Người xưa thường có câu "Chiều con quá hóa hại con", đây chưa bao giờ là lời nói quá mà là bài học được đúc kết từ xương máu của vô số gia đình. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng điểm lại 10 hành vi nuông chiều phổ biến nhất để các bậc phụ huynh cùng tự soi xét, sửa đổi nếu có và phát huy nếu không, đừng để đến khi con hình thành thói hư tật xấu mới hối hận thì đã muộn.

1. Luôn coi con là trung tâm, cả nhà xoay quanh con

Nhiều gia đình từ ông bà đến cha mẹ đều coi đứa trẻ là "mặt trời nhỏ": đồ ngon để dành cho con trước, đồ tốt ưu tiên con chọn, bất kể con đưa ra yêu cầu gì người lớn đều nhượng bộ thỏa hiệp. Trẻ lớn lên trong môi trường này sẽ mặc định rằng "tất cả mọi người phải xoay quanh mình", dần trở nên ích kỷ, không biết nghĩ cho người khác, không học được cách biết ơn hay sẻ chia. Khi bước ra xã hội, trẻ rất dễ bị cô lập vì thiếu sự đồng cảm.

2. Thỏa hiệp ngay khi con khóc lóc, đáp ứng cả những yêu cầu vô lý

Nhiều cha mẹ không chịu nổi sự nhõng nhẽo của con: chỉ cần con bắt đầu ăn vạ, dù ban đầu kiên quyết không đồng ý thì cuối cùng cũng mủi lòng thỏa hiệp. Ngay cả khi yêu cầu của con là vô lý, cha mẹ cũng chấp nhận vô điều kiện vì ngại phiền hoặc xót con. 

Cách làm này khiến trẻ nghĩ rằng "chỉ cần khóc lóc là giải quyết được mọi việc", dẫn đến thói quen không biết trân trọng. Lớn lên gặp khó khăn không như ý, trẻ dễ dàng suy sụp vì không có khả năng chịu đựng thử thách.

Việc đáp ứng mọi yêu cầu của con khiến trẻ thiếu ý thức ranh giới và thói quen không biết trân trọng (Ảnh minh họa)

3. Gia đình không có quy tắc, để con quậy phá không kiềm chế

Cha mẹ thường bao biện: "Trẻ con còn nhỏ, nghịch ngợm một chút không sao" hay "Lớn lên tự khắc biết điều". Việc không ngăn chặn khi con quậy phá, không sửa chữa khi con phạm lỗi sẽ khiến trẻ sống không có ranh giới. 

Thói quen sống không kỷ luật này khiến trẻ khó thích nghi với nội quy nhà trường và trật tự công cộng khi trưởng thành. Làm người không có điểm dừng, làm việc không có chừng mực sẽ khiến trẻ khó có được sự công nhận và tin tưởng từ người khác.

4. Bao biện, làm thay mọi việc, chỉ yêu cầu con học giỏi

Cha mẹ thường ôm đồm mọi việc từ mặc quần áo đến sắp xếp cặp sách, không nỡ để con động tay vào việc gì vì chỉ muốn con tập trung học hành. Lâu dần, trẻ mất đi khả năng tự lập, luôn dựa dẫm vào cha mẹ. Ngay cả khi vào đại học hay đi làm, trẻ vẫn là những "đứa trẻ khổng lồ" không có trách nhiệm và không thể đứng vững trên đôi chân mình.

5. Luôn dùng vật chất để khen thưởng, làm mòn động lực nội tại

Làm bài tập có thưởng, làm việc nhà cũng ra điều kiện, nhiều cha mẹ dùng vật chất để thúc đẩy con làm việc. Thời gian dài sẽ khiến trẻ nghĩ "mình làm mọi việc chỉ để đổi lấy lợi ích". Những việc đáng lẽ là bổn phận của mình nhưng nếu không có thưởng trẻ sẽ không làm. Tư duy công lợi và phù phiếm này khiến trẻ khó hình thành thói quen tự giác và kiên trì.

6. Bao che khi con phạm lỗi, không phân biệt đúng sai

Khi con mâu thuẫn với người khác, cha mẹ chưa cần biết con mình đúng hay sai đã vội đổ lỗi cho đối phương; khi con gây họa, cha mẹ lập tức đứng ra dàn xếp thay. Sự bao che mù quáng này khiến trẻ không phân biệt được đúng sai, luôn tìm cách đùn đẩy trách nhiệm khi gặp chuyện. Trẻ sẽ không biết tự phản tỉnh để sửa đổi, dẫn đến khó chung sống trong tập thể và không có được sự tôn trọng của mọi người.

7. Luôn phủ nhận, đả kích thay vì khẳng định, khích lệ

Nhiều cha mẹ tin vào "giáo dục đả kích", thường xuyên so sánh con mình với "con nhà người ta" bằng những lời lẽ như "Sao con ngốc thế", "Việc nhỏ này cũng không làm được"... Trẻ thường xuyên bị phủ nhận sẽ trở nên tự ti, nhút nhát và nhạy cảm. Trẻ mất niềm tin vào bản thân, không dám thử thách cái mới và luôn chùn bước trước khó khăn.

Giáo dục cần kết hợp phù hợp giữa khích lệ và răn đe (Ảnh minh họa)

8. Bảo vệ quá mức, không để con trải qua chút sóng gió nào

Sợ con ngã nên không cho chạy nhảy, sợ con chịu ấm ức nên đứng ra dàn xếp mọi mâu thuẫn nhỏ của con với bạn bè, cha mẹ luôn muốn che mưa chắn gió cho con. Nhưng cha mẹ không thể sống thay con cả đời. Những đứa trẻ không có cơ hội đối mặt với khó khăn sẽ có nội tâm cực kỳ yếu ớt, dễ mất phương hướng và không chịu nổi áp lực khi rời xa sự bảo bọc của gia đình.

9. Quan điểm giáo dục trong gia đình không thống nhất

Phổ biến nhất là kịch bản "người đấm người xoa": cha mẹ nghiêm khắc quản giáo thì ông bà lại lén lút dung túng, thậm chí chỉ trích cha mẹ trước mặt con. Điều này khiến trẻ tìm thấy kẽ hở để trốn tránh việc giáo dục, coi thường kỷ luật vì biết có người chống lưng. Cha mẹ sẽ mất dần uy tín và việc định hướng con cái sau này trở nên vô cùng khó khăn.

10. Dồn toàn bộ tâm trí cho con mà bỏ quên sự trưởng thành của bản thân

Nhiều bậc phụ huynh từ bỏ sở thích, sự nghiệp để dồn hết thời gian và năng lượng cho con, gửi gắm mọi kỳ vọng vào con cái. Sự hy sinh này một mặt tạo áp lực tâm lý nặng nề cho trẻ, mặt khác khi cha mẹ ngừng phát triển, họ sẽ không thể làm tấm gương tốt cho con. Đứa trẻ sống dưới sự kỳ vọng quá mức này cũng khó hình thành thói quen chủ động phát triển bản thân.

Yêu con là bản năng của cha mẹ, nhưng biết yêu con đúng cách mới là bản lĩnh thực sự. Giáo dục gia đình đúng nghĩa không phải là nuông chiều không giới hạn, mà là thiết lập giới hạn, giảng giải quy tắc và giữ vững nguyên tắc để nuôi dạy nên những đứa trẻ tự lập, hiểu chuyện và có trách nhiệm.