Một phụ huynh mới đây chia sẻ gây chú ý. Chị kể: "Lần trước tôi đi dạo phố cùng gia đình cô bạn thân. Con tôi nhìn trúng một món đồ chơi Pokémon chính hãng. Tôi nhìn giá liền nói: “Cái này đắt quá, mình mua online nhé?”. Kết quả là bạn tôi trừng mắt nhìn tôi một cái: “Đắt gì mà đắt, con thích thì mua luôn đi chứ!”.

Khi bọn trẻ vào nhà vệ sinh, cô ấy còn “giáo huấn” tôi một trận: “Cậu đừng suốt ngày nói với con là về nhà mua online. Như vậy trẻ sẽ nghĩ mình không xứng đáng có được đồ tốt, cảm giác ‘không xứng đáng’ ấy sẽ tăng lên vùn vụt đấy!”.  Tôi chỉ cười bất lực: “Cậu không hiểu tình hình nhà tớ rồi. Đừng vội kết luận như vậy. Tớ học tâm lý học mà, sao lại để con mình mang cảm giác không xứng đáng được chứ?”.

Vậy khi con đòi mua đồ, nếu bạn nói "cái này đắt quá, chúng ta mua online đi", liệu có ảnh hưởng tiêu cực đến con không? Thật ra, điều này cũng còn tuỳ diễn biến sau đó.

Ảnh minh hoạ

Cảm giác “không xứng đáng” đến từ đâu?

Quả thực, đúng như người mẹ kia nói, nếu dùng không đúng cách câu nói “về nhà mua online”, đúng là rất dễ khiến trẻ cảm thấy “mình không xứng đáng”. Nhưng tình huống đó cụ thể là thế nào? Đó là khi bản thân bố mẹ vốn dĩ không muốn mua món đồ đó cho con và họ không hiểu rằng: trẻ con cũng có nhu cầu riêng của chúng.

Giống như người lớn vậy, đôi khi chúng ta cũng muốn mua vài thứ “chẳng có tác dụng gì”, chỉ để bản thân thấy vui hơn một chút. Trẻ con cũng thế thôi, đó là nhu cầu tâm lý hoàn toàn bình thường. Trong trường hợp như vậy, việc mua hay không mua thực chất đại diện cho một điều: trong mắt cha mẹ, đứa trẻ có “xứng đáng được sở hữu” hay không. Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc sau này trẻ có cảm thấy mình “xứng đáng có được những điều tốt đẹp” hay không.

Nhiều bậc phụ huynh tự cho mình là đúng: cảm thấy món đồ đó vô dụng, không xứng đáng với số tiền bỏ ra, hoặc ở nhà đã có nhiều rồi, nên tự quyết định bỏ qua nhu cầu của trẻ. Họ mập mờ nói với trẻ: “Về nhà mua online”. Nhưng thực chất về nhà rồi cũng chẳng mua nữa. Cách làm này đúng là xem nhẹ cảm xúc của trẻ, và sẽ đem lại ảnh hưởng tiêu cực về mặt tâm lý.

Nhưng có nhà thì không như vậy. Như bà mẹ đầu tiên trong câu chuyện nói trên.

Mỗi dịp Tết, chị đều đưa toàn bộ tiền lì xì và tiền tiêu vặt cả năm cho con, để con tự quản lý. Lúc nhỏ, cũng từng xảy ra chuyện tiêu sạch chỉ trong nửa năm, sau đó buộc phải “ép mình kiềm chế ham muốn mua sắm”. Chính vì đã trải qua cảm giác đó nên bây giờ con biết tự chia tiền theo tỉ lệ phù hợp, mỗi tháng đều có ngân sách riêng.

Vì vậy khi chị nói “mua online nhé”, hoàn toàn không mang nghĩa “con không xứng đáng”. Chị chỉ đang giúp con tiết kiệm tiền. Chị đang nhắc con rằng: chỉ cần trì hoãn ham muốn 3 ngày, con có thể tiết kiệm được một khoản, dùng khoản đó để mua những thứ khác. Còn việc chi trả cho “chi phí chờ đợi” này có đáng hay không, chịu đựng được hay không – đó là điều con cần tự mình trải nghiệm.

Thực tế, mọi sự cân đo, đong đếm đều là trẻ tự rút ra từ trải nghiệm trong đời sống. Điều này cực kỳ có ích trong việc xây dựng quan niệm về tiền bạc và năng lực quản lý tài chính của con.

Nếu bạn cũng muốn nâng cao “tài chính thông minh” cho trẻ, có thể thử 3 cách sau

01 – Ba chiếc lọ tiền

Chuẩn bị ba lọ trong suốt, ghi nhãn: “Chi tiêu ngay”; “Từ từ tích lũy”; “Tiết kiệm dài hạn”. Khi trẻ có tiền tiêu vặt, để trẻ tự chia số tiền vào từng lọ. Nhu cầu nhỏ hằng ngày lấy từ “chi tiêu ngay”; món lớn có thể dùng “từ từ tích lũy” trong 2-3 tháng; còn lọ “tiết kiệm dài hạn” thì mô phỏng ngân hàng có thể sinh lãi. Khi quen với phương pháp này, trẻ sẽ chủ động gửi tiền tiết kiệm vì… có lãi.

02 – Trải nghiệm “giá chênh lệch”

Ví dụ: một bộ xếp hình ở khu du lịch giá 500 nghìn đồng, nhưng online chỉ 400 nghìn đồng.

Hãy cùng trẻ tính: “Khoảng 100 nghìn đồng chênh lệch kia có thể mua kem, còn có thể ngồi thú nhún hai vòng. Con muốn có bộ xếp hình ngay lập tức, hay dùng tiền chênh để đổi lấy nhiều niềm vui hơn?”. Hãy để trẻ tự lựa chọn.

03 – Tiêu dùng lý trí

Khi không đi mua sắm, hãy cùng trẻ chia đồ muốn mua thành hai loại:

A: thật sự cần

B: rất thích nhưng chưa cần

Khi ra ngoài, chỉ mua đồ loại A. Những món thuộc loại B hãy ghi vào danh sách, tuần sau quay lại xem. Rất nhiều khi, chỉ sau một tuần, trẻ… hết thích món đó rồi và như vậy, một lần mua sắm bốc đồng đã được “ngăn chặn”.

Nếu vẫn còn thích, và trong phạm vi ngân sách của trẻ hãy để trẻ tự mua cho mình. Biết làm bản thân vui vẻ cũng là ý nghĩa của cuộc sống.