:

"Mình là một người riêng biệt với bố mẹ."

Trước đó, trẻ gần như phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn. Nhưng khi lớn hơn một chút, trẻ muốn tự quyết định nhiều việc hơn: tự chọn quần áo, tự xúc ăn, tự chọn đồ chơi, tự quyết định mình thích hay không thích điều gì.

Đó là lý do nhiều đứa trẻ thường xuyên nói "không", ngay cả khi bản thân chúng thực sự muốn điều bố mẹ đề nghị.

Không phải vì trẻ ghét bố mẹ. Mà vì trẻ đang cố khẳng định: "Con cũng có ý kiến riêng."

Đối với trẻ, cảm giác được làm chủ cuộc sống của mình quan trọng hơn rất nhiều so với việc làm đúng ngay lập tức.

2. Càng ra lệnh, trẻ càng muốn chống đối

Hãy thử tưởng tượng một người liên tục nói với bạn: Làm cái này đi. Đừng làm cái kia. Ngồi xuống. Đứng lên. Nhanh lên. Chắc chắn bạn cũng sẽ cảm thấy khó chịu. Trẻ em cũng vậy.

Khi nghe quá nhiều mệnh lệnh trong ngày, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái phản kháng. Điều này đặc biệt dễ xảy ra với những đứa trẻ có cá tính mạnh. Chúng không phản ứng với nội dung câu nói mà phản ứng với cảm giác bị kiểm soát.

Nhiều khi trẻ không chống lại việc đánh răng, mặc quần áo hay đi ngủ. Trẻ chỉ đang chống lại cảm giác bị ép buộc.

3. Trẻ muốn được chú ý

Có những lúc bố mẹ chỉ thực sự tương tác với con khi con làm sai. Con ngồi chơi ngoan cả tiếng đồng hồ, chẳng ai để ý. Nhưng chỉ cần trèo lên ghế, nghịch nước hay bày bừa ra sàn, lập tức người lớn xuất hiện.

Dần dần, trẻ nhận ra một điều: "Làm ngược lại sẽ thu hút được sự chú ý". Dù là sự chú ý tích cực hay tiêu cực, với trẻ nhỏ, được quan tâm vẫn tốt hơn bị phớt lờ.

Đó là lý do nhiều đứa trẻ càng bị mắng càng lặp lại hành vi.

4. Trẻ chưa kiểm soát được cảm xúc

Người lớn thường nghĩ trẻ biết điều gì đúng và điều gì sai. Nhưng biết là một chuyện, làm được lại là chuyện khác.

Một đứa trẻ có thể hiểu rằng không nên la hét trong siêu thị, nhưng khi mệt, đói hoặc thất vọng, phần não bộ kiểm soát cảm xúc của trẻ chưa đủ trưởng thành để giúp trẻ cư xử như người lớn mong muốn.

Nhiều hành vi "làm ngược lời bố mẹ" thực chất xuất phát từ cảm xúc quá mạnh chứ không phải từ sự cố ý.

Khi một đứa trẻ đang tức giận, việc liên tục giảng giải thường không mang lại hiệu quả. Điều trẻ cần lúc đó là được giúp bình tĩnh trước khi được hướng dẫn. Đôi khi chính người lớn vô tình tạo ra sự chống đối

Một số câu nói quen thuộc như:

"Mẹ nói bao nhiêu lần rồi?"; "Con phải nghe lời."; "Con mà không làm là mẹ giận."

Nghe có vẻ bình thường nhưng lại khiến trẻ cảm thấy mình luôn ở thế bị áp đặt. Ngược lại, khi trẻ được trao quyền lựa chọn trong phạm vi phù hợp, mức độ hợp tác thường cao hơn rất nhiều.

Thay vì nói: "Đi đánh răng ngay". Có thể hỏi: "Con muốn đánh răng trước hay thay đồ ngủ trước?"

Thay vì ra lệnh: "Mặc áo vào". Có thể nói: "Hôm nay con muốn mặc áo xanh hay áo vàng?"

Cả hai lựa chọn đều dẫn đến kết quả bố mẹ mong muốn, nhưng trẻ vẫn cảm thấy mình được tôn trọng.

Đứa trẻ hay làm ngược chưa chắc là đứa trẻ hư

Thực tế, nhiều đứa trẻ có tư duy độc lập, khả năng phản biện tốt và cá tính mạnh thường là những đứa trẻ khiến cha mẹ đau đầu nhất trong những năm đầu đời.

Chúng hay hỏi "Tại sao?". Chúng không dễ dàng nghe theo chỉ vì người lớn bảo thế. Chúng thích tự trải nghiệm và tự kiểm chứng.

Điều này đôi khi khiến bố mẹ mệt mỏi, nhưng cũng là nền tảng giúp trẻ trở thành những người có chính kiến khi trưởng thành.

Tất nhiên, độc lập không đồng nghĩa với vô kỷ luật.

Nhiệm vụ của cha mẹ không phải là dập tắt sự phản kháng ấy, mà là giúp trẻ học cách bày tỏ ý kiến trong khuôn khổ phù hợp.

Lời kết

Nếu con thường xuyên làm ngược lại lời bạn, đừng vội kết luận rằng con bướng bỉnh hay cố tình chống đối.

Rất có thể, đó chỉ là dấu hiệu cho thấy con đang lớn lên. Đằng sau mỗi tiếng "không" đôi khi là mong muốn được lắng nghe. Đằng sau mỗi lần phản kháng có thể là nhu cầu được tôn trọng. Và đằng sau những cuộc đấu trí khiến cha mẹ đau đầu mỗi ngày là một đứa trẻ đang từng bước học cách trở thành chính mình.

Điều quan trọng không phải là làm sao để con luôn nghe lời, mà là làm sao để con vừa biết hợp tác với người khác, vừa giữ được tiếng nói riêng của bản thân.