Thủ tướng Phạm Minh Chính tới thăm, làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.  Ảnh: VGP

Sáng 23/2 tại Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính tới thăm, làm việc và thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trung tâm nghiên cứu khoa học, công nghệ hàng đầu cả nước. Cùng dự có Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng và lãnh đạo nhiều bộ, ngành Trung ương.

Trước buổi làm việc, Thủ tướng đã thăm một số đơn vị trực thuộc Viện, gặp gỡ, tặng quà các nguyên lãnh đạo và các nhà khoa học tiêu biểu. Tại cuộc họp sau đó, lãnh đạo Viện báo cáo kết quả hoạt động, tình hình triển khai các nhiệm vụ theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại buổi thăm và làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP

Thành lập ngày 20/5/1975 theo Nghị định số 118/CP của Chính phủ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam gắn liền với tiến trình xây dựng và phát triển đất nước sau thống nhất. Từ những tổ nghiên cứu cơ bản trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn, Viện từng bước vươn lên thành lực lượng nòng cốt của hệ thống khoa học quốc gia.

Sau quá trình sắp xếp, cơ cấu tổ chức được tinh gọn từ 38 xuống còn 24 đơn vị trực thuộc, trong đó có 13 đơn vị nghiên cứu. Hiện Viện có khoảng 3.500 cán bộ, viên chức và người lao động, gồm 52 giáo sư, 172 phó giáo sư và 916 tiến sĩ.

Riêng năm 2025, Viện công bố khoảng 2.300 công trình trên các tạp chí uy tín; được cấp 105 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích, tăng 2,7 lần so với năm 2024. Giai đoạn 2021–2025, số công bố vượt 12.000 bài, với gần 300 bằng sáng chế tăng 1,5 lần so với giai đoạn trước.

Triển khai Nghị quyết 57, trong 45 nhiệm vụ được giao, Viện đã hoàn thành 12 nhiệm vụ đúng hạn, 33 nhiệm vụ đang thực hiện và không có nhiệm vụ chậm tiến độ. Hợp tác trong nước được đẩy mạnh theo mô hình “ba nhà” (Nhà nước – nhà khoa học – nhà doanh nghiệp), đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế với đối tác tại hơn 20 quốc gia, tham gia tích cực vào các cơ chế đa phương như UNESCO và Ủy ban Hải dương học Liên Chính phủ (IOC).

Với những đóng góp đó, Viện đã được trao nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Độc lập hạng Nhất (2000), Huân chương Hồ Chí Minh (2010) và Huân chương Lao động hạng Ba (2025).

Thủ tướng Phạm Minh Chính thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP

Trao Huân chương Lao động hạng Nhất, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với tâm huyết, trí tuệ của nhiều thế hệ nhà khoa học.

Phân tích vai trò của tri thức trong bối cảnh mới, Thủ tướng nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để đất nước bứt phá. Nếu nông nghiệp giúp Việt Nam thoát nghèo, công nghiệp và đầu tư nước ngoài đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao, thì khoa học – công nghệ sẽ là nền tảng để hướng tới mục tiêu quốc gia phát triển, thu nhập cao.

Theo định hướng của Nghị quyết Đại hội XIV, giai đoạn 2026–2030, tăng trưởng bình quân hai con số được xác định dựa trên động lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thủ tướng dẫn lại quan điểm của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc coi đây là “chìa khóa vàng” để vượt qua bẫy thu nhập trung bình và nguy cơ tụt hậu.

Thủ tướng Phạm Minh Chính thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao bằng chứng nhận Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP

Trong bối cảnh đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được kỳ vọng phát triển đột phá, từng bước ngang tầm các tổ chức nghiên cứu tiên tiến trong khu vực; phấn đấu đến năm 2030 trở thành tổ chức khoa học – công nghệ hàng đầu Đông Nam Á, có năng lực cạnh tranh quốc tế ở một số lĩnh vực trọng điểm.

Thủ tướng yêu cầu Viện tiên phong trong bốn chuyển đổi: số, xanh, năng lượng và cơ cấu – chất lượng nguồn nhân lực. Trọng tâm là làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ biển, công nghệ vũ trụ; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học – công nghệ phục vụ hoạch định chính sách.

Về thể chế, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì hướng dẫn cơ chế trao quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học, thúc đẩy hợp tác công – tư, thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Viện cần hoàn thiện các đề án quan trọng trong quý I và quý II/2026, xây dựng chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Thủ tướng nói chuyện với các sinh viên Đại học Công nghệ Hà Nội. Ảnh: VGP

Đáng chú ý, Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần “5 rõ”: rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ ứng dụng, rõ hiệu quả và rõ đóng góp. Nghiên cứu khoa học không dừng ở công bố mà phải tạo ra giá trị gia tăng, đóng góp trực tiếp cho năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Song song với đầu tư hạ tầng phòng thí nghiệm, trung tâm dữ liệu theo chuẩn quốc tế, Viện cần đổi mới quản trị theo hướng chuyển từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”, tinh gọn bộ máy với phương châm “Tinh – Gọn – Mạnh – Hiệu năng – Hiệu lực – Hiệu quả”.

Khẳng định “khoa học không thể tách rời thị trường”, Thủ tướng đề nghị Viện chủ động mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy thương mại hóa sáng chế, phát triển doanh nghiệp khoa học – công nghệ và mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Với vai trò cơ quan thuộc Chính phủ, Viện phải là “bộ não” tham mưu chiến lược trong các lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, kinh tế biển, an ninh nguồn nước, không gian vũ trụ; đồng thời tích cực phản biện, đề xuất chính sách lớn.

Thủ tướng chụp ảnh lưu niệm cùng các nhà giáo và sinh viên Đại học Công nghệ Hà Nội. Ảnh: VGP

Kết thúc buổi làm việc, Thủ tướng bày tỏ tin tưởng rằng, trên nền tảng truyền thống 50 năm tôn vinh tri thức và đề cao khoa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, trở thành nơi hội tụ và nuôi dưỡng những “hào kiệt” của thời đại khoa học – công nghệ, góp phần bảo đảm độc lập, tự chủ và thịnh vượng bằng trí tuệ Việt Nam.