Củ ấu tẩu bề ngoài giống củ ấu miền xuôi, nhưng là 2 loại hoàn toàn khác biệt. Củ ấu tẩu mọc trên đá, rất cứng và độc. Người ăn phải chất độc này sẽ ngay lập tức bị tê cứng chân tay... Nhưng bằng sự khéo léo của mình, người Mông tại Hà Giang đã biến món ăn này thành đặc sản mang hương vị núi rừng rất đặc trưng. Không chỉ thế, cháo ấu tẩu còn là bài thuốc có tác dụng chữa đau nhức xương khớp hoặc giải cảm khi ăn cùng rau tía tô.

Củ ấu tẩu rất cứng và có độc.

Để làm sạch độc tố trong ấu tẩu, đồng bào Mông ngâm củ trong nước gạo đặc sánh qua đêm rồi ninh nhừ trong khoảng 5 - 6 tiếng. Tiếp theo là đem cho vào nấu với gạo nếp nương và một phần gạo tẻ, cứ thế đun nhỏ lửa trên bếp cùng nước hầm xương để hạt gạo nhừ và sánh. Lúc nấu cháo tuyệt đối không sử dụng nồi áp suất để rút ngắn thời gian, bởi củ ấu tẩu mà nhanh nhừ thì sẽ không thể hết ngay độc tố và người ăn rất dễ ngộ độc. Nếu bị dính độc, cách giải độc đơn giản nhất là tẩm quất giác hơi để bỏ chất độc ra khỏi cơ thể.

Khi ăn, múc bát cháo ra bát, cho thêm trứng gà và một số loại rau thơm như hành, tía tô, tiêu… trộn đều rồi ăn nóng. Thường một nồi cháo to chỉ sử dụng vài củ ấu tẩu. 

Cháo ấu tẩu nổi tiếng bởi hương vị thơm ngon, béo ngậy đặc trưng.

Cháo ấu tẩu nấu xong mang sắc nâu đậm và có mùi thơm đặc biệt. Vì là vị thuốc nên đặc trưng của cháo ấu tẩu là đắng như tam thất. Tuy nhiên, cái đắng hòa cùng miếng ấu tẩu bùi, dẻo, quyện với cái ngọt của nước xương ninh và thơm ngậy của trứng đọng lại thành hương thơm, vị ngọt ngào trong cổ, tạo cảm giác lạ miệng và hấp dẫn.

Cháo ấu tẩu có quanh năm và nhưng đặc biệt chỉ được ăn vào buổi tối. Bởi lẽ theo kinh nghiệm lâu năm của những người dân địa phương thì cháo ấu tẩu có tác dụng tốt nhất qua giấc ngủ đêm. Từ đó, bát cháo ấu tẩu trở thành vị thuốc bổ giúp xoa tan mệt nhọc của một ngày làm việc để có một giấc ngủ sâu và khoan khoái hơn.

DIỆU HƯƠNG