Có những gia đình chẳng nhớ nổi lần cuối bố mẹ và con cái cãi nhau to là khi nào. Dịp lễ Tết, con vẫn về, vẫn phụ dọn mâm cơm, vẫn ngồi nghe bố mẹ kể chuyện họ hàng. Nhưng tin vui ở chỗ làm, một mối tình vừa kết thúc hay chuyện đang loay hoay với tiền thuê nhà, con lại kể với bạn bè trước. Có chuyện bố mẹ chỉ biết khi mọi thứ đã qua, có chuyện con giữ cho riêng mình.

Khoảng cách ấy đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Một lời chê nghe suốt từ hồi đi học. Một lần giận nhau mà lần nào con cũng phải xuống nước trước. Một chuyện riêng vừa kể với mẹ hôm qua, hôm nay đã thành đề tài ở mâm cơm. Khi những cách cư xử ấy lặp lại qua nhiều năm, việc giữ khoảng cách có thể trở thành cách để người con thấy thoải mái hơn trong chính mối quan hệ với gia đình.

1. Gia đình mà con làm sai một việc, bố mẹ chê luôn cả con người con

Hồi nhỏ, con làm sai một bài toán, bố bảo “Có thế mà cũng làm sai”. Lớn hơn một chút, con quên mang áo mưa, mẹ thở dài “Cái tính hậu đậu của con sau này chỉ khổ thôi”. Đến lúc đã đi làm, con kể mình muốn đổi công việc, bố mẹ lập tức nhắc lại những lần con bỏ dở việc gì đó hồi còn đi học.

Một sai sót có thể sửa ngay trong ngày, nhưng cái tiếng “hậu đậu”, “thiếu kiên trì” hay “chẳng làm được việc gì đến nơi đến chốn” đôi khi theo con đến tận lúc trưởng thành. Có khi con đã làm tốt công việc của mình nhiều năm, vậy mà trong mắt bố mẹ, con vẫn là đứa trẻ phải được nhắc từng chút mới yên tâm.

Cứ vài lần hào hứng kể chuyện rồi phải ngồi giải thích vì sao mình có thể tự quyết, con sẽ bớt kể. Có người chỉ báo tin chuyển việc khi đã ký hợp đồng. Có người đợi đến lúc dọn xong nhà mới nói mình đã chuyển đi. Bố mẹ nghe vậy có thể chạnh lòng vì con quyết chuyện lớn mà chẳng hỏi ý kiến. Còn con nhớ rất rõ những lần mình mới nói được nửa câu đã nghe “Bố mẹ biết tính con rồi”.

2. Gia đình mà mỗi lần bất đồng, con đều phải xuống nước trước

Có nhà, chỉ cần con nói một câu trái ý là bữa cơm hôm ấy chẳng ai nói với ai. Mẹ vẫn nấu cơm, bố vẫn ngồi xem tivi, nhưng con hỏi gì cũng chỉ nhận được câu trả lời cụt ngủn. Cuối cùng, con phải sang phòng bố mẹ xin lỗi để mọi chuyện trở lại bình thường. Còn điều khiến hai bên bất đồng thì từ đó chẳng ai nhắc tới.

Lúc nhỏ, trẻ dễ xin lỗi vì sợ mẹ giận đến sáng hôm sau. Khi đã lớn, những bất đồng có thể xoay quanh chuyện chọn nghề, yêu ai, sống ở đâu hay cuối tuần này có về nhà được không. Nếu lần nào nói thật ý mình cũng phải trải qua vài ngày bị lạnh nhạt hoặc nghe trách “Có lớn rồi mới dám nói với bố mẹ như thế”, con sẽ bắt đầu cân nhắc xem chuyện gì đáng để mở lời.

Có người vẫn về ăn cơm mỗi Chủ nhật, nhưng hễ câu chuyện chạm tới công việc hay tình cảm là tìm cớ đứng dậy rửa bát. Có người ít gọi về hơn vì biết chỉ cần nói “Tuần này con bận” là cả cuộc điện thoại sẽ xoay quanh chuyện mình có còn coi trọng gia đình hay không. Ngay cả một cuộc gọi hỏi thăm, lâu dần, cũng thành việc phải lựa lúc mới dám làm.

3. Gia đình mà chuyện riêng của con dễ thành chuyện buôn của cả nhà

Một đứa trẻ kể với mẹ rằng hôm nay mình bị bạn chê trước lớp. Tối đến, người mẹ kể lại với cả nhà, còn thêm vài chi tiết cho câu chuyện vui hơn. Mọi người cười rồi chuyển sang chuyện khác. Đứa trẻ nhớ đến lần sau, khi có chuyện buồn ở trường và đang định mở miệng kể với mẹ.

Khi con lớn, những chuyện bị đem ra bàn tán cũng lớn theo. Con vừa chia tay, cô dì đã biết và gọi điện hỏi. Con kể với bố mẹ rằng hai vợ chồng đang lục đục, đến đám giỗ lại có người kéo ra một góc khuyên nhủ. Có khi bố mẹ kể vì lo, muốn hỏi thêm ý kiến người thân. Nhưng người phải trả lời hết cuộc gọi này đến câu hỏi khác vẫn là con.

Sau vài lần như vậy, có người chỉ kể với bố mẹ những chuyện mình sẵn lòng để cả họ biết. Khi gặp việc khó, họ tìm đến một người bạn có thể nghe hết câu chuyện và giữ nó ở đó. Bố mẹ có thể ngạc nhiên vì sao con tâm sự được với người ngoài mà về nhà lại ít nói đến thế. Với con, sự khác biệt nằm ở một việc rất cụ thể: kể xong, con có phải lo ngày mai ai sẽ hỏi mình về chuyện đó hay không.

Nếu muốn con cởi mở hơn, bố mẹ có thể bắt đầu ngay từ lần tới khi con kể một chuyện nhỏ. Nghe cho hết câu, hỏi thêm nếu chưa hiểu và xin phép con trước khi kể lại cho người khác. Nếu con có ý khác, cứ để cuộc trò chuyện kết thúc bình thường. Đến lần sau, khi gặp chuyện khó hơn, con sẽ có thêm một lý do để muốn gọi về.