Chương trình Chung kết Đường lên đỉnh Olympia khép lại, song sức hút từ cuộc thi vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Bên cạnh những màn tranh tài gay cấn, phần thể hiện của các thí sinh cũng trở thành chủ đề bàn luận, kéo theo nhiều góc nhìn và chiêm nghiệm về cách mỗi người theo đuổi mục tiêu, đối diện với thành công và thất bại.

Hình ảnh tại Chung kết Đường Lên Đỉnh Olympia. Ảnh: Fanpage Facebook Đường Lên Đỉnh Olympia.

Trong đó, chia sẻ của anh Nguyễn An Huy, cố vấn tài chính cá nhân, đăng tải trên Facebook thu hút nhiều lượt bàn luận.

Theo đó, từ chương trình, anh nhìn thấy hai kiểu người trong cuộc sống: một kiểu luôn dành nhiều tâm huyết, nỗ lực hết mình để chinh phục mục tiêu; một kiểu lại có tâm thế thoải mái hơn, xem mọi thứ là trải nghiệm, thắng thì vui, thua cũng không quá nặng nề.

Mỗi cách sống đều có những ưu và nhược điểm riêng. Người quyết tâm theo đuổi mục tiêu có thể đạt được nhiều thành tựu, nhưng cũng dễ thất vọng, suy sụp khi kết quả không như kỳ vọng. Trong khi đó, người sống nhẹ nhàng, ít đặt nặng chuyện được - mất có thể tìm thấy niềm vui từ những điều bình dị, nhưng chưa chắc đã tạo ra được những thành tựu lớn.

Liên hệ với anh Nguyễn An Huy, anh cho biết đây chỉ là góc nhìn cá nhân, xuất phát từ việc quan sát phần thể hiện của các thí sinh nói chung, chứ không nhằm đánh giá hay nhận xét riêng bất kỳ ai. Những nội dung liên quan đến não bộ, dopamine hay trầm cảm trong bài đăng cũng là chiêm nghiệm cá nhân của anh, không phải nhận định chuyên môn y khoa. Song những quan sát ấy lại mở ra một góc nhìn đáng để mỗi người suy ngẫm về cách mình theo đuổi mục tiêu và tận hưởng cuộc sống.

Anh Nguyễn An Huy. Ảnh: FBNV.

Toàn bộ chia sẻ của anh Nguyễn An Huy dưới góc nhìn một khán giả của chương trình:

“Chương trình Đường Lên Đỉnh Olympia là một chương trình thu hút nhiều học sinh ưu tú tham gia. Trong chương trình, chúng ta sẽ thấy một số thí sinh có quyết tâm rất cao. Nhưng cũng có những thí sinh tham gia với phong thái khá thoải mái. Đối với các bạn này, cuộc thi giống như một trải nghiệm thú vị. Các bạn vẫn quyết tâm thi đấu hết mình, nhưng không quá đặt nặng chuyện thắng thua.

Mình chợt nghĩ: Hai cách sống này có thể dẫn chúng ta đến hai kiểu cuộc đời rất khác nhau.

Những người có quyết tâm cao, giỏi giang có thể đạt được những thành tựu lớn trong một lĩnh vực mà họ cho là có ý nghĩa. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: nếu một ngày người đó nhận ra rằng ý nghĩa mà mình theo đuổi không thực sự có nhiều ý nghĩa như mình từng nghĩ, bạn có thể sẽ suy sụp. Ngay cả khi không giành được chiến thắng, họ có lẽ cũng sẽ đau khổ hơn người đến cuộc thi với phong thái thoải mái, chỉ coi đó là sự trải nghiệm, bởi người kia đã dồn vào cuộc thi nhiều thời gian, công sức và tâm huyết hơn.

Chúng ta phần nào bị dẫn dắt bởi hệ thống phần thưởng dopamine của não bộ. Não liên tục tạo ra những động lực và mong muốn mới. Vùng não trước trán tham gia đánh giá những mong muốn đó, xem chúng có phù hợp với mục tiêu và ý nghĩa sống của chúng ta hay không. Sự tương tác giữa các hệ thống này góp phần thúc đẩy chúng ta hành động. Khi đạt được mục tiêu, hệ thống dopamine có thể tạo ra những đợt tăng hoạt động, góp phần khiến chúng ta cảm thấy hào hứng và thỏa mãn. Nhưng cảm giác đó thường không kéo dài mãi. Não lại tiếp tục hướng chúng ta đến những mục tiêu mới, thúc đẩy chúng ta tiếp tục hành động.

Cứ như vậy, chúng ta có thể rơi vào một vòng lặp: mong muốn - hành động - đạt được - thỏa mãn - rồi lại mong muốn.

Theo thời gian, chúng ta có thể dần thích nghi với những kích thích quen thuộc. Những điều từng khiến ta hào hứng giờ đây không còn mang lại cảm giác tương tự. Ví dụ, đi du lịch nhiều quá cũng có thể sinh chán, ăn quá nhiều món ngon rồi cũng thấy nhàm. Hoặc đơn giản hơn, cơ thể mệt mỏi và cần được nghỉ ngơi.

Nếu không có những giá trị sống rõ ràng, chúng ta vẫn có thể bị hệ thống phần thưởng của não thúc đẩy hành động. Hoặc đơn giản hơn, chúng ta tiếp nhận những giá trị mà xã hội mặc định là đúng, rồi lấy đó làm mục tiêu sống của mình. Ví dụ như: nhà to, xe sang, xài đồ hàng hiệu …

Trong cả hai trường hợp, nếu không dành thời gian tự nhìn nhận, đánh giá bản thân, chúng ta rất dễ sống trong trạng thái auto-pilot (trạng thái sống và hành động theo thói quen/bản năng/lập trình sẵn mà thiếu đi sự chú tâm và phản tư - PV). Cứ thế, chúng ta hành động theo những thôi thúc của não bộ và chạy theo những ý nghĩa mà đôi khi chính mình cũng chưa từng thực sự suy ngẫm.

Ví dụ như những người bị trầm cảm, họ có một trải nghiệm khá đặc biệt: hệ thống phần thưởng và động lực của họ có thể bị suy giảm nghiêm trọng. Não không còn dễ dàng thúc đẩy họ hành động hay cảm nhận niềm vui như trước. Không tin bạn thử hỏi một người đang trong giai đoạn trầm cảm xem họ cảm thấy thế nào nếu được trúng số 100 tỷ. Có thể họ chẳng cảm thấy háo hức, thậm chí không có phản ứng cảm xúc đáng kể trước một số tiền khổng lồ như vậy.

Khi không còn bị những ham muốn và phần thưởng thúc đẩy hành động liên tục như trước, một số người có thể bắt đầu nhìn lại cuộc sống, nghi ngờ những mục tiêu mình từng theo đuổi và đặt câu hỏi về ý nghĩa của chúng.

Những người giỏi giang có quyết tâm cao có thể dễ bị tổn thương hơn khi thất bại hoặc mất đi mục tiêu mà mình đã dành quá nhiều tâm huyết để theo đuổi. Bởi khi chúng ta liên tục đặt kỳ vọng cao vào thành tựu, những niềm vui giản dị thường ngày có thể trở nên kém hấp dẫn hơn khi đặt cạnh những phần thưởng lớn mà ta đang hướng tới. Nếu một ngày không còn đủ động lực để chinh phục những mục tiêu lớn, họ có thể cảm thấy cuộc sống trở nên trống rỗng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa tham vọng hay nỗ lực lớn sẽ trực tiếp dẫn đến trầm cảm.

Người coi mọi thứ là sự trải nghiệm, thắng thì vui, thua thì thôi thì khác.

Họ có thể vẫn cứ loanh quanh với những điều bình dị. Một làn gió nhẹ cũng đủ khiến họ cảm thấy háo hức. Họ có thể ít thất vọng hơn, bởi bạn không đặt quá nhiều kỳ vọng vào một kết quả cụ thể.

Liệu họ có thể thành công không? Mình không biết. Nhưng mình có cảm giác cuộc sống của họ sẽ an lạc hơn, với nhiều điều nhỏ bé vẫn đủ sức khiến bạn cảm thấy háo hức và vui vẻ.

Bạn muốn sống như phiên bản này trong 2 phiên bản trên?”.