Chiều cao của trẻ do đâu quyết định? Liệu có phụ thuộc hoàn toàn vào di truyền từ cha mẹ hay thực sự có chuyện "lớn muộn"? Trong kỳ nghỉ hè, không ít phụ huynh đã đưa con đến các cơ sở y tế để thăm khám chiều cao với những thắc mắc tương tự.

35% chiều cao phụ thuộc vào chế độ chăm sóc

Các chuyên gia nhi khoa thuộc Bệnh viện Bảo vệ Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em Thâm Quyến (Trung Quốc) cho biết, chiều cao di truyền (chiều cao mục tiêu) là chỉ số phát triển lý thuyết của trẻ khi trưởng thành, tính toán dựa trên chiều cao của cha mẹ. Thực tế, gen di truyền chỉ quyết định khoảng 65% chiều cao của trẻ. 35% còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào các yếu tố "hậu thiên" (dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ...), tạo ra biên độ dao động tự nhiên từ 5 đến 7 cm.

Điều này đồng nghĩa với việc, dù cha mẹ không cao, nếu được chăm sóc và nuôi dưỡng đúng cách, trẻ vẫn có thể đạt mức chiều cao tối đa theo tiềm năng. Ngược lại, nếu chế độ sinh hoạt kém, chiều cao của trẻ sẽ rơi xuống mức tối thiểu, thậm chí thấp hơn dự đoán.

Đáng chú ý, một số trẻ tăng trưởng rất nhanh ở lứa tuổi tiểu học và cao hơn bạn bè cùng lứa. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu của tình trạng dậy thì sớm. Việc này khiến tiềm năng phát triển bị "tiêu tốn" sớm, sụn tăng trưởng đóng lại nhanh hơn, dẫn đến chiều cao khi trưởng thành thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.

Khi nào chiều cao của trẻ bị coi là bất thường?

Hiện nay, các bác sĩ nhi khoa và nội tiết nhi sử dụng Bảng chuẩn phát triển chiều cao, cân nặng làm thước đo tham chiếu. Khi chiều cao của trẻ ở mức dưới -2SD so với bạn bè cùng tuổi và cùng giới tính, y học xác định trẻ bị thấp còi (lùn) và cần được đưa đi khám sớm.

Phụ huynh cũng cần phân biệt rõ giữa "chậm phát triển" và "dậy thì muộn":

Trẻ dậy thì muộn thực sự: Tuổi xương thường chậm hơn tuổi thực từ 1,5 đến 2 năm, nhưng chiều cao vẫn tăng đều đặn khoảng 5 cm mỗi năm.

Trẻ chậm phát triển: Tuổi xương vượt trước tuổi thực nhưng chiều cao tăng chưa tới 5 cm/năm. Trường hợp này cần được chẩn đoán và can thiệp y tế sớm.

Phân biệt thấp còi sinh lý và bệnh lý

Thấp còi do di truyền (sinh lý) xảy ra khi cha mẹ hoặc các thế hệ trước có chiều cao khiêm tốn. Trẻ tuy thấp hơn bạn bè nhưng vẫn đáp ứng các tiêu chuẩn: tăng đều 4,5–5,5 cm/năm; tuổi xương lệch không quá 1 tuổi so với tuổi thực; ăn ngủ bình thường; không kén ăn hay béo phì và thời điểm dậy thì đúng lứa tuổi (bé gái từ 10–12 tuổi, bé trai từ 12–14 tuổi). Với trường hợp này, cha mẹ không nên quá lo lắng.

Ngược lại, nếu trẻ có một trong các dấu hiệu cảnh báo thấp còi bệnh lý dưới đây, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện kiểm tra ngay:

- Chiều cao tăng dưới 5 cm/năm, ngày càng tụt lại xa so với bạn bè.

- Rối loạn nội tiết: Thiếu hormone tăng trưởng, suy giáp, dậy thì sớm (bé gái có đặc tính sinh dục thứ phát trước 7,5 tuổi, bé trai trước 9 tuổi).

- Bất thường di truyền và di truyền bẩm sinh: Hội chứng Turner, đột biến gen, bất thường phát triển xương...

- Rối loạn hấp thu kéo dài: Trẻ kén ăn, hệ tiêu hóa kém, thường xuyên ốm đau.

- Tiền sử sinh thiếu tháng, cân nặng khi sinh quá thấp và không kịp đà tăng trưởng.

-Béo phì thừa cân kéo dài.

Các chuyên gia nhấn mạnh, thực tế lâm sàng cho thấy chế độ chăm sóc hoàn toàn có thể cải thiện chiều cao cuối cùng của trẻ. Nhờ hiện tượng "tiến về mức trung bình" trong di truyền, một chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng và vận động khoa học sẽ giúp trẻ có cơ hội cao hơn cha mẹ. Ngược lại, dù sở hữu gen cao lớn nhưng nếu trẻ ăn uống thiếu chất, thức khuya và lười vận động, chiều cao khi trưởng thành cũng khó đạt mức tối ưu.

 Nguồn: Sohu