Vi nhựa, hay còn gọi là các hạt nhựa siêu nhỏ, đang hiện diện ở khắp nơi: trong nước uống, không khí, thực phẩm và cả những vật dụng quen thuộc. Điều đáng lo là chúng không chỉ tồn tại ngoài môi trường mà còn đi thẳng vào cơ thể qua những thói quen rất bình thường. Một số nghiên cứu tổng hợp gần đây cho thấy lượng vi nhựa chúng ta hấp thụ mỗi ngày có thể lớn đến mức “như nuốt cả cơn bão nhựa”, trong đó chỉ riêng một túi trà cũng có thể giải phóng tới hàng tỷ hạt.

Theo bác sĩ gia đình Lý Tư Hiền (Đài Loan, Trung Quốc), có ít nhất 6 thói quen phổ biến khiến lượng vi nhựa đi vào cơ thể tăng vọt mà nhiều người không để ý.

Đầu tiên là thói quen uống trà túi lọc làm từ nhựa. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Environmental Science & Technology năm 2019 chỉ ra rằng khi ngâm một túi trà nhựa trong nước nóng khoảng 95 độ C trong 5 phút, nó có thể giải phóng tới 11,6 tỷ hạt vi nhựa và nano nhựa vào nước. Con số này khiến nhiều người bất ngờ vì một thức uống tưởng như lành mạnh lại tiềm ẩn nguy cơ như vậy.

Thói quen thứ hai là dùng hộp nhựa để hâm nóng thức ăn trong lò vi sóng. Chỉ sau 3 phút quay nóng, mỗi centimet vuông bề mặt hộp có thể giải phóng hàng triệu hạt vi nhựa và hàng tỷ hạt nano nhựa. Nhiệt độ càng cao, thời gian càng lâu, lượng phát tán càng lớn. Báo cáo của tổ chức Greenpeace cũng từng cảnh báo rằng việc làm nóng hộp nhựa có thể giải phóng từ hàng trăm nghìn đến hàng tỷ hạt nhựa chỉ trong vài phút.

Thứ ba là uống đồ uống trong ly dùng 1 lần như trà sữa, cà phê mang đi mỗi ngày. Với đồ nóng, mỗi lít có thể chứa từ vài nghìn đến 5.000 hạt vi nhựa. Nếu duy trì thói quen này trong một năm, lượng tích lũy có thể lên tới hàng trăm nghìn hạt.

Thứ tư là uống nước đóng chai. Một số nghiên cứu cho thấy mỗi lít nước đóng chai có thể chứa khoảng 240.000 hạt nano nhựa, cao gấp nhiều lần so với nước máy. Nguồn phát sinh chủ yếu được cho là từ nắp chai làm bằng nhựa HDPE (polyethylene mật độ cao).

Thứ năm là sử dụng thớt nhựa để cắt thực phẩm. Mỗi lần cắt có thể tạo ra hơn 1.000 hạt vi nhựa, và nếu sử dụng lâu dài, lượng tích lũy trong thực phẩm có thể lên tới hàng chục triệu hạt mỗi năm. Đặc biệt, thớt nhựa được xem là một trong những nguồn gây nhiễm vi nhựa đáng kể trong thịt.

Cuối cùng là mặc quần áo làm từ sợi tổng hợp như nylon hay polyester. Khi mặc, các sợi vi nhựa có thể bong ra và lơ lửng trong không khí. Chỉ trong 20 phút, mỗi gram vải có thể giải phóng hàng trăm sợi nhỏ, sau đó bị hít vào phổi. Tổng lượng phát tán trong một năm có thể lên tới hàng trăm triệu sợi.

Dù vi nhựa gần như không thể tránh hoàn toàn, các chuyên gia cho rằng vẫn có thể giảm mức phơi nhiễm bằng những thay đổi đơn giản trong sinh hoạt. Chẳng hạn, thay túi trà nhựa bằng trà rời hoặc túi lọc giấy, không dùng hộp nhựa trong lò vi sóng mà chuyển sang thủy tinh hoặc gốm, dùng thớt gỗ hoặc inox thay cho nhựa, giữ không gian sống thông thoáng và ưu tiên quần áo từ sợi tự nhiên như cotton hay len.

Về rủi ro sức khỏe, các nhà khoa học ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy vi nhựa không chỉ “đi qua” cơ thể mà còn có thể tích tụ. Giáo sư Trần Bảo Trung, Trường Y tế công cộng, Đại học Đài Loan (Trung Quốc), cho biết vi nhựa có thể xâm nhập vào máu thông qua phế nang ở phổi. Một nghiên cứu kéo dài 3 năm phát hiện những người có vi nhựa trong cơ thể có nguy cơ tử vong do nhồi máu cơ tim cao gấp 4,5 lần so với người không có.

Ngoài ra, vi nhựa còn có thể đóng vai trò như “vật mang”, đưa các chất độc như chất hóa dẻo vào cơ thể, làm tăng nguy cơ tổng hợp. Một nghiên cứu mới năm 2026 phát hiện vi nhựa xuất hiện trong dịch nang buồng trứng của tất cả người tham gia, và nồng độ càng cao thì chức năng buồng trứng càng suy giảm.

Một hướng giảm thiểu khác được quan tâm là xử lý nước uống. Một nghiên cứu trên tạp chí Environmental Science & Technology Letters cho thấy việc đun sôi nước rồi lọc có thể giảm đáng kể lượng vi nhựa. Khi đun, các khoáng chất như canxi tạo thành tinh thể có thể “bắt giữ” vi nhựa và lắng xuống, sau đó được loại bỏ khi lọc. Trong điều kiện tối ưu, lượng vi nhựa có thể giảm tới khoảng 90%, dù hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng nước và cách lọc.

Các bác sĩ cũng khuyến nghị nên sử dụng bình nước cá nhân bằng thủy tinh hoặc inox, hạn chế để nước nóng tiếp xúc lâu với nhựa, giữ nhà cửa sạch bụi và tránh dùng đồ nhựa một lần, đặc biệt khi có nhiệt.

Điểm chung từ các nghiên cứu là vi nhựa không phải nguy cơ “tức thì”, nhưng tích lũy lâu dài có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như tim mạch, gan, phổi hay hệ sinh sản. Trong bối cảnh vi nhựa đã trở thành một phần của môi trường sống, việc điều chỉnh những thói quen nhỏ mỗi ngày có thể là cách thực tế nhất để giảm thiểu rủi ro.