Hãy hình dung một người đàn ông U40 vào tối thứ Sáu. Công việc của tuần đã khép lại, điện thoại lưu vài trăm số liên lạc, vậy mà khi muốn rủ ai đó đi đâu, anh chỉ nghĩ ra một lời mời quen thuộc: "nhậu không?". Ngoài công việc và bàn nhậu, anh còn gì thuộc về riêng mình? Câu hỏi nghe nhẹ tênh ấy chạm vào một khoảng trống mà không ít người đàn ông mang theo nhưng khó gọi tên, và khoảng trống ấy có một cách lấp khá giản dị: một sở thích của riêng họ.

Sở thích mở ra thêm một lối thoát cho áp lực

Bằng chứng dễ thấy đang nằm ngay trên các sân pickleball. Theo VnExpress, môn thể thao này có mặt ở Việt Nam khoảng 7 năm trước nhưng chỉ thực sự bùng nổ từ đầu năm 2024. Riêng Hà Nội, từ tháng 1 đến tháng 7/2024 đã mở khoảng hơn 200 sân, người chơi trải từ 6 đến 70 tuổi. Các chuyên gia lý giải rằng pickleball ở Việt Nam ta mang nhiều sắc thái của một hoạt động xã hội bên cạnh vai trò môn thể thao, nên sân chơi thành nơi người ta đến để gặp gỡ.

Sức nóng ấy kéo theo những tâm sự đáng chú ý trên báo mạng. Các trang báo gia đình đăng không ít tâm sự của vợ, trải lòng về một ông chồng đều đam mê pickleball quá đà và thường xuyên “mất tăm” mỗi khi đi làm về.

Cả hai phía đều có lý của mình. Người vợ muốn gia đình sum vầy trong bữa cơm tối và quây quần với gia đình mỗi buổi cuối tuần. Còn người chồng lại coi pickleball là niềm vui và cách thư giãn sau những giờ làm việc căng thẳng. Lời khuyên bài báo đưa ra khá giản dị: ngồi lại trò chuyện thay vì để bực tức âm ỉ, hoặc rủ vợ ra sân chơi cùng. Khi một người đàn ông có sở thích, gia đình cần học cách xếp chỗ cho nó, và đó là bài toán của sự cân bằng.

Thử đặt sân vợt cạnh một lựa chọn quen thuộc hơn. Theo điều tra yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021 của Bộ Y tế, 64% nam giới trưởng thành cho biết có uống rượu bia trong 30 ngày qua, so với 10% ở nữ, và cứ 3 nam giới thì có 1 người uống ở mức nguy hại. Bàn nhậu vừa là nơi gặp bạn, vừa là chiếc van xả áp lực mặc định. Một sở thích sẽ mở ra chiếc van xả stress thứ hai, rất cần thiết trong thời đại này.

Sở thích là cây cầu dẫn tới bạn bè

Sân chơi còn làm thêm một việc, vì nhiều người đến với nó khi đang cần bạn. Khảo sát tháng 5/2021 của Survey Center on American Life trên 2.019 người trưởng thành ở Mỹ ghi nhận tỷ lệ đàn ông nói mình không có bạn thân nào tăng từ 3% (năm 1990) lên 15% (năm 2021). Nhóm có từ sáu bạn thân trở lên giảm từ 55% xuống 27%, còn trong nhóm đàn ông độc thân, cứ 5 người có 1 người cho biết không có bạn thân nào.

Vì sao điều đó đáng lo? Từ năm 1938, Harvard Study of Adult Development theo dõi 724 người đàn ông, gồm 268 sinh viên Harvard và 456 nam sinh ở những khu nghèo của Boston. Robert Waldinger, một trong các tác giả nghiên cứu, kết luận bằng một ý: những mối quan hệ tốt giúp con người khỏe mạnh và hạnh phúc hơn. Nghiên cứu này nói về quan hệ nói chung, nhưng nếu quan hệ giữ vai trò lớn đến vậy, câu hỏi tiếp theo là đàn ông tìm chúng ở đâu.

Có một câu trả lời đến từ Úc, nơi mô hình Men's Sheds đưa đàn ông vào những xưởng chung để làm mộc, sửa chữa, làm vườn cạnh nhau. Một nghiên cứu trên 168 hội viên ở Tây Úc, tuổi trung bình 72, thấy rằng tham gia nhiều loại hoạt động hơn trong xưởng gắn với cảm giác gắn bó với nhóm và mạng lưới quan hệ rộng hơn, rồi qua đó là ít cô đơn hơn.

Một bài tổng quan năm 2026 mô tả cơ chế tương tự: hoạt động chung tạo nề nếp và tạo điều kiện để các mối quan hệ hình thành. Có lẽ đó là lý do mô hình hiệu quả với những người ngại ngồi đối diện tâm sự. Đàn ông đứng cạnh nhau, tay bận việc, và việc chuyện trò bộc bạch đến với họ rất tự nhiên.

Sở thích cho đàn ông một cái tên ngoài chức danh

Ở tầng sâu hơn, sở thích trả lời câu hỏi về bản sắc. Người đàn ông thường được gọi bằng vai vế của mình: anh trưởng phòng, ông giám đốc, bố của các con. Mỗi cái tên là một vai, và nhiều vai có ngày thay đổi, khi một lần nghỉ hưu, một lần mất việc, hay một lúc các con lớn lên và đi xa. Người có sở thích vẫn giữ một danh xưng do chính mình chọn: tay vợt, dân chạy, cần thủ, hay thậm chí game thủ.

Đến lúc nghỉ hưu, nhảyviệc hay các con đã trưởng thành và ra ở riêng, những vai vế một thời dần phai nhạt. Đến lúc này, người có một sở thích vẫn còn một cái tên khác để mang theo, cái tên do chính anh chọn. Những lần sa đà vào tìm kiếm niềm vui với sở thích có thể nảy sinh những cãi vã giữa hai vợ chồng. Nhưng khi bình tình lại mà nhìn nhận nó, ta thấy mỗi người đang cần một điều: người vợ cần chồng có mặt ở bàn ăn và những buổi cuối tuần cùng các con, người chồng cần một khoảng trời riêng để thở. Hai nhu cầu ấy sống chung được, nếu cả nhà chịu ngồi lại xếp thời gian cho nhau.

Sở thích chẳng biến đàn ông thành người giỏi hơn hay thành đạt hơn. Nó cho họ một thứ giản dị hơn: một chỗ để làm chính mình khi chức danh và vai trò tạm gác lại.

Có những buổi chiều, thứ một người đàn ông cần chỉ là một quả bóng để chạy theo.