Ở các vùng biển miền Bắc và miền Trung, có một loại cá mang cái tên nghe khá lạ: cá khoai. Loài cá này không có vẻ ngoài bắt mắt, thân dài, tròn, da trơn, không vảy, màu trắng hồng và trông khá giống một củ khoai lang. Thế nhưng, điều khiến cá khoai trở nên đặc biệt lại nằm ở phần thịt bên trong: mềm, ngọt, ít xương dăm, khi nấu chín có thể tách khỏi xương và gần như tan trong miệng.

Cũng vì đặc tính này mà cá khoai còn được gọi bằng một cái tên khác là cá cháo. Ở một số địa phương miền Trung như Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, người dân quen gọi loài cá này là cá cháo bởi phần thịt mềm nhuyễn, ăn có cảm giác gần giống cháo. Đây cũng là điểm khiến cá khoai trở thành món ăn khá kén người lần đầu thưởng thức, nhưng lại khiến những người đã quen hương vị nhớ mãi.

Cá khoai không có vẻ ngoài bắt mắt, thân dài, tròn, da trơn, không vảy, màu trắng hồng

Từng rẻ đến mức bán cả rổ làm thức ăn cho lợn

Ít ai nghĩ rằng loại cá này được nhiều nhà hàng đưa vào thực đơn đặc sản từng có thời gian bị xem là món hải sản bình dân, thậm chí không được ngư dân mặn mà đánh bắt.

Theo những câu chuyện được ghi nhận tại các vùng biển, trong khoảng những năm 1990 đến 2010, cá khoai xuất hiện khá nhiều nhưng giá trị kinh tế không cao. Có thời điểm, cá được bán thành từng xâu 5 tới 10 con với giá chỉ khoảng 10.000 tới 15.000 đồng. Nhiều nơi còn bán cả rổ cá khoai với giá rẻ, người dân mua về làm thức ăn cho lợn gà.

Nguyên nhân một phần đến từ chính đặc điểm khiến cá khoai trở nên hấp dẫn ngày nay. Thịt cá quá mềm, chứa nhiều nước nên rất dễ nát trong quá trình sơ chế, vận chuyển và chế biến. Nếu không biết cách nấu, chỉ cần đảo mạnh tay hoặc đun quá lâu, cá có thể vỡ thành từng mảnh, mất đi hình dáng ban đầu. Trong khi đó, thời gian bảo quản cá tươi cũng không dài, khiến việc đưa cá đi xa gặp nhiều khó khăn.

Trước đây, tại các vùng biển, người dân thường chế biến cá khoai theo cách đơn giản như nấu canh chua, ăn cùng cơm nóng. Đây là món ăn quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình ven biển, chứ chưa phải loại hải sản được thực khách ở các thành phố lớn săn đón.

Thế nhưng, khi du lịch biển phát triển, những món ăn địa phương dần được biết đến rộng rãi hơn. Thực khách bắt đầu chú ý đến hương vị ngọt thanh, kết cấu mềm đặc trưng và đặc biệt là cảm giác gần như không phải nhằn xương khi ăn cá khoai. Từ một loại cá bình dân, cá khoai dần xuất hiện trong thực đơn của các quán ăn, nhà hàng hải sản và trở thành đặc sản được nhiều người chờ đợi mỗi mùa.

Có lúc chạm 1 triệu đồng một ký mà vẫn không đủ bán

Tại các chợ vùng biển, cá khoai bán lẻ có thời điểm dao động khoảng 200.000 tới 250.000 đồng một ký, theo một số ghi nhận thị trường năm 2025. Ở Hà Tĩnh, có thời điểm cá được bán tới 280.000 đồng một ký.

Đưa vào các thành phố lớn, giá còn cao hơn. Người bán ở Hà Nội cho biết cá khoai thường có giá khoảng 170.000 tới 320.000 đồng một ký, nhưng vào dịp cuối năm hoặc cận Tết, khi nguồn cung khan hiếm, mức giá có thể lên 400.000 tới 500.000 đồng.

Đỉnh điểm là sau Tết Nguyên đán, lúc cá khan hiếm nhất trong năm. Theo ghi nhận hồi tháng 2/2026, giá cá khoai khi đó vào khoảng 750.000 đồng tới 1 triệu đồng một ký, và nhiều tiểu thương cho biết họ không có hàng để bán.

Cá khoai có thời điểm lên tới 400.000 -500.000 đồng/kg

Vì sao đắt như vậy mà vẫn cháy hàng? Câu trả lời nằm ở chính đặc tính của loài cá này. Thịt cá mềm, nhiều nước nên rất nhanh ươn, và như lời một người bán, cá khoai rất khó bảo quản nên không thể vận chuyển xa. Cá đánh bắt được thường chỉ kịp tiêu thụ tại chỗ hoặc đưa tới các tỉnh lân cận.

Thêm vào đó, cá chỉ có theo mùa. Cộng cả hai yếu tố ấy lại thì ngay cả người sẵn tiền cũng chưa chắc mua được cá tươi nếu không đúng thời điểm và đúng nơi.

Cũng vì thế mà loại cá khoai bán quanh năm ở một số nơi có thể là hàng nhập hoặc đã qua ướp đá. Cá tươi thì mang đỏ, thịt trong, vây hồng sáng, mắt trong và thân trơn. Còn nếu vây ngả đen, thịt đục thì nhiều khả năng cá đã để lâu.

Món lẩu từ loài cá này lọt top 100 đặc sản cả nước

Cá khoai phân bố tại nhiều vùng biển Việt Nam, từ miền Bắc đến miền Trung và một số khu vực phía Nam. Tuy nhiên, nhắc đến loài cá này, nhiều người thường nhớ tới các vùng biển Thái Bình, Hà Tĩnh và Quảng Bình.

Ở miền Trung, cá khoai còn có tên gọi là cá cháo. Đây là nguyên liệu quen thuộc trong những bữa ăn mùa lạnh, thường được nấu canh hoặc lẩu. Trong đó, Quảng Bình là địa phương nổi tiếng với món lẩu cá khoai. Năm 2017, lẩu cá khoai Quảng Bình được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đưa vào Top 100 món ăn, ẩm thực đặc sản tiêu biểu Việt Nam.

Cá khoai phân bố tại nhiều vùng biển Việt Nam, từ miền Bắc đến miền Trung và một số khu vực phía Nam.

Một nồi lẩu cá khoai thường có nước dùng chua thanh, được nấu từ cà chua, dứa, me hoặc các nguyên liệu tạo vị chua tùy cách nấu của từng quán. Cá được làm sạch, cắt khúc, tẩm ướp gia vị rồi để riêng. Khi ăn, thực khách mới thả từng phần cá vào nồi nước lẩu đang sôi. Thịt cá chín khá nhanh, chuyển sang màu trắng đục, mềm và ngọt. Nếu để quá lâu hoặc khuấy mạnh, cá rất dễ nát nên người nấu thường chỉ nhúng vừa đủ chín.

Lẩu cá khoai thường được ăn kèm các loại rau xanh, bún và nước chấm. Vị chua nhẹ của nước lẩu giúp cân bằng độ ngọt béo của cá, tạo cảm giác dễ ăn, đặc biệt phù hợp trong những ngày thời tiết se lạnh. Với người dân địa phương, đây không chỉ là một món ăn theo mùa mà còn là hương vị gắn với những chuyến đi biển và bữa cơm gia đình.

Lẩu cá khoai thường được ăn kèm các loại rau xanh, bún và nước chấm.

Ở phía Nam, Cái Đôi Vàm, khu vực ven biển thuộc tỉnh Cà Mau, lại được biết đến với một sản phẩm khác từ loài cá này: khô cá khoai. Do cá tươi rất nhanh ươn, người dân đã nghĩ ra cách sơ chế rồi phơi nắng để bảo quản được lâu hơn. Cá sau khi làm sạch được bắt chéo phần hàm, vắt ngang lên những cây sào hoặc giàn phơi dưới nắng. Khi khô lại, thân cá săn hơn, có thể bảo quản và sử dụng dần.

Khô cá khoai sau đó được đem nướng, chiên hoặc rim đều có hương vị riêng. Khi nướng trên than, cá dậy mùi thơm, phần thịt bên trong vẫn có độ dai mềm nhất định. Nếu chiên, cá có thể ăn cùng cơm nóng hoặc chấm nước mắm ớt. Đây là một trong những cách người dân địa phương tận dụng sản vật theo mùa, biến loại cá khó bảo quản thành món ăn có thể dùng quanh năm. Sản phẩm cá khoai Cái Đôi Vàm cũng từng được cấp chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể.

Từ canh chua, cháo cá đến cá khoai chiên xù

Không chỉ có lẩu, cá khoai còn có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau. Trong đó, cách nấu phổ biến và giữ được vị ngọt tự nhiên của cá nhất là nấu canh.

Cá khoai sau khi làm sạch, bỏ ruột thường được cắt thành từng khúc vừa ăn. Người nấu có thể ướp cá với một chút nước mắm, tiêu, hành, gừng hoặc sả để tăng hương vị. Khi nấu canh chua, cà chua được xào sơ rồi thêm nước, nêm nếm vừa miệng. Đợi nước sôi mới thả cá vào, hạ lửa và hạn chế khuấy để cá không bị nát. Khi cá chín, thêm hành lá, thì là hoặc rau răm là có thể thưởng thức.

Ngoài cách nấu với cà chua, cá khoai còn hợp với rau cần, cải cúc hay còn gọi là tần ô, rau ngót hoặc các loại rau theo mùa. Thịt cá mềm, ngọt hòa vào nước dùng tạo nên vị thanh tự nhiên, không cần quá nhiều gia vị.

Với những người thích món ăn nóng hổi, cháo cá khoai cũng là lựa chọn đáng thử. Cá được làm sạch, có thể lọc bỏ xương cẩn thận rồi nấu cùng gạo đã ninh nhừ. Khi cháo gần được, phần thịt cá được cho vào, thêm hành lá, tiêu và một chút gừng để dậy mùi. Món ăn có kết cấu mềm, vị ngọt nhẹ, dễ thưởng thức.

Một cách chế biến khác có phần lạ miệng hơn là cá khoai chiên xù. Cá được tẩm bột rồi chiên ngập dầu đến khi lớp vỏ bên ngoài vàng giòn. Khi ăn, thực khách có thể cảm nhận sự tương phản giữa lớp vỏ giòn rụm và phần thịt cá mềm ngọt bên trong. Ngoài ra, cá khoai còn có thể kho tiêu, kho nghệ, nấu với mẻ hoặc dưa chua. Tuy nhiên, do thịt cá rất mềm nên các món kho cũng cần được chế biến nhẹ tay, tránh đảo liên tục khiến cá bị vỡ.

Vì sao muốn ăn cá khoai ngon lại phải chờ đúng mùa?

Một trong những lý do khiến cá khoai ngày càng được săn tìm là tính mùa vụ khá rõ rệt. Thời điểm cá xuất hiện nhiều thường rơi vào khoảng tháng 9 đến tháng 12 âm lịch. Tùy từng vùng biển và điều kiện thời tiết, mùa khai thác có thể kéo dài sang những tháng đầu năm sau, có nơi tới khoảng tháng 2 âm lịch.

Đây cũng là lúc ngư dân ở các vùng biển như Thái Bình, Nam Định, Thanh Hóa, Hà Tĩnh và Quảng Bình có thể đánh bắt được nhiều cá khoai hơn. Khi cá vừa cập bến, thương lái và các nhà hàng thường nhanh chóng thu mua để giữ độ tươi ngon.

Nói cách khác, cả một năm chỉ có vài tháng để ăn được cá khoai tươi đúng nghĩa, và đó là lý do cuối cùng giải thích vì sao giá có thể đội lên gấp nhiều lần vào lúc khan hiếm.

Một năm chỉ có vài tháng để ăn được cá khoai tươi đúng nghĩa

Từ loại cá từng ít được chú ý, có lúc bán rẻ đến mức dùng làm thức ăn cho vật nuôi, cá khoai nay đã có chỗ đứng riêng trong ẩm thực vùng biển. Với người Quảng Bình, đó có thể là nồi lẩu cá khoai chua thanh giữa ngày lạnh. Với người dân Cái Đôi Vàm, đó lại là những mẻ khô cá khoai phơi nắng. Mỗi cách chế biến mang một hương vị khác nhau, nhưng đều cho thấy cách người dân vùng biển biến một sản vật bình dị thành món ăn đặc sắc của địa phương.

Nguồn tham khảo: Dân Việt, VietnamNet và Báo Quảng Bình.