Hội thảo khoa học quốc tế V.IMPACT 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo trong phát triển bền vững thuốc từ dược liệu”.

Nhân dịp kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống Viện Dược liệu (13/4/1961 – 13/4/2026), Vừa qua tại Hà Nội, Viện Dược liệu Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế V.IMPACT 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo trong phát triển bền vững thuốc từ dược liệu”. Sự kiện thu hút sự tham gia của hơn 500 đại biểu trong nước cùng 30 nhà khoa học, chuyên gia quốc tế đến từ nhiều quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Australia, Nhật Bản và Đài Loan.

Hội thảo có sự chủ trì của Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, cùng sự hiện diện của đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương, các tổ chức khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Đây được xem là một trong những hoạt động học thuật nổi bật của ngành y tế trong năm 2026, hướng tới kết nối tri thức và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực dược liệu.

Phát biểu khai mạc, TS. Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu nhấn mạnh, V.IMPACT 2026 được tổ chức như một không gian học thuật mở, nơi các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp có thể chia sẻ kết quả nghiên cứu mới, trao đổi kinh nghiệm và tìm kiếm cơ hội hợp tác.

TS. Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu

Theo ông, trong suốt 65 năm hình thành và phát triển, Viện Dược liệu đã từng bước xây dựng nền tảng khoa học cho ngành dược liệu Việt Nam. Đến nay, cơ sở dữ liệu tài nguyên cây thuốc của Viện đã ghi nhận hơn 5.000 loài, đồng thời bảo tồn trên 1.000 nguồn gen dược liệu quý hiếm. Đây không chỉ là nguồn tài nguyên có giá trị về y học mà còn mang ý nghĩa kinh tế và sinh thái lâu dài.

Các nghiên cứu về thành phần hóa học, tác dụng sinh học và phát triển sản phẩm từ dược liệu đã góp phần quan trọng trong việc tạo ra các sản phẩm chăm sóc sức khỏe an toàn, hiệu quả. Tuy nhiên, theo TS. Trần Minh Ngọc, thách thức đặt ra hiện nay là làm thế nào để chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, những công nghệ mới như Omics, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang mở ra các phương pháp tiếp cận tiên tiến trong nghiên cứu và phát triển dược liệu. Đây là cơ hội để kết nối y học cổ truyền với khoa học hiện đại, qua đó nâng cao giá trị của nguồn tài nguyên bản địa và tăng cường năng lực hội nhập.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà khẳng định Việt Nam có lợi thế đặc biệt với hệ sinh thái dược liệu phong phú và nền y học cổ truyền lâu đời. Hiện cả nước có hơn 5.000 loài cây thuốc, tạo nền tảng quan trọng để phát triển ngành dược liệu gắn với chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà. Ảnh: Trần Minh

Trong những năm qua, nhiều chủ trương, chính sách lớn đã được ban hành nhằm thúc đẩy lĩnh vực này. Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu phát huy tiềm năng y học cổ truyền, bảo tồn tri thức bản địa và phát triển vùng trồng dược liệu đạt chuẩn. Chỉ thị 25 của Thủ tướng Chính phủ định hướng phát triển dược liệu theo hướng công nghiệp hóa, chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, phân phối.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững. Những định hướng này đang mở ra không gian phát triển mới cho ngành dược liệu, đặc biệt trong việc hình thành các sản phẩm có hàm lượng khoa học cao.

Theo Thứ trưởng, một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay là làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn trong quy hoạch phát triển dược liệu. Việc đánh giá đúng tiềm năng từng vùng sinh thái sẽ giúp xây dựng các vùng trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, qua đó góp phần phát triển kinh tế địa phương, nhất là tại các khu vực miền núi và vùng sâu, vùng xa.

Song song với đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ cần được triển khai xuyên suốt trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, nuôi trồng đến chế biến và sản xuất. Sự gắn kết giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần được tăng cường để tạo ra các sản phẩm cụ thể, có khả năng thương mại hóa và đủ điều kiện tham gia hệ thống bảo hiểm y tế.

Hiện nay, tỷ lệ thanh toán thuốc y học cổ truyền trong tổng chi phí thuốc của bảo hiểm y tế mới chỉ đạt khoảng 2–4%, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn nếu có các sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn và thị trường.

Một điểm nhấn đáng chú ý tại hội thảo là sự tham gia tích cực của khu vực doanh nghiệp trong việc định hình chuỗi giá trị dược liệu. Ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH, cho rằng dù sở hữu nguồn tài nguyên phong phú, nhưng giá trị khai thác dược liệu của Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Thực tế, nhiều loại dược liệu quý hiện vẫn được xuất khẩu dưới dạng thô với giá trị thấp, trong khi các sản phẩm chế biến sâu còn ít và chưa tạo dựng được thương hiệu rõ ràng trên thị trường quốc tế.

Từ năm 2013, Tập đoàn TH đã triển khai mô hình phát triển dược liệu dưới tán rừng, kết hợp bảo tồn và nuôi trồng theo hướng hữu cơ. Đến cuối năm 2025, doanh nghiệp này đã bảo tồn được 75 loài dược liệu, trong đó có nhiều loài quý như tam thất, đương quy, ngũ gia bì, bảy lá một hoa, lan thạch hộc tía, sâm Puxailaileng và sâm Lai Châu.

Theo đại diện doanh nghiệp, việc chuyển đổi từ khai thác tự nhiên sang nuôi trồng có kiểm soát, kết hợp công nghệ sinh học và tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ là chìa khóa để nâng cao chất lượng và giá trị dược liệu. Đây cũng là nền tảng để xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam theo chuẩn quốc tế, đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường.

Từ các tham luận và thảo luận tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách để phát triển ngành dược liệu theo hướng quy mô lớn, hiện đại và bền vững. Trong đó, việc ứng dụng công nghệ sinh học, nông nghiệp chính xác và chuyển đổi số được xem là những yếu tố then chốt.

Bên cạnh phát triển vùng nguyên liệu, cần xây dựng chuỗi chế biến sâu, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Việc phát triển thương hiệu dược liệu cũng cần được đặt trong chiến lược dài hạn, gắn với tiêu chuẩn quốc tế và định vị rõ ràng trên thị trường.

Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của người nông dân trong chuỗi giá trị. Khi được tham gia vào quy trình sản xuất chuẩn hóa và có liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, người dân không chỉ đảm bảo nguồn cung ổn định mà còn được hưởng lợi từ giá trị gia tăng của sản phẩm.

Theo TS. Trần Minh Ngọc, hội thảo V.IMPACT 2026 chính là nơi hội tụ của mô hình liên kết “bốn nhà”: nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp và người dân. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể này sẽ tạo nên một hệ sinh thái dược liệu hoàn chỉnh, trong đó khoa học công nghệ đóng vai trò dẫn dắt, doanh nghiệp phát triển thị trường, Nhà nước hoàn thiện chính sách và người dân là lực lượng sản xuất nền tảng.

Bộ Y tế tặng hoa chúc mừng hội thảo

Khép lại hội thảo, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà đề nghị Ban Tổ chức tổng hợp các ý kiến, kết quả thảo luận để tham mưu, đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển ngành dược liệu và y học cổ truyền trong giai đoạn tới.

V.IMPACT 2026 được kỳ vọng sẽ không chỉ dừng lại ở một diễn đàn khoa học, mà còn trở thành chất xúc tác thúc đẩy liên kết giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường. Trong bối cảnh nhu cầu về các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thiên nhiên ngày càng gia tăng trên toàn cầu, đây là thời điểm thuận lợi để dược liệu Việt Nam khẳng định vị thế.

Với nền tảng tài nguyên phong phú, sự vào cuộc của chính sách và động lực từ doanh nghiệp, ngành dược liệu Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Vấn đề còn lại là khả năng tổ chức thực thi, kết nối các nguồn lực và duy trì định hướng phát triển bền vững những yếu tố sẽ quyết định liệu tiềm năng có thể trở thành giá trị thực hay không.