Một tab CV, một tab LinkedIn, một tab ChatGPT - đó gần như là “combo mặc định” của nhiều sinh viên năm cuối mỗi khi ngồi xuống chuẩn bị hồ sơ xin việc.

Thay vì hỏi bạn bè hay thầy cô, không ít người trẻ giờ bắt đầu bằng một câu rất quen: “Em có nên apply công ty này không?”, nhưng người trả lời lại là AI. Từ việc chọn công ty, chỉnh CV đến luyện phỏng vấn, mọi thứ đều có thể được “nhờ vả” chỉ trong vài chục phút, nhanh gọn và trơn tru như thể vừa bật sẵn một chiếc filter cho chính mình.

Câu chuyện chưa dừng lại ở đó. Khi bước vào phòng phỏng vấn, ứng viên giờ đây còn phải đối mặt với một kiểu câu hỏi mới: “Bạn dùng AI như thế nào trong công việc?”. Đi xin việc thời điểm này, vì thế, không chỉ là bài toán về kinh nghiệm hay kỹ năng, mà còn là cách mỗi người trẻ sử dụng và kể lại  câu chuyện của mình với AI.

Và từ đó, chân dung một thế hệ sinh viên đi xin việc cũng hiện ra rõ hơn bao giờ hết: một thế hệ luôn đi cùng… một đến một vài “trợ lý ảo”.

Thế hệ sinh viên đi xin việc thời AI bùng nổ

Đi xin việc giờ không chỉ là chuyện bạn học gì, làm được gì, mà còn là bạn dùng AI ra sao, có đủ tỉnh táo để kiểm soát nó hay không, và biến nó thành lợi thế của mình như thế nào. Có người xem AI là “trợ lý xịn” để tăng tốc, có người dùng nó như công cụ tham khảo, cũng có người cố giữ khoảng cách để không bị phụ thuộc.

Sinh viên Fulbright tham gia phỏng vấn thực tế với đại diện Tuyển dụng đến từ các doanh nghiệp tại Ngày hội việc làm 2026 (Career Day 2026).

Trịnh Nguyễn Hà Vy (SN 2001, sinh viên năm cuối ngành Kinh tế, Tâm lý học, Trường Đại học Fulbright Việt Nam) nhìn nhận AI không phải là mối đe dọa, mà là một công cụ giúp tối ưu công việc. Trong quá trình từng làm việc tại một doanh nghiệp giáo dục, AI hỗ trợ cô xây dựng slide pitch hay thử nghiệm các kịch bản sản phẩm. “AI có thể thay thế một số công đoạn, nhưng đồng thời cũng mở ra nhiều hướng mới”, Vy nói. Theo cô bạn, AI literacy (hiểu và sử dụng AI) đang dần trở thành một kỹ năng cần thiết, không hẳn bắt buộc, nhưng “ai biết tận dụng sẽ đi nhanh hơn”.

Sự thay đổi đó, theo Vy, đã bắt đầu từ rất sớm. Từ khi còn học cấp 3, cô đã chủ động tìm hiểu thị trường lao động và nhận ra tốc độ biến chuyển ngày càng nhanh. “Trước đây, những khái niệm như AI hay phát triển bền vững chưa thực sự ‘nóng’ như hiện tại. Nhưng bây giờ, đây lại là những xu hướng lớn”, Vy chia sẻ. Tuy nhiên, điều khiến cô bạn trăn trở không chỉ là học thêm kỹ năng, mà là việc mọi thứ thay đổi quá nhanh, khiến việc định hướng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Khác với nỗi lo “bị AI thay thế” thường thấy, Trần Thị Như Quỳnh (sinh viên năm 4 ngành Khoa học máy tính, Trường Đại học Fulbright Việt Nam) lại tiếp cận câu chuyện này với tâm thế khá bình tĩnh. 

Là sinh viên học đúng lĩnh vực liên quan đến AI, Quỳnh cho rằng công nghệ này chắc chắn đang thay đổi cách làm việc, nhưng không phải theo hướng “thay thế hoàn toàn”. “AI giỏi về mặt kỹ thuật, nhưng những quyết định mang tính con người thì vẫn cần con người”, Quỳnh nói.

Theo cô bạn, trong những mảng như viết code, AI có thể hỗ trợ rất tốt, thậm chí thay thế một phần công việc. Nhưng với các công việc liên quan đến dữ liệu, con người vẫn đóng vai trò quan trọng, từ việc chọn phương pháp, xử lý dữ liệu cho đến đánh giá vấn đề. Trong quá trình học, Quỳnh cũng sử dụng AI thường xuyên, đặc biệt khi gặp những bài khó. 

“Nó giống như một ‘người hướng dẫn’ khi mình chưa biết bắt đầu từ đâu”, tuy nhiên, Quỳnh không hoàn toàn phụ thuộc: “AI chỉ là công cụ hỗ trợ, nên mình luôn kiểm tra lại thông tin từ các nguồn khác”.

Bước vào giai đoạn cận kề tốt nghiệp, Quỳnh đã tham gia nhiều buổi phỏng vấn và nhận thấy AI bắt đầu xuất hiện trong câu chuyện tuyển dụng, nhưng chưa phải yếu tố quyết định. Theo cô bạn, nhà tuyển dụng vẫn tập trung chủ yếu vào chuyên môn, còn AI hiện tại là một điểm cộng nếu có, nhưng chưa phải yêu cầu chính.

Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, các bạn trẻ đã rất quan tâm đến các kỹ năng khi đi phỏng vấn, làm việc tại cả doanh nghiệp.

 Nếu như nhiều sinh viên vẫn đang loay hoay tìm hướng đi, thì Trần Trương Bảo Khiêm (sinh viên năm 4 ngành Truyền thông & Nghệ thuật, Trường Đại học Fulbright Việt Nam) đã sớm bước vào thị trường lao động từ năm 2. Việc đi làm sớm cũng giúp nam sinh có cái nhìn thực tế hơn về sự thay đổi của ngành, đặc biệt là sự xuất hiện của AI.

Cậu bạn tiếp cận AI theo cách thực tế hơn: dùng, nhưng không phụ thuộc.

Trong công việc liên quan đến âm thanh và sản xuất nội dung, Khiêm cho rằng AI chưa thể thay thế con người, đặc biệt ở khâu sáng tạo. “Cuối cùng, sản phẩm vẫn cần con người là người quyết định và hoàn thiện”, Khiêm nói. Khiêm ví AI giống như Google - một công cụ giúp tìm kiếm nhanh hơn, gợi ý ý tưởng hoặc mở rộng concept, nhưng không phải là “người làm thay”.

Cậu bạn cho biết trong một số buổi phỏng vấn, AI cũng dần trở thành một chủ đề được các nhà tuyển dụng quan tâm, song không theo cách “hỏi kỹ năng”. Thay vào đó, nhà tuyển dụng muốn biết ứng viên hiểu AI đến đâu, nhìn nhận thế nào về sự phổ biến của công cụ này và đang sử dụng nó ra sao trong công việc.

Trong khi đó, không phải sinh viên nào cũng “lao” vào AI. Với Cẩm Uyên (SN 2005, sinh viên năm 3 ngành Nghiên cứu xã hội, Trường Đại học Fulbright Việt Nam), việc sử dụng AI lại khá hạn chế, xuất phát từ đặc thù ngành học thiên về nghiên cứu học thuật.

“AI có thể nhanh và tiện, nhưng không thay thế được quá trình đọc hiểu và chọn lọc thông tin một cách kỹ lưỡng”, Uyên chia sẻ. Theo cô, trong những lĩnh vực đòi hỏi chiều sâu như nghiên cứu xã hội, việc tự đọc, phân tích và đánh giá tài liệu vẫn là yếu tố cốt lõi.

Phía doanh nghiệp, nhà tuyển dụng nói gì về thời AI “viết lại luật tuyển dụng”?

Ông Lý Đức Toàn - Quản lý kinh doanh cấp quốc gia, MCC Label cho biết AI đang đẩy tốc độ thay đổi lên mức gần như không kịp thích nghi.

“Trước đây, một báo cáo thị trường có thể mất cả tuần để hoàn thành, nhưng giờ AI có thể rút ngắn xuống chỉ còn vài giờ, vài phút. Trong lĩnh vực bán hàng, những thao tác từng thủ công như tìm kiếm thông tin khách hàng giờ đây có thể được xử lý chỉ bằng một câu lệnh”, ông Toàn dẫn chứng.

Trong một thị trường mà AI liên tục “viết lại cách làm việc”, ông nhấn mạnh khả năng thích nghi là kỹ năng gần như “sống còn”, cụ thể là quá trình learn - unlearn - relearn (học - bỏ cái cũ - học lại cái mới). “Trong một thị trường ‘khó đoán’, người thích nghi tốt sẽ luôn có lợi thế”, ông nói.

Đây là chia sẻ của ông Đức Toàn tại Ngày hội việc làm 2026 (Career Day 2026), diễn ra sáng 28/3 tại Trường Đại học Fulbright Việt Nam. Với chủ đề “Muôn ngả tương lai - Linh hoạt để thích ứng, Bền bỉ để trưởng thành”, sự kiện thu hút khoảng 400 sinh viên tham gia phỏng vấn cùng hơn 30 doanh nghiệp. 

Cũng tại sự kiện này, ông Vũ Thành Công - Phó Tổng giám đốc phụ trách Phát triển sản phẩm MoMo cho rằng AI không chỉ thay đổi cách làm việc mà còn nâng mặt bằng tiêu chuẩn chung của thị trường lao động. Khi tri thức được “gom” lại trong các mô hình AI, những công việc cơ bản dần không còn là lợi thế cạnh tranh của con người.

Ở góc độ tuyển dụng, bà Huỳnh Nguyễn Châu Tâm - Quản lý tuyển dụng Tập đoàn VNG cho rằng một thay đổi rõ rệt là cách doanh nghiệp nhìn nhận việc sử dụng AI của ứng viên. 

“Nếu như khoảng một năm trước, nhiều bạn còn ‘giấu’ việc sử dụng AI vì sợ bị đánh giá thiếu năng lực, thì khoảng 6 tháng trở lại đây, câu chuyện đã hoàn toàn khác”, bà Tâm chia sẻ. Việc sử dụng AI giờ đây không những được chấp nhận mà còn trở thành một lợi thế được khuyến khích chia sẻ.

Bà Châu Tâm cùng đại diện các doanh nghiệp chia sẻ tại sự kiện.

Thậm chí, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ đã bắt đầu đưa AI vào thẳng quy trình tuyển dụng với những câu hỏi trực diện như: Bạn hiểu AI đến đâu? Bạn sử dụng AI như thế nào trong công việc?.

“AI đã trở thành một phần trong tiêu chí đánh giá ứng viên. Với các công ty công nghệ, đây gần như là kỹ năng ‘ngầm định’, không cần ghi rõ nhưng ai cũng hiểu là phải có”, bà Tâm nói thêm.

Bổ sung thêm góc nhìn thực tế, bà Vũ Thị Ngọc Nhung - Quản lý cấp cao phụ trách tuyển dụng, Tập đoàn Heineken cho rằng cơ hội nghề nghiệp không chỉ phụ thuộc vào năng lực cá nhân mà còn bị ảnh hưởng bởi bối cảnh thị trường và quốc gia nơi ứng viên làm việc.

Từ kinh nghiệm tuyển dụng, bà đưa ra 3 lời khuyên ngắn gọn nhưng mang tính định hướng dài hạn: Keep learning - Keep growing - Keep moving forward (không ngừng học hỏi, liên tục phát triển và kiên trì tiến lên).

“AI là công cụ, còn cách bạn học, phát triển và thích nghi mới là yếu tố quyết định bạn đi được bao xa”, bà Nhung nhấn mạnh.