Qua vụ thứ hai triển khai với sự đồng hành của Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cùng nhóm doanh nghiệp trong chuỗi lúa gạo, mô hình tiếp tục khẳng định hướng đi khả thi: giảm giống, giảm phân, giảm thuốc nhưng năng suất và lợi nhuận đều cao hơn ruộng đối chứng.

Quang cảnh hội nghị tổng kết mô hình tại Tân Thạnh, Tây Ninh. (Ảnh: Q. Huy)

Giảm đầu vào, tăng thu nhập

Mô hình được thực hiện theo hình thức hợp tác công – tư trên diện tích 2,5 ha tại Khu Nghiên cứu, Thực nghiệm và Sản xuất Tân Thạnh, sử dụng giống nếp IR4625, có ruộng đối chứng canh tác theo quy trình thông thường để so sánh.

Kết quả cho thấy năng suất lúa tươi tại mô hình đạt 7.282 kg/ha, cao hơn đối chứng 395 kg/ha. Tổng chi phí sản xuất giảm gần 1,6 triệu đồng/ha, giá thành hạ từ 3.888 xuống 3.459 đồng/kg. Với cùng giá bán 6.000 đồng/kg, lợi nhuận đạt gần 18,5 triệu đồng/ha, cao hơn đối chứng 3,95 triệu đồng/ha. Cơ cấu chi phí dịch chuyển rõ rệt: đầu tư nhiều hơn cho kỹ thuật và cơ giới hóa, giảm chi cho giống và thuốc bảo vệ thực vật.

Mô hình canh tác lúa thông minh và phát thải thấp vụ Hè Thu 2026 tại Tân Thạnh, Tây Ninh. (Ảnh: Q. Huy)

Rơm rạ thành nguồn hữu cơ, phân bón đặt đúng vùng rễ

Khác biệt đầu tiên nằm ở khâu chuẩn bị đất. Thay vì đốt hoặc chỉ xới vùi gốc rạ, ruộng mô hình giữ toàn bộ rơm rạ, xới vùi kết hợp bón Đầu Trâu Bio-Canxi. Sau 15-20 ngày, rơm chuyển màu đen sẫm, mềm, dễ vụn, trong khi rơm ở ruộng đối chứng vẫn còn dai, khó vò. pH đất và pH nước tại mô hình cao hơn đối chứng 0,4-0,7 đơn vị, môi trường đất ít chua hơn, thuận lợi cho cây lúa giai đoạn đầu vụ.

Khác biệt thứ hai là cách bón phân. Đầu Trâu Bio Lúa 1 được vùi vào đất cùng lúc gieo sạ cụm, sau đó bón bổ sung Bio Lúa 1 và Bio Lúa 2 theo từng giai đoạn sinh trưởng. Dinh dưỡng được đưa vào đúng vùng rễ, hạn chế thất thoát nên lượng phân giảm đáng kể mà cây lúa vẫn sinh trưởng tốt: cuối vụ đạt 431 bông/m², tỷ lệ chồi vô hiệu thấp hơn, bộ rễ dài hơn đối chứng.

Máy sạ cụm kết hợp bón vùi phân Đầu Trâu trên ruộng mô hình. (Ảnh: Q. Huy)

Về môi trường, mô hình áp dụng tưới ngập – khô xen kẽ, rút nước thành công hai lần trong vụ. Số liệu đo bước đầu cho thấy tổng phát thải quy đổi ở ruộng mô hình khoảng 3,3 tấn CO₂ tương đương/ha/vụ, so với gần 8,6 tấn ở ruộng đối chứng. Khác biệt lớn nhất về khí CH₄ xuất hiện trong 30 ngày đầu sau xử lý rơm rạ, giai đoạn rơm phân hủy mạnh. Toàn bộ nhật ký sản xuất được số hóa trên ứng dụng FaceFarm, phục vụ truy xuất và minh chứng quy trình canh tác.

Bình Điền và liên minh doanh nghiệp trong chuỗi lúa gạo

Kết quả tại Tân Thạnh là bước tiếp nối một chặng đường dài. Từ năm 2016, Bình Điền đã chủ động phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức chương trình Canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu tại 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, giúp nông dân giảm 20-30% phân bón hóa học, giảm 30-50% lượng giống gieo sạ và tăng lợi nhuận 2,5-4,5 triệu đồng/ha. Từ nền tảng đó, doanh nghiệp tham gia phối hợp thực hiện Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Đại diện Bình Điền và các doanh nghiệp đồng hành thăm ruộng mô hình. (Ảnh: Q. Huy)

Nhận thấy hạt lúa phát thải thấp không thể hình thành từ riêng khâu phân bón, Bình Điền đã chủ động kết nối, xây dựng nhóm doanh nghiệp đồng hành, mỗi đơn vị đảm nhận một mắt xích: Bayer Việt Nam với quy trình quản lý dịch hại và thuốc bảo vệ thực vật; Sài Gòn Kim Hồng với công nghệ sạ cụm kết hợp vùi phân; Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn với thiết bị làm đất, vùi rơm rạ; Vinarice với giống lúa; và gần đây là Lúa GPT với hệ thống cảm biến phục vụ đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) phát thải khí nhà kính.

Đồng hành lâu dài, kiểm chứng bằng số liệu nhiều vụ

Báo cáo của Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp tỉnh Tây Ninh cũng nêu rõ: đây là mô hình trình diễn chưa bố trí lặp lại, mức giảm phát thải là kết quả tổng hợp của nhiều giải pháp, cần tiếp tục theo dõi qua nhiều vụ, nhiều địa điểm trước khi đề xuất nhân rộng.

Ông Phan Văn Tâm - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền khẳng định Bình Điền sẽ tiếp tục giữ vai trò kết nối nhóm doanh nghiệp đồng hành nhằm giúp người trồng lúa giảm chi phí, tăng thu nhập và tự tin tham gia Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. (Ảnh: Q. Huy)

Chia sẻ tại hội nghị, ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền, đánh giá kết quả hai vụ liên tiếp tại Tân Thạnh là tín hiệu tích cực, song một quy trình muốn thuyết phục được nông dân và nhà quản lý phải được kiểm chứng bằng số liệu ổn định qua nhiều vụ. Theo ông Tâm, Bình Điền sẽ tiếp tục đồng hành cùng ngành khuyến nông Tây Ninh và các địa phương duy trì các mô hình, thí nghiệm dài hạn trên cùng chân ruộng; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu cùng các viện, trường và Hội đồng Khoa học Kỹ thuật của công ty về xử lý rơm rạ, sức khỏe đất và giảm phát thải, để từng giải pháp được đánh giá riêng với cơ sở khoa học rõ ràng.

Ông Tâm cũng khẳng định Bình Điền sẽ tiếp tục giữ vai trò kết nối nhóm doanh nghiệp đồng hành, bởi khi giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa và đo đạc phát thải cùng vận hành trên một quy trình thống nhất, người trồng lúa mới thực sự giảm được chi phí, tăng thu nhập và tự tin tham gia Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

NHỮNG CON SỐ NỔI BẬT CỦA MÔ HÌNH (so với ruộng đối chứng)

Lượng giống: giảm từ 100 xuống 60 kg/ha

Phân bón: giảm 13,3% N; 30,8% P₂O₅; 15,5% K₂O

Chi phí thuốc bảo vệ thực vật: giảm hơn 2,2 triệu đồng/ha

Năng suất lúa tươi: 7.282 kg/ha, tăng khoảng 5,7%

Giá thành: 3.459 đồng/kg, giảm 11%

Lợi nhuận: gần 18,5 triệu đồng/ha, tăng 27,2%

Phát thải khí nhà kính (số liệu bước đầu): giảm hơn 61%