Nền kinh tế thế giới có nguy cơ rơi vào suy thoái kép sau đại dịch COVID-19

Các khoản nợ phát sinh từ việc kích thích kinh tế sau đại dịch COVID-19 có thể làm trầm trọng thêm khủng hoảng đối với nhiều quốc gia.

Suy thoái kép

Theo một báo cáo kinh tế gần đây, cuộc khủng hoảng kinh tế do đại dịch COVID-19 gây ra đã khiến các chính phủ triển khai các gói chi tiêu khổng lồ để hỗ trợ hàng triệu công dân và doanh nghiệp. 

Các nhà lãnh đạo hầu như đều đồng thuận trong cách nhìn nhận rằng, chi tiêu này là cần thiết nhằm hỗ trợ nền kinh tế. Nhưng đối với một số quốc gia, các khoản nợ chồng chất theo thời gian có thể dẫn đến cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc hơn và làm tăng gấp đôi suy thoái.

Cuộc khủng hoảng nợ đó có thể sắp diễn ra, báo cáo của hãng phân tích Economist Intelligence Unit (EIU) công bố vào cuối tháng ba cho hay. Hiện tại, các chính phủ đang tăng cường chi tiêu để chống lại dịch bệnh, duy trì kiến ​​trúc kinh tế cơ bản và kiềm chế nạn thất nghiệp. Do đó, thâm hụt ngân sách sẽ tăng mạnh trong những năm tới.

Các  khoản nợ quốc gia có thể dẫn đến cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc hơn và làm tăng gấp đôi suy thoái.
Các  khoản nợ quốc gia có thể dẫn đến cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc hơn và làm tăng gấp đôi suy thoái.

Ngay từ đầu tháng 1/2020, Ngân hàng Thế giới (WB) đã cảnh báo về nguy cơ làn sóng khủng hoảng nợ toàn cầu mới. Theo đó, kích thước các khoản nợ toàn cầu (tính từ năm 2010 đến nay) có mức tăng lớn, nhanh và rộng nhất kể từ thập niên 70 của thế kỹ trước.

Trong nửa đầu năm 2019, nợ toàn cầu tăng 7.500 tỷ USD, đạt kỷ lục mới hơn 250.000 tỷ USD, theo International Finance và không có dấu hiệu chậm lại. Mức nợ toàn cầu đã  vượt quá 255.000 tỷ USD  trong năm 2019, chủ yếu xuất phát từ Mỹ và Trung Quốc.

Các nghiên cứu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hiện nay cho rằng nền kinh tế toàn cầu trong năm nay rất có khả năng lâm vào khủng hoảng tài chính tồi tệ nhất kể từ thời kỳ Đại suy thoái. Cơ sở cho nhận định này là hiện các chính phủ đang tập trung cho việc ngăn chặn sự lây lan của dịch COVID-19, ngừng hoạt động kinh tế. IMF đã hạ thấp dự báo tăng trưởng nền kinh tế toàn cầu sẽ ở mức 3% cả năm 2020 (so với dự báo sẽ con số 3,3% được đưa ra hồi tháng 1/2020).

Theo CNBC, hiện một nửa các quốc gia trên thế giới đã yêu cầu IMF về gói cứu trợ. Bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc IMF, nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng kinh tế.

Nam Âu có thể là nơi khởi đầu

Báo cáo của EIU cảnh báo rằng, dưới áp lực chưa từng có và không có gì chắc chắn về thời điểm kết thúc cuộc khủng hoảng hiện tại, của các quốc gia không còn nhiều lựa chọn trong việc tìm cách thoát khỏi các khoảng nợ đang gia tăng. 

Mặc dù chính sách thắt lưng buộc bụng đã được sử dụng để hạn chế thâm hụt ngân sách, nhưng điều này đã được chứng minh rằng không khả thi trong bất kỳ sự phục hồi sau khủng hoảng nào.  

Châu Âu có thể trở thành nơi khởi phát của cuộc khủng hoảng nợ hậu Covid-19.
Châu Âu có thể trở thành nơi khởi phát của cuộc khủng hoảng nợ hậu Covid-19.

Không có giải pháp thực tế nào để ngăn chặn khủng hoảng nợ quốc gia được xem là một cú đánh bồi sau thiệt hại từ dịch bệnh. Hơn thế, có khả năng khủng hoảng nợ diễn ra nặng nề hơn. Đây là tai họa giáng xuống nền kinh tế các nước phát triển nhưng là “chúa chổm” như Ý và Tây Ban Nha.

Không dừng lại, cuộc khủng hoảng nợ đe dọa lan rộng ra nhiều quốc gia khác, EIU cảnh báo. Trong khi đó, tăng thuế để tạo thêm nguồn thu ngân sách sẽ không là giải pháp hấp dẫn trong một thời gian và thậm chí có thể không đủ, các tác giả báo cáo nêu ra. Trên hết, có thể thấy các nhà đầu tư ngày càng bớt mặn mà đối với đối với các khoản nợ quốc gia.

Trong trung hạn, nhiều nước phát triển có thể thấy họ đang đứng trước một cuộc khủng hoảng nợ, EIU nêu trong báo cáo. Điều này được kết hợp bởi thực tế là nhiều nước Nam Âu nằm trong số những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi dịch bệnh Covid-19, như Ý và Tây Ban Nha. Trước khi dịch bệnh bùng phát, những nước này đã có vị trí tài chính yếu kém.

Sau Mỹ, Tây Ban Nha và Ý là 2 nước gánh chịu hậu quả tồi tệ nhất thế giới do dịch virus corona, với 194.416 và 175.925 trường hợp coronavirus vào lúc 20h ngày 19/4 (giờ Việt Nam), theo số liệu của trang worldometers. Ý đã thống kê hơn 23.227 người và Tây Ban Nha là gần 21.000 người chết vì COVID-19.

Phần lớn Nam Âu vẫn đang trải qua giai đoạn khắc khổ, với những yếu tố bất lợi như tỷ lệ nợ công cao, thâm hụt ngân sách và dân số già đi. Vì vậy, một cuộc khủng hoảng nợ ở bất kỳ quốc gia nào tại khu vực này sẽ nhanh chóng lan sang các nước phát triển và thị trường mới nổi khác, đẩy nền kinh tế toàn cầu vào một cuộc khủng hoảng kinh tế khác sâu hơn hiện tại nhiều.

Tuy nhiên ông Steve Brice, chiến lược gia đầu tư chính tại Ngân hàng Standard Chartered, không bi quan như vậy. Theo ông, diễn biến thực tế không cho thấy một chu kỳ nợ đang ở phía trước. Các nền kinh tế sẽ tránh được một chu kỳ nợ lớn.

“Nhưng trong ngắn hạn, chúng tôi có thể nhận được một số tin tức tồi tệ hơn”, ông nói. Sau khi xem xét chương trình cho vay ứng cứu các doanh nghiệp nhỏ trị giá 349 tỷ USD của Mỹ (đã hết tiền vào thứ năm tuần qua), Steve Brice khẳng định các nền kinh tế sẽ cần thêm tiền. Và điều đó dường như không còn dễ dàng so với hai, ba tuần trước.

“Chúng tôi vẫn nghĩ rằng cuộc khủng hoảng sẽ đi qua. Nhưng trong thời gian tới, nếu không có được thông tin tích cực về việc mở cửa lại nền kinh tế, thì thị trường sẽ có một chút dễ bị tổn thương trong ngắn hạn”, Steve Brice nói.

Trần Nghị