Nền nhiệt cao và độ ẩm lớn của mùa hè là thời điểm vàng để các loại vi khuẩn vô hình tấn công mâm cơm của mọi gia đình. Nhiều người vẫn giữ thói quen tận dụng đồ ăn thừa mà không biết rằng, ranh giới giữa sự tiết kiệm và cửa tử lại mong manh đến thế.

Bát cơm chớm thiu và cái giá quá đắt cho sự tiết kiệm sai lầm

Ở tuổi 50, ông Trần (Giang Môn, Quảng Đông, Trung Quốc) luôn tự hào mình có một sức đề kháng tốt của người lao động chân tay nhiều năm. Ông ăn uống đơn giản nhưng lúc nào cũng thấy ngon miệng, dễ ngủ, cực ít khi đau ốm.

Bản tính tiết kiệm bén rễ từ những năm tháng gian khó khiến ông không bao giờ nỡ đổ đi một hạt cơm thừa. Trưa hôm đó, mở tủ lạnh ra thấy hộp cơm nguội đã nằm sâu trong góc từ vài ngày trước, bề mặt hơi nhớt, mùi hơi chua, ông quyết định rang cơm ăn. Ông Trần nghĩ đơn giản rằng dầu mỡ sôi sùng sục và lửa lớn trên chảo sẽ diệt sạch mọi loại vi trùng, ông đổ cơm vào rang chín với trứng, hành, chút thịt thừa của bữa trước rồi ăn sạch ngon lành.

Ngàn lần ông không ngờ được đó là bữa ăn đưa mình đến bờ vực suy gan, suy thận suýt tử vong. Chỉ 3 giờ sau, cơ thể ông bắt đầu phát ra những tín hiệu đình công dữ dội. Bắt đầu là những cơn đau quặn thắt ở vùng bụng, tiếp theo là nôn mửa liên tục và tiêu chảy mất kiểm soát.

Người đàn ông suy đa tạng, suýt chết sau khi ăn 1 bát cơm rang tại nhà (Ảnh minh họa)

Ông Trần nhanh chóng kiệt sức, mặt cắt không còn giọt máu, mồ hôi vã ra như tắm và hơi thở trở nên đứt quãng. Khi người nhà hốt hoảng gọi xe cấp cứu đưa ông đến bệnh viện, mạch của ông đã mờ nhạt, huyết áp tụt sâu xuống mức báo động của một ca sốc nhiễm độc điển hình.

Tại phòng chăm sóc đặc biệt (ICU), bầu không khí căng thẳng bao trùm khi các chỉ số sinh tồn của ông Trần đồng loạt chuyển sang màu đỏ. Độc tố ngấm sâu vào máu đã kích hoạt một chuỗi sụp đổ dây chuyền của các cơ quan nội tạng. Gan nhiễm độc, và kinh hoàng nhất là hệ thống lọc máu hoàn toàn tê liệt, đẩy bệnh nhân vào tình trạng suy thận cấp tính.

Các bác sĩ phải lập tức đặt đường truyền, chạy máy lọc máu liên tục suốt ngày đêm để ép cơ thể đào thải độc chất. Tiên lượng của ca bệnh rơi vào thế lành ít dữ nhiều, mỗi một phút trôi qua là một lần gia đình đứng ngoài cửa phòng bấu chặt tay nhau trong sự hoảng sợ.

Cuối cùng, dù giữ được mạng sống sau chuỗi ngày kịch tính, chức năng thận của ông đã bị hủy hoại nghiêm trọng, để lại di chứng suy thận lâu dài, gan cũng không còn như trước. Cả đời này, ông phải sống chung với máy chạy thận và chẳng thể tự hào về cơ thể cường tránh, làm việc nặng nhọc không thua trai trẻ của mình như trước nữa.

Tại sao ăn 1 bát cơm rang lại gây suy gan suy thận?

Thủ phạm trực tiếp đẩy người đàn ông 50 tuổi vào cửa tử được các bác sĩ chỉ đích danh là vi khuẩn Bacillus cereus, tác nhân cốt lõi gây ra "Hội chứng cơm chiên" khét tiếng. Sai lầm lớn nhất của ông Trần chính là dùng tư duy kinh nghiệm để đối phó với độc tố sinh học hiện đại.

Hội chứng cơm chiên (Fried Rice Syndrome) là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng ngộ độc thực phẩm cấp tính do độc tố của vi khuẩn Bacillus cereus tích tụ trong thực phẩm giàu tinh bột (phổ biến nhất là cơm nguội) để lâu ở nhiệt độ phòng. Loại độc tố này không bị tiêu hủy ở nhiệt độ nấu nướng thông thường, khi thâm nhập vào cơ thể sẽ gây nôn mửa, tiêu chảy dữ dội hoặc suy tạng trong trường hợp nhiễm độc nặng.

Y học lâm sàng chứng minh rằng khi cơm nguội bị bỏ trong môi trường nóng ẩm hoặc cất trữ sai cách quá lâu trong tủ lạnh, vi khuẩn Bacillus cereus sẽ sinh sôi theo cấp số nhân. Trong quá trình đó, chúng tiết ra một loại độc tố ruột cực độc mang tên vomitoxin. Sự đáng sợ của loại độc tố này nằm ở chỗ chúng hoàn toàn bất tử trước nhiệt độ. Ngay cả khi bạn đem đun sôi hoặc hấp áp suất ở nhiệt độ 120 độ C suốt 90 phút đồng hồ, cấu trúc độc tính của chúng vẫn vẹn nguyên.

Việc đảo cơm vài phút trên chiếc chảo nóng của ông Trần thực chất chỉ là một màn ngụy trang về mặt thị giác, hoàn toàn vô hại đối với độc tố.

Nhiệt độ cao khi rang cơm không thể tiêu diệt độc tố vomitoxin (Ảnh minh họa)

Khi độc tố cứng đầu này tràn vào hệ tuần hoàn, chúng tấn công trực diện và tàn nhẫn vào các tế bào gan, sau đó dồn dập dội áp lực lên đôi thận. Cầu thận bị viêm nhiễm độc cấp, các ống thận bị hoại tử khiến chức năng bài tiết chất thải của cơ thể bị khóa chặt hoàn toàn. Hệ quả là bệnh nhân rơi vào trạng thái suy thận tiến triển nhanh, chất độc ứ đọng ngược lại cơ thể, nếu không có máy móc hỗ trợ lọc máu kịp thời thì cái chết là điều không thể tránh khỏi.

Bên cạnh đó, các chuyên gia hồi sức tích cực cũng cảnh báo một chiếc bẫy vô hình khác ngay trong gian bếp là thói quen giữ ấm cơm liên tục trong nồi điện quá 4 tiếng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh khoảng từ 5 - 60 độ C là vùng nhiệt độ nguy hiểm. Nồi cơm điện khi chuyển sang chế độ giữ ấm thường để ở mức 60 độ C đến 70 độ C, nhưng phần cơm bề mặt tiếp xúc không khí rất dễ tụt xuống dưới mức này. Đây chính là môi trường lý tưởng để bào tử vi khuẩn thức giấc, âm thầm ủ mầm bệnh chờ ngày gây suy thận cho người ăn.

Bảo quản cơm nguội thế nào cho an toàn?

Để sự tiết kiệm không biến thành bản án tử hình, mỗi người cần phải thay đổi hoàn toàn cách bảo quản cơm nguội thông qua các nguyên tắc khoa học nghiêm ngặt:

- Thời gian lưu trữ: Cơm thừa sau bữa ăn tuyệt đối không được để ở nhiệt độ phòng quá 2 tiếng. Bạn cần làm nguội nhanh, trút vào hộp kín có nắp đậy chặt rồi cất ngay vào tủ lạnh. Mốc thời gian lưu trữ của cơm nguội trong ngăn mát là tối đa 24 giờ. Vượt quá 1 ngày, dù nhìn bằng mắt thường cơm vẫn trắng, ngửi chưa thấy mùi chua thiu, bạn cũng phải dứt khoát vứt bỏ để phòng ngừa nguy cơ nhiễm độc suy thận.

Dù để trong ngăn mát tủ lạnh, cơm nguội cũng chỉ nên dùng trong vòng 24 giờ (Ảnh minh họa)

- Quy trình hâm nóng: Khi muốn sử dụng lại, cơm phải được hâm nóng triệt để, đảm bảo hơi nước bốc lên đều toàn bộ lõi cơm chứ không chỉ làm nóng lướt qua ở mặt ngoài. Đặc biệt, bạn chỉ được hâm nóng 1 lần duy nhất, phần cơm đã lấy ra khỏi tủ lạnh nếu ăn thừa tiếp thì bắt buộc phải hủy, không được phép tái lưu trữ lần 2.

- Vệ sinh thiết bị: Hãy phòng bệnh tật cho cả gia đình việc vệ sinh những điểm mù trên nồi cơm điện. Lỗ thoát hơi nước và vòng đệm cao su quanh nắp nồi là nơi tích tụ hơi nước dính cặn tinh bột. Nếu không được tháo rời và cọ rửa bằng nước ấm sau mỗi lần nấu, nơi đây sẽ biến thành một ổ chứa vi khuẩn Bacillus cereus khổng lồ, sẵn sàng rơi ngược xuống và làm ô nhiễm toàn bộ mẻ cơm mới của gia đình bạn.

Nguồn và ảnh: HK01, EBC