Bảo vệ những “vị khách” trên đường chim di cư

Trong ba ngày 12, 13 và 14/8/2026, Trung tâm Hành động Vì Động vật Hoang dã Việt Nam (WildAct) phối hợp với Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Ninh Bình cùng Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an tỉnh Ninh Bình tổ chức chương trình “Tập huấn nâng cao nhận thức về chính sách, pháp luật trong bảo tồn động vật hoang dã” tại phường Hoa Lưu, xã Hải Thịnh và phường Phù Vân.

Chương trình có sự tham gia của ông Phạm Anh Trung, Phó Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Ninh Bình; ông Dương Thái Bình, Phó Đội trưởng Đội 3, Phòng Cảnh sát Kinh tế - Công an tỉnh Ninh Bình; TS. Trang Nguyễn, Nhà sáng lập WildAct, cùng cán bộ kiểm lâm và các chủ cơ sở gây nuôi, kinh doanh động vật hoang dã trên địa bàn.

Ninh Bình là địa phương có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học khi nằm trong Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng được UNESCO công nhận, đồng thời sở hữu nhiều hệ sinh thái tự nhiên đặc sắc như Vườn quốc gia Cúc Phương, các vùng đất ngập nước, núi đá vôi và rừng đặc dụng.

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Đội trưởng Đội Kiểm lâm cơ động & PCCCR trình bày tại sự kiện

Đây không chỉ là nơi cư trú của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm mà còn là điểm dừng chân quan trọng của nhiều loài chim di cư trên tuyến đường bay Đông Á - Úc, một trong những tuyến đường di cư lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, áp lực đối với động vật hoang dã vẫn hiện hữu. Tình trạng săn bắt, mua bán, nuôi nhốt và tiêu thụ động vật hoang dã trái quy định pháp luật trên địa bàn còn diễn biến phức tạp, đặc biệt vào mùa chim di cư từ tháng 10 đến tháng 2 hằng năm. Những hành vi này không chỉ tác động đến quần thể động vật, cân bằng sinh thái mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh và định hướng phát triển du lịch bền vững của địa phương.

Từ thực tế đó, bảo tồn động vật hoang dã không thể chỉ dừng ở tuần tra, tháo gỡ bẫy hay xử lý vi phạm. Một giải pháp quan trọng là đưa kiến thức pháp luật đến những người trực tiếp gây nuôi, kinh doanh, giúp họ nhận diện rõ hành vi bị cấm, trách nhiệm pháp lý cũng như các điều kiện phải tuân thủ trong nuôi, vận chuyển và mua bán động vật hoang dã.

Chương trình lần này thu hút hơn 100 người tham dự tại ba địa phương, tập trung vào ba nhóm nội dung: thực trạng đa dạng sinh học, vai trò của chim hoang dã và tình trạng săn bắt, bẫy bắt; quy định pháp luật về quản lý, bảo vệ động vật hoang dã và chế tài xử lý; công tác phòng ngừa, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến chim hoang dã.

Người dân tham gia ký cam kết không thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật về động vật hoang dã

Qua đó, người tham gia được cung cấp thêm kiến thức về tuyến đường bay của chim di cư và vai trò của các loài chim đối với hệ sinh thái. Việc bảo vệ chim hoang dã vì thế không đơn thuần là bảo vệ từng cá thể mà còn góp phần duy trì đa dạng sinh học và sự cân bằng của hệ sinh thái.

Hoạt động cũng góp phần thực hiện Kế hoạch số 628/KH-BCA-BNN&MT ngày 17/10/2025 của Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phối hợp tuyên truyền, đấu tranh, xử lý, góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản tại Việt Nam.

Để sinh kế hợp pháp song hành cùng bảo tồn

Điểm đáng chú ý của chương trình là không chỉ tuyên truyền về những hành vi bị nghiêm cấm mà còn hướng dẫn các cơ sở gây nuôi, kinh doanh thực hiện đúng pháp luật.

Hoạt động gây nuôi sinh sản, sinh trưởng động vật hoang dã nếu được thực hiện hợp pháp, đảm bảo sức khỏe động vật và tuân thủ đầy đủ quy định có thể tạo sinh kế, đồng thời góp phần giảm áp lực khai thác từ tự nhiên. Vì vậy, giúp các cơ sở hiểu và thực hiện đúng quy định cũng là một mắt xích quan trọng trong công tác bảo tồn.

Tại chương trình, các chủ cơ sở được hướng dẫn về thủ tục và lưu trữ hồ sơ, đồng thời cập nhật những quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp theo Nghị định số 146/2026/NĐ-CP ngày 6/5/2026.

Lực lượng chức năng nhấn mạnh, mọi hoạt động nuôi, vận chuyển, mua bán các loài thuộc danh mục quản lý đều phải có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Đáng chú ý, cá nhân có hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt lên đến 500 triệu đồng, trong khi tổ chức có thể bị phạt đến 1 tỷ đồng. Ngoài tiền phạt, tang vật, phương tiện vi phạm có thể bị tịch thu; chủ thể vi phạm còn phải chấm dứt hành vi và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.

Người dân hỏi đáp tại sự kiện

Với các cơ sở trực tiếp gây nuôi, kinh doanh, việc hiểu đúng quy định giúp giảm nguy cơ vi phạm ngay từ khâu nguồn gốc, hồ sơ và quá trình lưu thông sản phẩm.

Ông Đoàn Tiến Sỹ, đại diện một cơ sở kinh doanh tham gia tập huấn, đánh giá kiến thức được truyền tải thiết thực, dễ hiểu, giúp các chủ cơ sở biết cách hoạt động đúng pháp luật để bảo vệ chính mình và góp phần bảo vệ thiên nhiên.

Theo ông Phạm Anh Trung, Phó Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Ninh Bình, tuyên truyền, hướng dẫn và đồng hành cùng người dân, các cơ sở gây nuôi động vật hoang dã được xác định là nhiệm vụ thường xuyên. Lực lượng kiểm lâm sẽ tiếp tục phổ biến pháp luật, hướng dẫn nghiệp vụ, giải đáp vướng mắc, tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định, qua đó gắn phát triển kinh tế hợp pháp với bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.

Một kết quả đáng chú ý là sau chương trình, 100% người tham gia đã ký cam kết không săn bắt, bẫy bắt, nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán hoặc tiêu thụ động vật hoang dã trái phép; đồng thời tích cực tuyên truyền, vận động người thân và cộng đồng cùng chấp hành pháp luật.

Từ hơn 100 chữ ký cam kết, điều được kỳ vọng không chỉ là sự thay đổi của những người trực tiếp tham dự mà còn là khả năng lan tỏa tới cộng đồng. Bởi ngăn chặn một hành vi vi phạm có thể bảo vệ một số cá thể động vật, nhưng thay đổi nhận thức và hành vi của cộng đồng mới là nền tảng để giảm áp lực săn bắt lâu dài.

Theo TS. Trang Nguyễn, Nhà sáng lập WildAct, chỉ khi nhận thức của con người thay đổi mới có thể bảo vệ thiên nhiên bền vững và giữ những đàn chim di cư an toàn trên hành trình của chúng. Vì vậy, bên cạnh khảo sát, tháo gỡ bẫy chim, WildAct còn chú trọng giáo dục bảo tồn cho người dân, đặc biệt là trẻ em.

Thông điệp từ chương trình cho thấy bảo tồn động vật hoang dã cần được triển khai đồng thời trên nhiều phương diện: thực thi nghiêm pháp luật, giảm nhu cầu tiêu thụ, thay đổi hành vi cộng đồng và tạo điều kiện cho các sinh kế hợp pháp.

Với Ninh Bình, nơi sở hữu hệ sinh thái phong phú và nằm trên tuyến di cư quan trọng của nhiều loài chim, bảo vệ động vật hoang dã còn gắn với gìn giữ tài nguyên thiên nhiên và phát triển du lịch bền vững.

Từ việc không đặt bẫy, không săn bắt, không tiêu thụ động vật hoang dã trái phép đến việc các cơ sở kinh doanh đảm bảo nguồn gốc hợp pháp, mỗi hành động đều góp phần tạo nên “hàng rào” bảo vệ thiên nhiên. Bởi bảo tồn không phải trách nhiệm riêng của kiểm lâm, công an hay các tổ chức bảo tồn, mà cần bắt đầu từ sự thay đổi nhận thức và hành động của mỗi người trong cộng đồng.