Những ngày qua, cộng đồng mạng xôn xao trước loạt bình luận được cho là mang hàm ý “khịa” xuất hiện đúng thời điểm gia đình nữ diễn viên Phương Oanh vướng vào những ồn ào dư luận. Ngay sau đó, người đăng tải được xác định là một chị em thân thiết của Phương Oanh đã nhanh chóng trở thành tâm điểm chỉ trích của một bộ phận cư dân mạng, với cáo buộc “lợi dụng thị phi để công kích cá nhân”.

Trước làn sóng phản ứng dữ dội, thay vì chọn cách im lặng, người này trực tiếp lên tiếng, khẳng định quan điểm cá nhân bằng một cụm từ ngắn gọn nhưng gây chú ý mạnh mẽ: “chị em cây khế”. Phát ngôn lập tức lan truyền rộng rãi, kéo theo nhiều luồng tranh luận trái chiều. Trong khi một số người cho rằng đây là cách nói ẩn dụ, sâu cay thì không ít ý kiến lại cho rằng cụm từ này mang hàm ý mỉa mai, thiếu tinh tế trong bối cảnh nhạy cảm.

Vậy “chị em cây khế” thực chất mang ý nghĩa gì và vì sao lại gây tranh cãi đến vậy?

Phương Oanh

Trong tiếng Việt, “chị em cây khế” không phải là một thành ngữ chuẩn mực xuất hiện trong từ điển, nhưng lại là cách nói dân gian quen thuộc, bắt nguồn từ truyện cổ tích “Ăn khế trả vàng”.

Trong câu chuyện này, hình ảnh cây khế gắn liền với tình anh em, một bên tham lam, ích kỷ; một bên hiền lành, cam chịu. Người anh tham lam giành hết tài sản, chỉ cho em một mẩu đất nhỏ đủ cất cái chòi nhỏ với cây khế trước sân. Sau này có con chim bay đến ăn khế, hứa với người em “ăn một quả trả một cục vàng, may túi 3 gang mang đi mà đựng”.

Người em làm theo và trở nên giàu có. Người anh thấy vậy đòi đổi miếng đất, chờ chim đến trả vàng. Nhưng do tham lam, mang theo quá nhiều vàng, chim bay không nổi, nên người anh rơi xuống biển chết với đống vàng mang theo.

Năm 2019, youtuber Hậu Hoàng ra một MV dựa trên tích này nhưng đặt tên là “Chị em cây khế”. Clip này viral rất tốt và cụm từ “chị em cây khế” trở nên hot trên mạng xã hội. Nội dung của clip, cũng như là ý nghĩa của cụm từ này nói về việc bạn bè chơi với nhau nhưng lại không ủng hộ, nâng đỡ nhau. Trái lại, còn ganh tị, nói xấu, thậm chí là hãm hại nhau.

Về sau, khi được dùng trong đời sống thường ngày, cụm “anh em cây khế” hay “chị em cây khế” thường mang sắc thái mỉa mai, ám chỉ mối quan hệ thân thiết bề ngoài nhưng ẩn chứa sự so đo, vụ lợi, thậm chí là rạn nứt về đạo đức hay cách hành xử.

Chính vì lớp nghĩa ngầm này, việc sử dụng cụm từ “chị em cây khế” trong bối cảnh nhạy cảm dễ khiến người đọc liên tưởng đến sự đối lập, phân vai đúng - sai giữa những người từng thân thiết. Không ít cư dân mạng cho rằng, dù người nói có ý nhấn mạnh quan điểm cá nhân, cụm từ này vẫn dễ bị hiểu là “đổ thêm dầu vào lửa”, đặc biệt khi dư luận đang căng thẳng.

Từ một cụm từ vỏn vẹn bốn chữ, tranh cãi xoay quanh “chị em cây khế” cho thấy sức nặng của ngôn ngữ trong không gian mạng. Khi mỗi câu chữ đều có thể bị soi xét, cắt nghĩa theo nhiều tầng nghĩa khác nhau, người phát ngôn buộc phải đối diện với những phản ứng vượt ngoài dự đoán. Đặc biệt, trong bối cảnh người nổi tiếng hoặc những người liên quan đến người nổi tiếng lên tiếng giữa tâm bão dư luận, mọi cách diễn đạt đều dễ bị gán thêm động cơ.