Nếu bạn vào bất kỳ căn phòng khách nào ở Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc hay Nhật Bản, khả năng cao cái sofa đang nằm sát vào tường. Không phải vì không gian chật, không phải vì chủ nhà không biết đến các xu hướng thiết kế nội thất hiện đại.

Bức tường phía sau là thứ mà não người luôn đi tìm

Nhìn từ góc độ tâm lý học tiến hóa, con người từ hàng chục nghìn năm trước đã học cách ngồi với lưng tựa vào vách hang, vách đá, hoặc bất kỳ bề mặt cứng nào phía sau để không bị tấn công từ điểm mù. Thói quen sinh tồn đó không biến mất khi con người chuyển vào nhà bê tông. Nó chỉ được mã hóa lại thành cảm giác dễ chịu khi có lưng tựa vào tường và bất an khi ngồi giữa không gian trống trải bốn phía.

Theo các chuyên gia thiết kế phong thủy tại One BluePrint (Singapore), khi lưng tựa vào tường cứng, người ngồi ít bị phân tâm bởi âm thanh hay chuyển động phía sau, tạo ra cảm giác an toàn và kiểm soát rõ rệt hơn. Đây không phải mê tín mà là phản xạ thần kinh có cơ sở khoa học: vùng amygdala trong não, nơi xử lý cảm giác lo ngại và cảnh giác, hoạt động yên tĩnh hơn khi cơ thể cảm nhận được "điểm tựa" phía sau.

Trong thiết kế phong thủy, nguyên tắc này được gọi là Minh Đường Vị (vị trí chỉ huy, nơi người ngồi nhìn bao quát được toàn bộ không gian trước mặt): sofa đặt ở nơi nhìn bao quát được cả căn phòng, lưng tựa vào tường vững chắc, không đối diện thẳng cửa chính. Người ngồi ở vị trí đó có cảm giác làm chủ không gian, không bị bất ngờ. Nguyên tắc tương tự áp dụng cho bàn làm việc của CEO, ghế của người đứng đầu bàn họp, hay vị trí của tướng lĩnh trong chiến trận thời cổ đại.

Phong thủy chỉ là cách đặt tên cho thứ đã có từ trước

Một điều thú vị là phong thủy về sofa sát tường không xuất hiện từ một cuốn sách cổ nào đó. Thực tế là ngược lại: con người đã tự nhiên đặt sofa sát tường từ trước khi có phong thủy giải thích điều đó, và phong thủy chỉ là hệ thống được xây dựng sau để lý giải thói quen đã tồn tại.

Cụm từ Hậu Sơn (núi phía sau, chỗ dựa vững chắc) trong phong thủy đặt tên cho khái niệm sofa sát tường như một điểm tựa trong cuộc sống, nơi người chủ gia đình được bảo vệ từ phía sau và nhìn ra phía trước. Không có bức tường phía sau, người ta nói chủ nhà "thất Hậu Sơn" (mất núi phía sau, thiếu chỗ dựa), dễ bị tổn thương. Đây là ngôn ngữ ẩn dụ rất mạnh trong văn hóa Hán và các nền văn hóa chịu ảnh hưởng của nó, bao gồm Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore.

Điều này cũng giải thích tại sao đầu giường tựa tường, bàn làm việc đặt nhìn ra cửa, ghế ngồi ăn của người lớn tuổi nhất trong nhà thường ở vị trí có tường sau lưng, đều là những thói quen có chung một nguồn gốc tâm lý.

Không gian nhỏ làm cho thói quen này càng ăn sâu hơn vào tâm trí

Ở châu Á, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM, Seoul, Tokyo, Thượng Hải, diện tích nhà ở trung bình thấp hơn đáng kể so với phương Tây. Căn hộ 50 - 70m2 là phổ biến, và trong không gian đó, đặt sofa sát tường là lựa chọn thực dụng nhất để tối ưu diện tích đi lại.

Khi một thói quen vừa hợp lý về mặt thực tế vừa được củng cố bởi cảm giác tâm lý dễ chịu và được hệ thống văn hóa xác nhận là đúng, nó trở thành một chuẩn mực cực kỳ khó thay đổi. Người ta không đặt sofa sát tường vì họ không biết đến cách đặt khác. Họ đặt như vậy vì nó cảm thấy đúng theo nhiều cấp độ khác nhau cùng lúc.

Các bình luận trên Zhihu phản ánh điều này rõ ràng. Nhiều người thừa nhận dù biết sofa rời tường trông hiện đại hơn, dù đã từng thử đặt như vậy sau khi xem video decor trên mạng, nhưng cuối cùng lại đẩy sofa về sát tường sau vài tuần vì "cứ thấy thiêu thiếu gì đó". Không ai có thể giải thích rõ ràng cái thiếu đó là gì, nhưng cảm giác thì rất cụ thể.

Quan niệm đang thay đổi nhưng chưa rõ rệt

Thế hệ trẻ đô thị châu Á, đặc biệt những người tiếp xúc nhiều với nội thất Bắc Âu qua mạng xã hội, đang dần thử nghiệm cách đặt sofa rời tường. Trên Zhihu, các nhóm 90s và Gen Z Trung Quốc gọi đây là "sự ngoan cố cuối cùng": từ chối bố cục sofa sát tường như một tuyên ngôn về cá tính và sự thoát ly khỏi thẩm mỹ của thế hệ cha mẹ.

Nhưng ngay cả trong nhóm này, nhiều người vẫn thừa nhận rằng khi ở một mình thì sofa rời tường trông hay, nhưng khi gia đình về thăm hoặc có khách đến, cái sofa đó lại bị đẩy về sát tường theo phản xạ tập thể.

Thiết kế nội thất có thể thay đổi theo trend. Nhưng thứ mà não người tìm kiếm khi ngồi xuống, cái cảm giác có gì đó vững chắc phía sau lưng, thì không thay đổi nhanh như vậy.

Theo