Trong hàng thập kỷ, ngoại ngữ luôn được coi là chuyên ngành "thời thượng" tại Trung Quốc với câu khẩu hiệu cửa miệng: "Học giỏi ngoại ngữ, đi khắp thế gian". Tuy nhiên, vài năm đổ lại đây, bức tranh này đã thay đổi hoàn toàn. Làn sóng hủy bỏ chuyên ngành ngoại ngữ đang càn quét các đại học từ bình dân đến danh giá, đẩy sinh viên ngành này vào một cuộc khủng hoảng hiện sinh chưa từng có.

Theo các báo cáo giáo dục mới nhất tính đến đầu năm 2026, chuyên ngành ngoại ngữ không còn là lựa chọn ưu tiên trong kỳ tuyển sinh đại học tại đất nước tỷ dân. Trong giai đoạn từ 2018 đến 2022, đã có 109 trường đại học tại Trung Quốc chính thức xóa bỏ các chuyên ngành liên quan đến ngoại ngữ. Trong số đó, tiếng Nhật và tiếng Anh là hai cái tên đứng đầu danh sách bị khai tử với lần lượt 26 và 21 trường quyết định ngừng đào tạo. 

Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh

Ngay cả những ngôi trường thuộc "Song nhất lưu" - dự án phát triển các đại học và ngành học trọng điểm tầm cỡ thế giới của Trung Quốc như Đại học Khoa học Kỹ thuật Trung Hoa hay Đại học Đông Nam cũng không đứng ngoài cuộc chơi khi liên tục thông báo ngừng tuyển sinh các chuyên ngành ngôn ngữ và biên phiên dịch từ cấp độ cử nhân đến thạc sĩ.

Sự quay lưng của các cơ sở giáo dục bắt nguồn từ một thực tế nghiệt ngã trên thị trường lao động khi tỷ lệ việc làm của sinh viên ngoại ngữ đã rơi xuống mức báo động. Cụ thể, tỷ lệ tốt nghiệp có hướng đi thực tế của nhóm ngành này năm 2023 chỉ đạt 84,5%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình toàn quốc. 

Không chỉ khó tìm việc, mức thu nhập của cử nhân ngoại ngữ cũng trở nên khiêm tốn với con số trung bình khoảng 5.695 NDT (khoảng 21,8 triệu đồng) một tháng, thua xa các ngành kỹ thuật và thậm chí không đuổi kịp mức thu nhập bình quân của khối cử nhân nói chung. Tệ hơn nữa, tỷ lệ làm việc đúng chuyên môn của sinh viên ngoại ngữ hiện nay chưa đầy 52%, cho thấy một sự lãng phí nguồn lực đào tạo vô cùng lớn khi thị trường không còn mặn mà với những nhân sự chỉ có duy nhất kỹ năng ngôn ngữ thuần túy.

Sự suy thoái này không đến từ sự ngẫu nhiên mà là kết quả của sự thay đổi cấu trúc kinh tế và sự bùng nổ công nghệ. Đầu tiên, trong kỷ nguyên AI 2026, các mô hình ngôn ngữ lớn đã đạt đến trình độ dịch thuật tiệm cận con người ở hầu hết các văn bản thông thường và giao tiếp cơ bản. Khi máy móc có thể chuyển ngữ nhanh chóng với chi phí gần như bằng không, vai trò của một người phiên dịch đóng vai trò "công cụ đơn thuần" đã trở nên dư thừa. 

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp hiện nay không còn tìm kiếm những người chỉ biết ngoại ngữ mà đòi hỏi những nhân tài phức hợp, tức là những người vừa tinh thông ngôn ngữ vừa có kiến thức sâu rộng về công nghệ thông tin, tài chính, pháp luật hoặc kỹ thuật. Nhiều trường đại học trước đây mở ngành ngoại ngữ chỉ vì "chi phí thấp", tức là chỉ cần giáo viên và phòng học. Sự mở rộng mù quáng này dẫn đến việc đào tạo hàng loạt nhưng chất lượng không tương xứng, tạo ra sự lệch pha nghiêm trọng giữa cung và cầu.

Trước thực trạng này, các chuyên gia giáo dục và các trường đại học hàng đầu như Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh hay Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh đang rốt ráo thực hiện cuộc "cải cách phía cung". Về phía các cơ sở đào tạo, thay vì dạy ngôn ngữ đơn thuần, các trường đang chuyển sang mô hình liên kết đa ngành mang tên "Ngoại ngữ + X". Điều này đồng nghĩa với việc các trường đại học hàng đầu đã bắt đầu thay đổi tư duy, không còn đào tạo ngoại ngữ như một chuyên môn độc lập mà biến nó thành một công cụ bổ trợ cho các ngành khoa học khác. 

Một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến tình trạng thoái trào này là vì sự bùng nổ của AI

Những dự án liên kết như Tiếng Pháp + Luật, Tiếng Ả Rập + Kỹ thuật dầu khí hay Tiếng Đức + Khoa học gỗ đang trở thành lối thoát mới cho sinh viên. Thậm chí, một số trường như Đại học Ngoại ngữ số 2 Bắc Kinh đã thành lập hẳn Viện Khoa học Ngôn ngữ và AI để đào tạo sinh viên biết viết code, hiểu logic thuật toán và có tư duy dữ liệu, giúp họ có thể đứng ở điểm cuối của dây chuyền sản xuất để kiểm soát và hiệu đính cho AI thay vì bị nó thay thế.

Ở phía người học, sinh viên cũng được khuyên, thay vì bài trừ AI hay sợ hãi nó, hãy trở thành người điều khiển AI. AI có thể dịch mặt chữ nhưng không bao giờ có thể nắm bắt được những sắc thái ngoại giao tinh tế, những điển tích văn hóa sâu sắc hay những hàm ý ẩn sau những lời tuyên bố quan trọng. Sinh viên ngoại ngữ tương lai phải xác định mình là những "sứ giả văn hóa" chứ không phải những chiếc máy truyền thanh.

"Ngoại ngữ không chỉ là công cụ, nó là bản thể. Học một ngoại ngữ là tái cấu trúc tư duy để hiểu thế giới theo một cách khác", ông Ngô Kiến Thiết, Viện trưởng Viện Khoa học Ngôn ngữ và AI, Đại học Ngoại ngữ số 2 Bắc Kinh nói.

Nếu bạn cũng đang theo đuổi ngành ngôn ngữ, đừng quá hoang mang nhưng cũng đừng chủ quan. Hãy biến mình thành một nhân tài phức hợp. 

Một, hạ thấp kỳ vọng vào kỹ năng dịch thuật thuần túy, hãy để máy móc làm việc đó.

Hai, đào sâu vào kiến thức chuyên ngành dọc, chọn một lĩnh vực cụ thể như kinh tế, y tế, kỹ thuật... để ngoại ngữ trở thành cánh tay nối dài cho chuyên môn đó.

Ba, trở thành sứ giả văn hóa, tập trung vào các kỹ năng mà AI chưa thể chạm tới như đàm phán cấp cao, xử lý khủng hoảng truyền thông đa văn hóa và sáng tạo văn học.

Bạn cần phải trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể để ngoại ngữ trở thành đôi cánh giúp bạn bay cao hơn, thay vì chỉ là một chiếc lồng giam cầm bạn trong những kỹ năng biên dịch máy móc vốn đã lỗi thời. Ngoại ngữ không biến mất, nó chỉ đang trải qua một quá trình thanh lọc để trở lại đúng với vị thế của một ngành học tinh hoa, đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy nhân văn và khả năng làm chủ công nghệ hiện đại.

Theo 163, BJNews