Những ngày gần đây, nhiều phụ huynh không khỏi lo lắng khi nghe cảnh báo về một "virus mới" khiến trẻ mắc tay chân miệng có thể chuyển nặng rất nhanh, thậm chí tử vong chỉ sau vài ngày.

Dịch tay chân miệng đang có dấu hiệu quay trở lại với diễn biến bất thường, nhiều ca bệnh chuyển nặng rất nhanh, thậm chí tử vong chỉ sau vài ngày. Điều khiến giới chuyên môn lo ngại không phải là một "virus lạ hoàn toàn", mà là sự tái xuất của chủng virus EV71 - đặc biệt là biến thể mới thuộc phân nhóm C1.

Chia sẻ trên báo Tiền Phong, PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Thượng, Phó Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM, cho biết: Dịch tay chân miệng năm nay đang bước vào chu kỳ 3 năm. So với trung bình 5 năm, số ca hiện nay cao hơn, đặc biệt tỷ lệ ca nặng có xu hướng gia tăng. Từ cuối năm 2025, ghi nhận sự nổi lên của tuýp huyết thanh EV71 phân nhóm C1, khác với EV71 phân nhóm B5 từng gây dịch năm 2023. Một nghiên cứu cho thấy 39% (9/23) mẫu huyết thanh đã từng nhiễm B5 hoặc C4 trước đây giảm hiệu giá kháng thể với C1 so với B5 và C4. Nhóm nghiên cứu đã kết luận kháng thể từ người từng nhiễm B5 hoặc C4 có hiệu quả trung hòa giảm đối với virus C1 mới. Điều này cho thấy nếu trẻ nhiễm B5 trong đợt dịch trước đây vẫn có thể tái nhiễm C1.

Theo các chuyên gia dịch tễ, bệnh tay chân miệng do nhiều loại virus gây ra, nhưng nguy hiểm nhất là Enterovirus 71 (EV71) - loại virus có khả năng tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gây biến chứng nặng như viêm não, viêm cơ tim, suy hô hấp.

Đáng chú ý, từ cuối năm 2025 đến nay, các nghiên cứu ghi nhận sự nổi lên của EV71 phân nhóm C1, khác với chủng B5 từng lưu hành trước đó. Điều này khiến miễn dịch cũ của trẻ không còn hiệu quả, làm tăng nguy cơ mắc bệnh nặng ngay cả ở những trẻ đã từng nhiễm trước đó.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều đáng nói là đây không phải virus hoàn toàn mới, mà là sự quay trở lại của một chủng virus nguy hiểm vốn đã được biết đến từ trước - nhưng nay có biến đổi khiến bệnh diễn tiến khó lường hơn.

"Virus mới" thực chất là gì?

Bệnh tay chân miệng do một nhóm virus đường ruột gây ra, phổ biến nhất là Coxsackievirus và Enterovirus. Trong đó, nguy hiểm nhất là Enterovirus 71 (EV71) - tác nhân từng gây ra nhiều đợt dịch lớn với tỷ lệ biến chứng và tử vong cao.

Đợt dịch hiện nay ghi nhận sự xuất hiện trở lại của EV71, đặc biệt là biến thể thuộc phân nhóm C1. Đây chính là điều khiến nhiều người hiểu nhầm là "virus mới".

Điểm đáng lo của biến thể này là:

Có thể né miễn dịch tốt hơn, kể cả ở trẻ từng mắc tay chân miệng trước đó

Tấn công mạnh vào hệ thần kinh trung ương

Làm bệnh diễn tiến nhanh và nặng hơn so với các chủng thông thường

Nói cách khác, không phải bệnh tay chân miệng "bỗng nhiên nguy hiểm", mà là do tác nhân gây bệnh lần này thuộc nhóm nguy cơ cao hơn.

Vì sao trẻ có thể chuyển nặng, tử vong rất nhanh?

Khác với các chủng virus gây tay chân miệng nhẹ (chỉ gây sốt, phát ban, loét miệng), EV71 có khả năng gây biến chứng thần kinh và tim mạch.

Điều này khiến bệnh có thể chuyển từ nhẹ sang nguy kịch chỉ trong thời gian rất ngắn, thường là 24-48 giờ.

Các biến chứng nguy hiểm bao gồm:

Viêm não, viêm màng não

Viêm thân não (gây rối loạn hô hấp, tim mạch)

Phù phổi cấp

Suy hô hấp, suy tuần hoàn

Đây là lý do nhiều trường hợp ban đầu chỉ sốt nhẹ, nhưng sau đó đột ngột diễn biến xấu rất nhanh, không kịp trở tay.

Dấu hiệu cảnh báo sớm cha mẹ tuyệt đối không được bỏ qua

Điều nguy hiểm là triệu chứng ban đầu của tay chân miệng thường rất giống bệnh thông thường, dễ khiến phụ huynh chủ quan.

Ngoài các dấu hiệu quen thuộc như sốt, nổi ban ở tay chân, loét miệng, cha mẹ cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu cảnh báo nặng:

Sốt cao liên tục, khó hạ

Trẻ giật mình nhiều, run tay chân

Quấy khóc bất thường, kích thích hoặc lơ mơ

Nôn ói liên tục

Thở nhanh, thở mệt

Đi loạng choạng, yếu tay chân

Nếu xuất hiện các dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay, vì đây có thể là dấu hiệu virus đã ảnh hưởng đến hệ thần kinh.

Nhóm trẻ nào có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất?

Theo ghi nhận, phần lớn ca bệnh nặng rơi vào:

Trẻ dưới 5 tuổi

Đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi

Nguyên nhân là do:

Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện

Dễ lây nhiễm trong môi trường tập thể như nhà trẻ, mẫu giáo

Khó kiểm soát thói quen vệ sinh (hay cho tay vào miệng, dùng chung đồ chơi)

Ngoài ra, trẻ chưa từng nhiễm EV71 trước đó cũng có nguy cơ cao hơn do chưa có miễn dịch.

Làm cách nào để phòng tránh bệnh tay chân miệng?

Hiện nay, tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nên phòng bệnh vẫn là biện pháp quan trọng nhất.

Các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần:

1. Giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng (trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh); Không cho trẻ ngậm đồ chơi, tay bẩn.

2. Vệ sinh môi trường sống: Lau sạch đồ chơi, vật dụng bằng dung dịch sát khuẩn; Giữ nhà cửa, lớp học thông thoáng.

3. Hạn chế lây lan: Tránh cho trẻ tiếp xúc với người nghi mắc bệnh; Nếu trẻ mắc, nên cho nghỉ học để tránh lây cho trẻ khác.

4. Theo dõi sát khi trẻ có dấu hiệu bệnh: Không chủ quan khi trẻ chỉ sốt nhẹ; Theo dõi sát trong 48 giờ đầu - giai đoạn dễ chuyển nặng nhất.

Đừng chủ quan với bệnh tay chân miệng

Tay chân miệng vốn được nhiều người coi là bệnh "nhẹ, tự khỏi", nhưng thực tế, điều này chỉ đúng với một số chủng virus nhất định.

Với sự quay trở lại của EV71 biến thể mới, bệnh có thể trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Hiểu đúng về "virus mới" - thực chất là biến thể nguy hiểm của virus cũ – chính là bước đầu tiên để phụ huynh không chủ quan, và bảo vệ con trước những diễn biến khó lường của dịch bệnh hiện nay.