Học hiệu quả là phải biết mình “chưa hiểu ở đâu”

Tốt nghiệp thủ khoa ngành Information Engineering & Media tại Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), Singapore và được trao Huy chương Vàng Lý Quang Diệu (Lee Kuan Yew Gold Medal), Trần Phan Anh Danh cho rằng thành tích học thuật không đến từ việc học thật nhiều trong một thời điểm, mà là kết quả của kỷ luật, khả năng tự học, tư duy đến tận cùng vấn đề và sự chủ động tìm kiếm tri thức. Với vai trò Head Mentor Trại hè Toán học và Ứng dụng PiMA 2026, Anh Danh mong muốn truyền lại cho những người trẻ không chỉ phương pháp học, mà cả tinh thần đồng hành trong một cộng đồng chung niềm say mê khoa học.

Huy chương Vàng Lý Quang Diệu là dấu mốc đặc biệt đối với Trần Phan Anh Danh sau những năm học tập tại Singapore. Nhưng khi nói về thành tích này, điều Anh Danh nhắc đến đầu tiên không phải vị trí thủ khoa, mà là gia đình và những người bạn đã đồng hành cùng em.

Phía sau kết quả học tập nổi bật ấy là một phương pháp tưởng chừng đơn giản: học đều trong suốt học kỳ, chủ động tìm bài tập và đề thi cũ để luyện tập, thường xuyên quay lại kiểm tra xem mình đã thực sự hiểu kiến thức hay chưa. Với Anh Danh, năng khiếu có thể giúp một người đi nhanh ở một thời điểm, nhưng kỷ luật và khả năng tự học mới quyết định người đó có thể đi xa đến đâu.

Tạp chí Phụ nữ Mới có cuộc trò chuyện với em về hành trình học tập tại NTU, phương pháp chinh phục tri thức và những năng lực người trẻ Việt Nam cần chuẩn bị để bước vào môi trường đại học quốc tế.

PV: Tốt nghiệp thủ khoa ngành Information Engineering & Media tại NTU và nhận Huy chương Vàng Lý Quang Diệu là một dấu mốc rất đáng nhớ. Với em, thành tích này có ý nghĩa như thế nào sau những năm học tập tại Singapore?

Trần Phan Anh Danh: Em rất vui và xúc động khi nhận Huy chương Vàng Lý Quang Diệu. Với em, niềm vui lớn không chỉ nằm ở bản thân giải thưởng, mà phần nhiều là cảm giác mình đã không phụ niềm tin mà gia đình dành cho mình trong suốt những năm học tập xa nhà.

Em cũng rất vui vì có thể chia sẻ thành tích này với những người bạn thân. Trong một hành trình dài như đại học, kết quả cuối cùng chắc chắn quan trọng, nhưng những người đã đồng hành với mình trong quá trình đó cũng rất quan trọng.

Nếu nhìn lại những năm học tại NTU, em nghĩ kết quả này là sự ghi nhận cho cả một quá trình. Không có một thời điểm cụ thể nào em nghĩ rằng mình phải học để trở thành thủ khoa hay đạt một huy chương nào đó. Điều em cố gắng làm là học nghiêm túc từng môn và duy trì việc đó trong toàn bộ học kỳ.

Trần Phan Anh Danh, tốt nghiệp thủ khoa ngành Information Engineering & Media tại Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), Singapore và được trao Huy chương Vàng Lý Quang Diệu.

PV: Vậy phương pháp nào giúp em duy trì kết quả học tập ở mức cao? Nhiều sinh viên cũng dành rất nhiều thời gian cho việc học nhưng kết quả chưa chắc tương xứng. Theo em, khác biệt giữa “học nhiều” và “học hiệu quả” nằm ở đâu?

Trần Phan Anh Danh: Điều đơn giản nhất em làm là cố gắng học trong toàn bộ thời gian diễn ra môn học, thay vì chỉ tập trung khi sắp đến kỳ thi. Đồng thời, em dành khá nhiều thời gian tìm kiếm và giải các bài tập, đề thi trước để làm quen với dạng bài.

Theo em, chỉ đọc và cảm thấy mình hiểu một nội dung chưa chắc có nghĩa là mình thực sự hiểu nó. Có những kiến thức em chỉ hiểu rõ sau khi đã suy nghĩ đủ lâu và tự viết chúng ra trên giấy.

Chẳng hạn, sau khi học một phần kiến thức và làm các bài tập liên quan, đôi khi em sẽ quay lại suy nghĩ về vấn đề đó. Nếu trong quá trình suy nghĩ, em phát hiện có một điểm nào đó mình vẫn chưa giải thích rõ được, em sẽ mở lại giáo trình hoặc bài giảng để xem.

Em nghĩ đây là một điểm khá quan trọng trong việc tự học: phải nhận ra được mình chưa hiểu ở đâu.

Khi giải bài tập hoặc đề thi cũ, mình cũng kiểm tra được kiến thức của mình trong một bối cảnh cụ thể. Một khái niệm có thể trông khá dễ khi đọc trong giáo trình, nhưng khi phải sử dụng nó để giải một bài toán thì mình mới nhận ra mức độ hiểu của bản thân.

Vì vậy, với em, học hiệu quả không đơn giản được đo bằng số giờ ngồi trước bàn học. Quan trọng hơn là sau khoảng thời gian đó, mình có hiểu vấn đề rõ hơn không, có thể sử dụng kiến thức để giải quyết bài toán hay không và có nhận ra những khoảng trống kiến thức của mình hay không.

PV: Information Engineering & Media là ngành học kết hợp nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu thay đổi rất nhanh, em làm thế nào để vừa nắm chắc kiến thức nền tảng, vừa có khả năng tiếp cận những lĩnh vực mới?

Trần Phan Anh Danh: Khi phải học nhiều mảng kiến thức khác nhau, em thấy một điều hữu ích là cố gắng nhớ được một vài điểm thú vị hoặc ý tưởng cốt lõi của vấn đề. Mình không nhất thiết lúc nào cũng phải nhớ tất cả các chi tiết.

Nếu đã hiểu và lưu lại được một số ý tưởng quan trọng, khi cần sử dụng lại kiến thức đó, mình có thể học lại khá nhanh.

Điều này đặc biệt cần thiết khi lượng thông tin phải tiếp nhận ngày càng lớn. Chúng ta khó có thể nhớ chi tiết tất cả những gì từng học. Vì vậy, theo em, điều quan trọng là xây dựng được một nền tảng đủ tốt và biết kiến thức mình cần nằm ở đâu, liên hệ với những gì mình đã biết như thế nào.

Khi đó, việc học một lĩnh vực mới không hoàn toàn là bắt đầu lại từ con số không. Những kiến thức trước đó trở thành những “điểm móc” giúp mình kết nối thông tin mới.

Trong những lĩnh vực phát triển nhanh, khả năng học lại và cập nhật kiến thức theo em cũng rất quan trọng. Công nghệ có thể thay đổi, công cụ có thể thay đổi, nhưng nếu mình có nền tảng và biết cách tự học thì sẽ thuận lợi hơn khi phải tiếp cận một vấn đề mới.

Theo Trần Phan Anh Danh năng khiếu giúp đi nhanh, kỷ luật giúp đi xa

“Năng khiếu giúp hiểu nhanh, kỷ luật giúp đi xa”

PV: Trong hành trình trở thành sinh viên tốt nghiệp xuất sắc nhất ngành, chắc chắn cũng có những bài toán, môn học hay dự án không diễn ra như kỳ vọng. Em thường phản ứng như thế nào trước thất bại hoặc một bài toán chưa tìm được lời giải?

Trần Phan Anh Danh: Khi một việc em làm không đạt kết quả như ý, em thường đánh giá lại và cố gắng làm lại bằng những cách tiếp cận khác cho đến khi giải được bài toán hoặc đạt được một kết quả mà mình có thể chấp nhận.

Theo em, khi gặp một vấn đề khó, nếu cứ tiếp tục sử dụng đúng một cách tiếp cận mà không hiệu quả thì chưa chắc việc bỏ thêm thời gian sẽ giải quyết được vấn đề. Có lúc mình phải quay lại xem giả định ban đầu có đúng không, kiến thức nào mình còn thiếu hoặc có cách nhìn khác nào đối với bài toán.

Quá trình đó cũng liên quan đến cách em học. Khi không hiểu một nội dung, em sẽ quay lại giáo trình, bài giảng hoặc tìm cách diễn giải nó theo một cách khác.

Em nghĩ việc chấp nhận rằng mình chưa hiểu hay chưa làm tốt một việc cũng cần thiết. Quan trọng là sau đó mình có đánh giá được nguyên nhân và tìm được cách tiếp cận tốt hơn hay không.

PV: Một sinh viên muốn đạt kết quả cao còn phải giải quyết bài toán quản lý thời gian giữa học trên lớp, tự học, nghiên cứu, dự án nhóm và những hoạt động khác. Em tổ chức thời gian của mình như thế nào? Và theo em, giữa năng khiếu với kỷ luật, khả năng tự học, yếu tố nào quan trọng hơn?

Trần Phan Anh Danh: Khi bắt đầu mỗi học kỳ, em thường chia thời gian trong tuần cho những hoạt động khác nhau. Việc này giúp em biết mỗi môn học, dự án hay hoạt động đang ở trạng thái nào và dự kiến mình cần dành thêm bao nhiêu thời gian cho chúng trong thời gian tiếp theo.

Tuy nhiên, em không nghĩ lịch học phải cố định hoàn toàn.

Không phải mọi môn học và hoạt động đều có cùng thời điểm kết thúc. Có những giai đoạn em phải dành nhiều thời gian hơn cho dự án nhóm để hoàn thành trước thời hạn; sau đó mới chuyển trọng tâm sang ôn tập cho kỳ thi cuối học kỳ.

Vì vậy, em cố gắng có kế hoạch nhưng vẫn điều chỉnh theo từng giai đoạn. Theo em, quản lý thời gian không chỉ là chia đều số giờ cho mọi việc mà còn phải biết ở từng thời điểm, việc nào cần được ưu tiên.

Nếu phải lựa chọn giữa năng khiếu với tính kỷ luật và khả năng tự học, em cho rằng kỷ luật và khả năng tự học quan trọng hơn.

Năng khiếu có thể giúp mình hiểu một vấn đề nhanh hơn. Nhưng hiện nay lượng thông tin cần xử lý rất lớn và kiến thức cũng liên tục phát triển. Không ai có thể chỉ dựa vào khả năng hiểu nhanh ban đầu để giải quyết tất cả.

Kỷ luật giúp mình duy trì việc học đủ lâu, còn khả năng tự học giúp mình tiếp tục tiếp cận những kiến thức mà trước đó chưa biết.

Khi bước vào đại học, một thay đổi quan trọng của em là chủ động giao tiếp với giảng viên. Khi học phổ thông, giáo viên có thể chủ động mời học sinh phát biểu hoặc theo sát quá trình học. Nhưng ở đại học, sinh viên phải chủ động hơn rất nhiều.

Nhờ chủ động trao đổi với các giáo sư, em có thể giải quyết những thắc mắc về môn học nhanh hơn. Quan trọng hơn, những cuộc trao đổi đó đôi khi còn mở ra những vấn đề khác, chẳng hạn như cơ hội tham gia nghiên cứu.

Theo em, tự học không có nghĩa là phải làm mọi thứ một mình. Biết khi nào cần tự tìm hiểu và khi nào cần chủ động hỏi người có chuyên môn cũng là một phần của năng lực tự học.

Trần Phan Anh Danh hiện là Head Mentor PiMA 2026.

PV: Từ trải nghiệm của một sinh viên Việt Nam trúng tuyển NTU và sau đó tốt nghiệp thủ khoa tại NTU, theo em, học sinh Việt Nam cần chuẩn bị gì nếu muốn học tập, cạnh tranh ở các trường đại học hàng đầu quốc tế? Và với vai trò Head Mentor PiMA 2026, điều quan trọng nhất em muốn truyền lại cho các trại sinh là gì?

Trần Phan Anh Danh: Trước hết, để có cơ hội học tập tại những trường đại học hàng đầu quốc tế, học sinh cần chứng minh mình có đủ năng lực để theo học.

Năng lực đó có thể được thể hiện qua kết quả học tập trên lớp, thành tích tại các kỳ thi học sinh giỏi hoặc những hoạt động ngoại khóa liên quan, chẳng hạn tham gia nghiên cứu khoa học ở mức độ phù hợp với học sinh phổ thông.

Em nghĩ việc mình từng trúng tuyển vào NTU một phần cũng nhờ trước đó đã tham gia những chương trình nghiên cứu khoa học dành cho học sinh THPT như Trại hè PiMA.

Tuy nhiên, được nhận vào một trường đại học tốt mới chỉ là bước đầu.

Để có thể học tập và cạnh tranh trong môi trường đó, theo em, sinh viên trước hết phải có động lực nội tại đối với ngành mình lựa chọn. Khi thực sự muốn tìm hiểu lĩnh vực đó, đại học sẽ trở thành một môi trường rất hữu ích, cung cấp những tài nguyên, giảng viên, cộng đồng và cơ hội để mình phát triển tốt nhất.

Với PiMA, em mong các bạn trại sinh không chỉ nhớ đến những kiến thức đã học mà còn nhớ PiMA như một ngôi nhà có những người bạn cùng chung chí hướng và các anh chị hướng dẫn luôn sẵn sàng giúp đỡ.

Điều này càng có ý nghĩa trong thời đại các công cụ AI chatbot ngày càng phổ biến. Chúng ta có thể dễ dàng đặt câu hỏi cho công nghệ và nhận được câu trả lời, nhưng không phải lúc nào cũng dễ tìm được những người thực sự hiểu điều mình đang quan tâm để cùng chia sẻ một ý tưởng thú vị, một bài toán khó hay những khó khăn rất đặc thù trong quá trình học tập và làm nghiên cứu.

Em mong PiMA có thể tạo ra cộng đồng như vậy.

Nếu một bạn trẻ sau khi rời trại hè vẫn còn những người bạn để cùng thảo luận Toán học, AI hay khoa học; vẫn biết rằng có các anh chị mentor có thể trao đổi khi gặp khó khăn; và quan trọng hơn, vẫn giữ được sự tò mò để tiếp tục tự tìm hiểu những điều mình yêu thích, thì theo em đó là một giá trị rất lớn.

Từ PiMA đến giảng đường NTU, rồi trở lại PiMA với vai trò Head Mentor, hành trình của Trần Phan Anh Danh gợi mở một cách nhìn đáng chú ý về thành tích học thuật. Phía sau danh hiệu thủ khoa hay Huy chương Vàng Lý Quang Diệu không phải một “công thức” học tập đặc biệt, mà là những nguyên tắc có vẻ giản dị nhưng đòi hỏi sự bền bỉ: học đều trong suốt quá trình, luyện tập đủ nhiều, chủ động phát hiện phần kiến thức mình chưa hiểu, sẵn sàng thay đổi cách tiếp cận khi thất bại và không ngại tìm đến giảng viên khi cần hỗ trợ.

Trong thời đại tri thức và công nghệ thay đổi nhanh, câu nói của chàng trai trẻ có lẽ cũng là thông điệp đáng suy ngẫm đối với học sinh, sinh viên: năng khiếu có thể giúp một người hiểu vấn đề nhanh hơn, nhưng kỷ luật và khả năng tự học mới là những năng lực giúp họ tiếp tục tiến về phía trước.