Câu hỏi “con gà hay quả trứng có trước?” từ lâu đã được xem là một trong những “câu đố kinh điển” khiến không ít người phải đau đầu. Nghe qua tưởng chừng đơn giản, nhưng càng nghĩ lại càng rối: nếu có gà trước thì gà từ đâu ra, còn nếu có trứng trước thì ai đẻ ra quả trứng đó?

Chính vì sự vòng lặp tưởng như không có điểm dừng này mà suốt nhiều thế kỷ, cả các nhà triết học lẫn giới khoa học đều từng tranh luận mà chưa đi đến một kết luận cuối cùng.  

1 nghiên cứu do các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Geneva (Thụy Sĩ) thực hiện, tập trung vào việc xác định các nguồn gốc tiến hóa của phôi - quá trình phát triển trong đó một trứng đơn bào đã thụ tinh (hợp tử) biến thành một phôi thai được tạo từ nhiều tế bào. Các nhà khoa học lại đi xa hơn: họ nhìn về nguồn gốc rất sớm của sự sống, từ trước cả khi có động vật. Điều này cho thấy các công cụ di truyền để 'tạo ra' trứng có thể đã có trước khi động vật xuất hiện.

Bước đầu tiên trong quá trình trên gọi là sự phân cắt, nơi hợp tử phải trải qua sự phân chia tế bào nhưng không phát triển. Giai đoạn này, cùng với các yếu tố quan trọng khác trong quá trình phôi thai, là những đặc điểm được bảo tồn tốt trong suốt quá trình tiến hóa của động vật. Dù vậy các nhà khoa học hiểu biết rất ít về sự hình thành phôi thai. Sự sống trên Trái đất bắt đầu từ đơn bào, vậy làm thế nào sự sống ấy tiến hóa từ một tế bào đơn lẻ thành một sinh vật đa bào?

Nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu một họ hàng xa vừa mới phát hiện của động vật: Chromosphaera perkinsii, một sinh vật đơn bào đã tách ra khỏi con đường tiến hóa thành động vật cách đây hơn 1 tỉ năm. Nhóm đã sử dụng kỹ thuật chụp ảnh trường sáng dài hạn thời gian thực để quan sát sự phát triển của C. perkinsii trong phòng thí nghiệm. Từ đó, họ phát hiện ra rằng giống như giai đoạn phân cắt của phôi động vật, C. perkinsii phát triển trong khoảng 65 giờ trước khi phân chia thành một quần thể đa bào mà không phát triển thêm nữa.

Hình ảnh cho thấy sự phát triển đa bào của Chromosphaera perkinsii, một họ hàng xa của động vật

Nhóm cũng tìm hiểu sâu hơn về các loại gene được biểu hiện và các phân tử sinh học được tạo ra trong giai đoạn này. Một lần nữa, họ tìm thấy sự tương đồng với quá trình hình thành phôi động vật, trong đó có một điểm tương đồng với quá trình hình thành trứng của động vật.

"Trước lần phân chia đầu tiên, C. perkinsii đã sản xuất và tích lũy các thành phần tế bào quan trọng như protein và lipid theo cách tương tự như quá trình trưởng thành của tế bào trứng", nhóm cho biết.

Nếu xét riêng gà và trứng gà thì khoa học trước đó nghiêng về gà có trước (vì cần gà để tạo vỏ trứng). Nhưng nếu xét rộng hơn, ở cấp độ tiến hóa thì “trứng” (dạng tế bào ban đầu) có trước cả động vật.

Dẫu đã có lời giải từ góc độ khoa học, câu hỏi “con gà hay quả trứng có trước” dường như vẫn chưa thể khép lại. Bởi với nhiều người, đây không chỉ là một vấn đề sinh học, mà còn là một cách để thử thách logic, góc nhìn và cả… sự kiên nhẫn khi tranh luận.

Và có lẽ cũng chính vì thế, dù đã có câu trả lời, cuộc tranh cãi này vẫn sẽ còn tiếp diễn.