Những ngày gần đây, câu chuyện thực tập sinh không lương trong ngành truyền thông - giải trí một lần nữa trở thành tâm điểm tranh cãi. Xuất phát từ một bài đăng trên tài khoản Threads khi bày tỏ những thắc mắc liên quan đến thông tin tuyển dụng của một công ty truyền thông, sự kiện nổi tiếng. 

Cụ thể, công ty tuyển thực tập sinh full-time, làm việc từ thứ 2 đến thứ 6 (8h - 18h) nhưng không đề cập lương hay phụ cấp. Quyền lợi của thực tập sinh là trải nghiệm thực tế trong môi trường chuyên nghiệp về sự kiện truyền thông, giải trí; được gặp người nổi tiếng; tham gia các khóa học đào tạo,... 

Tuy nhiên, công ty yêu cầu thực tập sinh phải làm tối thiểu 6 tháng. Phần yêu cầu công việc cũng được cho là dài và “quá sức” đối với một sinh viên năm 3, năm 4 đi tìm công việc thực tập.

Một bài đăng trên Threads khiến câu chuyện thực tập sinh không lương được nhiều người tranh luận

Chính từ bài đăng tuyển dụng này, nhiều bạn trẻ đặt ra câu hỏi về việc thực tập trong môi trường truyền thông, sự kiện giải trí: Đây là cơ hội hiếm có hay một dạng đánh đổi mà không phải ai cũng đủ khả năng theo đuổi? Và giai đoạn thực tập không lương là bước đệm cần thiết hay đang vô tình trở thành rào cản để tiến xa hơn với nghề? 

Người không lương nói gì về chuyện không lương?

Thu Hiền (25 tuổi) hiện đang làm kinh doanh tự do cho biết cô từng theo học chuyên ngành về truyền thông. Thời điểm còn là sinh viên, Thu Hiền cũng từng ứng tuyển vào một số công ty liên quan để làm thực tập sinh lấy kinh nghiệm. 

“Mình nộp CV vào một công ty truyền thông, chuyên tổ chức các show, sự kiện thời trang với quy mô nhỏ. Công ty không quá danh tiếng nhưng yêu cầu dành cho thực tập sinh cũng khá khắt khe. Mình cũng cần phải đi làm, chấm công theo giờ hành chính giống các nhân viên chính thức. Cùng với đó mình được tham gia toàn bộ các quy trình từ lên ý tưởng, nhận yêu cầu từ khách hàng, vận hành, truyền thông,... Tuy nhiên mình chỉ trực tiếp làm một số việc nhỏ, đơn giản để hỗ trợ”, Thu Hiền chia sẻ. 

Theo Thu Hiền, cô cũng trải qua khoảng 3 tháng thực tập không lương. Tuy nhiên, cô được công ty hỗ trợ ăn trưa và sau mỗi chương trình thành công, Hiền sẽ được thưởng khoảng 200k - 500k như một sự động viên. 

“Thông tin không lương được công ty trao đổi từ khi mình đi phỏng vấn. Vì muốn có kinh nghiệm làm việc nên mình chấp nhận. Công ty không đưa ra thời gian tối thiểu phải làm việc trong bao lâu, các anh chị đồng nghiệp cũng rất tạo điều kiện. Nhưng thú thực, sau 3 tháng làm việc không lương mình cảm thấy khá đuối và nản. Do đó mình xin nghỉ để tập trung vào việc học”, Thu Hiền bày tỏ. 

Với Thu Hiền, cô bạn cho biết việc học hỏi kinh nghiệm, có thêm kỹ năng và nếu nhanh nhẹn còn thêm nhiều mối quan hệ trong ngành là điều có thật. Thế nhưng việc không có một khoản thu nhập cố định, công việc cũng khá vất vả, yêu cầu nhiều về thời gian sẽ nhanh chóng khiến một người mới vào nghề cảm thấy nản chí và không duy trì được cuộc sống sinh hoạt đời thường. 

Ảnh minh hoạ

Trần Hùng (SN 2000) cũng từng có 3 tháng thực tập tại một công ty sản xuất nội dung giải trí. Giống như nhiều bạn trẻ khác, Hùng từng nghĩ việc được học hỏi nghề, tham gia vào sản xuất chương trình theo đúng ngành học, gặp gỡ người nổi tiếng đã là cơ hội tốt. Do đó, Hùng chấp nhận thực tập không lương để đổi lại một CV đẹp, có kinh nghiệm thực chiến hay cả những mối quan hệ. 

“Những ngày đầu mọi thứ khá đúng kỳ vọng. Mình được theo ekip đi ghi hình, hỗ trợ các khâu hậu cần, tiếp xúc với môi trường làm việc thực tế mà trước đó chỉ thấy qua mạng. Tuy nhiên sau đó, công việc chủ yếu là chạy việc lặt vặt, hỗ trợ hiện trường, lúc nào cũng trong trạng thái sẵn sàng làm bất cứ việc gì được giao. Có những hôm đi từ sáng sớm đến tối muộn nhưng thứ mình học được lại không rõ ràng, không có ai hướng dẫn bài bản”, Hùng nói. 

Anh bạn cũng cho biết, điều băn khoăn không hẳn chỉ nằm ở việc không có lương mà là cảm giác “lửng lơ”. Hùng cảm thấy mình không hẳn là người học việc nhưng lại cũng không giống một nhân sự có vai trò cụ thể. “Mình không biết sau 3 tháng, thứ mình có được là gì ngoài việc… đã từng tham gia một vài chương trình”, Hùng bày tỏ.

Thực tập sinh không phải lực lượng lao động thay thế chi phí thấp

Ở phía doanh nghiệp, câu chuyện thực tập sinh không lương lại được nhìn nhận theo một cách khác phức tạp và nhiều lớp hơn.

Anh T., quản lý tại một công ty truyền thông ở TP.HCM, thừa nhận việc tuyển thực tập sinh không đề cập đến lương vẫn đang diễn ra. Tuy nhiên, theo anh, cần làm rõ khái niệm giữa “lương” và “hỗ trợ thực tập”.

“Tại công ty mình, khi nhận sinh viên thực tập, bên mình luôn nói rõ là có hỗ trợ chi phí như tiền xăng, ăn sáng, ăn trưa khi tham gia công việc hoặc chương trình. Khoản này là cần thiết, nhưng không thể gọi là lương theo đúng nghĩa”, anh chia sẻ.

Ở góc độ công việc, anh T. cho biết thực tập sinh trong ngành thường được giao các đầu việc cần nhiều thời gian và sự năng nổ: Chạy sự kiện, hỗ trợ sản xuất, điều phối, làm nội dung cơ bản, tiếp khách mời, hỗ trợ nghệ sĩ… Đây đều là những phần việc giúp các bạn “va chạm” với thực tế.

Tuy nhiên, anh cũng thẳng thắn: “Những công việc mang tính quyết định, chịu trách nhiệm cao thì thường không giao cho thực tập sinh. Vì vậy, khó có thể nói các bạn đang làm việc như nhân viên chính thức”.

Trong khi đó, anh Đào Mạnh Long - PR Manager tại công ty truyền thông - giải trí tổng hợp Bee Entertainment ở TP.HCM lại đặt vấn đề ở góc nhìn dài hạn hơn. Theo anh, việc có lương hay không phụ thuộc vào từng mô hình doanh nghiệp nhưng không nên mặc định thực tập không lương là “bình thường”.

“Kinh nghiệm là yếu tố rất quan trọng với người mới. Thực tập giúp các bạn hiểu cách vận hành công việc, xây dựng mối quan hệ,... Đây gần như là ‘tài sản sống còn’ trong ngành này. Nhưng kinh nghiệm không thể thay thế hoàn toàn các quyền lợi cơ bản”, anh nói.

Theo anh Long, nếu chỉ nhấn mạnh “làm để lấy kinh nghiệm” mà không có hỗ trợ đi kèm, thì sẽ không còn phù hợp với thực tế hiện nay khi người trẻ vẫn phải tự chi trả cho cuộc sống hàng ngày.

Ảnh minh hoạ

Một trong những điểm được cả hai người quản lý nhấn mạnh là ranh giới giữa “thực tập để học nghề” và “lao động miễn phí”. Ranh giới này, trên thực tế, không phải lúc nào cũng rõ ràng và chính sự mập mờ đó là nguồn cơn của nhiều tranh cãi.

Theo anh T., để phân biệt, thực tập sinh cần tự đặt ra một số câu hỏi: thời gian thực tập kéo dài bao lâu, doanh nghiệp có đào tạo kỹ năng gì, công việc mình làm có tạo ra giá trị hay chưa… Nếu mục tiêu là học hỏi, được hướng dẫn và có thời gian cụ thể, đó là thực tập. Ngược lại, nếu làm việc kéo dài, tạo ra giá trị nhưng không có sự ghi nhận tương xứng, câu chuyện sẽ khác.

Anh Mạnh Long cũng đồng quan điểm: “Nếu được đào tạo có hệ thống, có người hướng dẫn, có cơ hội phát triển rõ ràng, đó là học nghề. Nhưng nếu làm việc như một nhân sự mà không có lương, không đào tạo, thì đó là lao động miễn phí”.

Bên cạnh đó, một trong những điểm khiến thực tập sinh ngành giải trí khác biệt so với nhiều ngành khác chính là yếu tố “hào quang”: Được đi event, gặp người nổi tiếng, tham gia các chương trình lớn.

Theo anh T., với những bạn có đam mê, đây là cơ hội đáng giá và việc có coi đó là quyền lợi hay không phụ thuộc vào mục tiêu cá nhân.

Tuy nhiên, anh Mạnh Long lại nhìn nhận rõ ràng hơn: “Đó là trải nghiệm nghề nghiệp, không nên đánh đồng với đãi ngộ. Cơ hội là cần thiết, nhưng không thể thay thế quyền lợi cơ bản. Ngành giải trí luôn tạo ra sức hút đặc biệt, nhất là với người trẻ mới bước vào nghề. Nhiều bạn chấp nhận thiệt thòi ban đầu chỉ để có một cơ hội được theo đuổi đam mê. Nhưng chính vì sức hút đó, doanh nghiệp càng phải có trách nhiệm hơn, bởi người trẻ càng nhiều kỳ vọng thì càng dễ bị tổn thương nếu sự nhiệt huyết của mình không được trân trọng đúng mức”. 

Ảnh minh hoạ

Từ những chia sẻ trên, có thể thấy câu chuyện thực tập không lương trong ngành truyền thông - giải trí không đơn thuần là đúng hay sai. Đó là bài toán cân bằng giữa cơ hội và quyền lợi, giữa đam mê và điều kiện thực tế.

Anh T., bày tỏ: “Mình nghĩ các doanh nghiệp nên làm rõ việc sẽ đào tạo sinh viên - thực tập sinh những kiến thức, kỹ năng gì, trong thời gian bao lâu; thực tập sinh có thể đóng góp gì cho doanh nghiệp trong thời gian thực tập. Mức hỗ trợ xăng, tiền ăn, các chi phí cần có để sinh viên tham gia thực tập là cần thiết. Như vậy sẽ công bằng và hợp lý hơn với các thực tập sinh”. 

Trong khi đó, anh Đào Mạnh Long nhấn mạnh thêm yếu tố trách nhiệm. “Doanh nghiệp phải xem các bạn trẻ là nguồn nhân lực cần được nuôi dưỡng, chứ không phải lực lượng thay thế chi phí thấp. Khi doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho thực tập sinh, các bạn không chỉ làm việc tốt hơn mà còn có lý do để ở lại, gắn bó và trưởng thành cùng tổ chức.

Ở chiều ngược lại, bản thân thực tập sinh cũng cần trân trọng cơ hội được cọ xát. Làm nghề với tinh thần học hỏi nghiêm túc, không “cưỡi ngựa xem hoa”, không làm cho có để lấy điểm. Chỉ khi cả hai phía cùng có trách nhiệm, quá trình thực tập mới thực sự tạo ra giá trị”, anh Đào Mạnh Long chia sẻ. 

Bởi sau cùng, showbiz hay truyền thông - giải trí nói chung dù hào nhoáng đến đâu vẫn là một ngành nghề. Và trong bất kỳ ngành nghề nào, công sức cũng cần được nhìn nhận một cách công bằng, thay vì chỉ được “trả” bằng những lời hứa về cơ hội.