Từ khi có con, hầu như bậc cha mẹ nào cũng mong mình trở thành người vừa thông minh, vừa đủ bao dung để nuôi dạy con thật tốt. Thế nhưng, khi đứng trước câu hỏi nên giao tiếp và giáo dục con như thế nào, mỗi gia đình lại chọn một cách rất khác nhau.

Có những bà mẹ quen với việc liên tục giảng đạo lý, nhấn mạnh đúng sai cùng những quy tắc chuẩn mực. Nhưng cũng có những cha mẹ chọn một con đường khác, ít lời hơn nhưng hiệu quả hơn. Vậy sự khác biệt này đến từ đâu?

Vì sao nhiều cha mẹ đặc biệt thích "giảng đạo lý"?

"Tai con để đâu thế hả?", tiếng quát của một người mẹ vang lên giữa khu chung cư. Hàng xóm đã nhiều lần nhắc nhở, nhưng chị vẫn không dừng lại, thậm chí còn bực bội nói: "Con với cái, không mắng thì chẳng bao giờ chịu nghe!".

Cảnh tượng này thực ra không hề hiếm gặp. Rất nhiều cha mẹ có thói quen hễ con làm sai là lập tức mắng mỏ hoặc giảng đạo lý. Họ tin rằng nói càng nhiều, con sẽ càng hiểu. Nhưng các nghiên cứu tâm lý cho thấy một sự thật khá "phũ" rằng trẻ chỉ tiếp nhận khoảng 7% nội dung lời nói, còn lại đến 93% bị chi phối bởi giọng điệu, thái độ và cảm xúc của người nói. Nói cách khác, con không nhớ bạn nói gì, mà nhớ bạn đã nói với con bằng thái độ như thế nào.

Dạy con chưa bao giờ là hành trình dễ dàng (Ảnh minh họa: Baidu)

Thói quen này thường bắt nguồn từ chính cách họ lớn lên. Không ít cha mẹ từng được nuôi dạy bằng kỷ luật, mệnh lệnh và lời răn dạy, nên vô thức lặp lại mô hình đó với con mình. Một số người tin rằng trẻ cần sớm hiểu quy tắc, phải biết đúng sai càng sớm càng tốt. Vì vậy, họ dùng việc phân tích lỗi lầm, trách mắng, thậm chí là trừng phạt, với hy vọng rèn cho con sự lý trí và tự giác.

Cách này có thể hiệu quả trong ngắn hạn, khi trẻ còn sợ hãi hoặc chưa đủ khả năng phản kháng. Nhưng về lâu dài, khi trẻ đã quen với việc bị mắng, những lời chỉ trích dần mất tác dụng. Thậm chí, trẻ còn sinh ra tâm lý chống đối, thu mình hoặc mất kết nối cảm xúc với cha mẹ.

Cha mẹ "cao tay" thường chỉ tập trung vào 2 việc

So với việc liên tục giảng đạo lý, những cha mẹ được xem là "thông minh" trong nuôi dạy con thường làm rất rõ hai điều sau:

Thứ nhất, chú trọng kết nối cảm xúc. Họ quan tâm đến cảm xúc thật của con, để ý xem con đang vui, buồn, căng thẳng hay lo lắng. Khi con sai, họ không vội mắng, mà tìm hiểu điều gì đang diễn ra bên trong con.

Thứ hai, dùng sự khích lệ thay cho chỉ trích. Thay vì chỉ chăm chăm soi lỗi sai, họ nhìn thấy nỗ lực của con, khen đúng chỗ, động viên kịp lúc. Chính sự ghi nhận này giúp trẻ có động lực thay đổi và phát triển từ bên trong, chứ không phải vì sợ bị phạt.

Những bậc cha mẹ này tin rằng, trẻ lớn lên tốt nhất trong môi trường có sự yêu thương, tôn trọng và an toàn về mặt cảm xúc.

Không có công thức chung nào cho việc dạy con (Ảnh minh họa: Pixabay)

Tất nhiên, giáo dục con không thể chỉ toàn khen ngợi. Việc dạy trẻ hiểu quy tắc, biết đúng sai, có khả năng suy nghĩ logic là điều cần thiết. Nhưng nếu chỉ tập trung vào lý trí mà bỏ quên cảm xúc, trẻ rất dễ cảm thấy cô đơn, áp lực và thiếu chỗ dựa tinh thần. Ngược lại, khi trẻ được lắng nghe, được khích lệ trong một bầu không khí ấm áp, các em sẽ tự tin hơn, sẵn sàng hợp tác và chủ động sửa sai hơn rất nhiều. Cha mẹ khôn ngoan là người biết cân bằng giữa kỷ luật và yêu thương, giữa việc đặt ra giới hạn và việc ôm con vào lòng đúng lúc.

Là cha mẹ, điều cần tránh nhất không phải là dạy con, mà là dạy con bằng sự càm ràm, áp đặt và thiếu thấu hiểu. Mỗi đứa trẻ đều có cá tính và nhu cầu khác nhau, không có một công thức chung cho tất cả.

Thay vì nói quá nhiều đạo lý, hãy thử lắng nghe nhiều hơn. Thay vì mắng mỏ, hãy thử khích lệ. Khi được lớn lên trong sự tôn trọng, yêu thương và đồng hành đúng cách, trẻ không chỉ trở thành người có lý trí, mà còn là người ấm áp, tự tin và tích cực. Đó cũng chính là mong muốn sâu xa nhất của mọi bậc cha mẹ.