Từ những năm tháng làm phiên dịch giữa thời chiến cho đến khi trở thành Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam tại Canada và Áo, bà Nguyễn Thị Hồi đã góp phần lặng thầm nhưng bền bỉ vào hành trình mở rộng quan hệ đối ngoại của đất nước.

Câu chuyện về bức chân dung Tổng thống Áo dệt trên thảm len cùng sáu bông hồng giản dị, một món quà ngoại giao nhỏ nhưng đầy tinh tế, đến nay vẫn được nhắc lại như một biểu tượng cho phong cách mềm mại, khéo léo và giàu bản sắc của một nữ nhà ngoại giao Việt Nam.

Đại sứ Nguyễn Thị Hồi đến chào Tổng thống Áo Thomas Klestil khi kết thúc  nhiệm kỳ năm 1995.

Cái duyên đến với nghề ngoại giao

Ít ai biết rằng, con đường ngoại giao của bà Nguyễn Thị Hồi bắt đầu từ một “cái duyên” bất ngờ. Ban đầu bà được đào tạo để phục vụ trong quân đội. Nhưng cuối năm 1970, khi chiến tranh phá hoại của Mỹ ở miền Bắc đang bước vào giai đoạn ác liệt, bà được điều về công tác tại Bộ Ngoại giao với nhiệm vụ phiên dịch.

Sáu năm làm việc trong lĩnh vực phiên dịch, từ 1970 đến 1976, đã trở thành nền tảng quan trọng cho toàn bộ sự nghiệp sau này của bà. Trong môi trường đặc biệt ấy, bà có cơ hội tiếp xúc và làm việc với nhiều lãnh đạo cấp cao của đất nước, học hỏi phong cách làm việc, tư duy chiến lược và tinh thần cống hiến của các thế hệ ngoại giao đi trước.

Những năm tháng ấy cũng gắn với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Bà từng tham gia phiên dịch cho đoàn Việt Nam trong các hoạt động liên quan đến Hiệp định Paris,một dấu mốc ngoại giao có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Đại sứ Nguyễn thị Hồi (giữa) từng phiên dịch cho Thủ tướng Phạm Văn Đồng

Theo bà, phiên dịch ngoại giao không đơn thuần là chuyển ngữ. Người phiên dịch phải hiểu sâu vấn đề, nắm được bối cảnh và đặc biệt phải “bắt được nhịp cảm xúc” của người nói. Chỉ khi đó, lời dịch mới có thể truyền tải đúng tinh thần của cuộc đối thoại.

Một kỷ niệm mà bà luôn nhắc đến với nhiều xúc động là cuộc gặp giữa Thủ tướng Phạm Văn Đồng và đại diện Palestine ngay sau ngày đất nước thống nhất năm 1975. Khi vị khách nói về cuộc đấu tranh của nhân dân Palestine và bày tỏ nỗi trăn trở “không biết đến bao giờ mới thành công”, cả căn phòng lặng đi. Thủ tướng và nhiều người có mặt đã rơi nước mắt. Với người phiên dịch trẻ lúc ấy, đó là khoảnh khắc cho thấy ngoại giao không chỉ là những cuộc trao đổi chính trị, mà còn là sự đồng cảm giữa những dân tộc đang đấu tranh vì độc lập và tự do.

Câu chuyện về bức chân dung và sáu bông hồng

Sau nhiều năm công tác trong ngành, bà Nguyễn Thị Hồi lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng và sau đó trở thành Đại sứ Việt Nam tại Áo, trước khi tiếp tục nhiệm kỳ Đại sứ tại Canada (2002–2006).

Trong vai trò đại diện cho Việt Nam ở nước ngoài, bà đã góp phần thúc đẩy nhiều hoạt động đối ngoại quan trọng, từ thiết lập và tăng cường quan hệ chính trị, kinh tế đến quảng bá hình ảnh văn hóa của Việt Nam. Các chuyến thăm cấp cao giữa Việt Nam với Áo và Canada trong thời gian này đã tạo nền tảng vững chắc cho quan hệ song phương giữa Việt Nam với các đối tác.

Đại sứ Nguyễn Thị Hồi kế lại kỷ niệm về bức chân dung Tổng thống Áo và 6 bông hồng, sau khi mở hộp ký ức có chứa 6 bông hồng biểu trưng.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động ngoại giao song phương, bà còn đóng vai trò tích cực trong việc vận động sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với quá trình hội nhập của Việt Nam. Những nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước mở rộng quan hệ đối ngoại và chuẩn bị gia nhập các cơ chế kinh tế toàn cầu.

Bên cạnh đó, trong thời gian giữ cương vị Vụ trưởng Vụ Văn hóa – UNESCO và Tổng thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, bà đã góp phần thúc đẩy hợp tác văn hóa quốc tế, tăng cường sự hiện diện của Việt Nam trong các chương trình của UNESCO. Những hoạt động này không chỉ giúp quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam mà còn góp phần nâng cao vị thế của đất nước trên các diễn đàn quốc tế.

Đại sứ Nguyễn thị Hồi : Vài tiếng sau khi tôi gửi bức chân dung Tổng thống và 6 bông hồng đến Tổng thống Áo, tôi đã nhận được một bức thư tay từ văn phòng Tổng thống do đích thân Tổng thống viết với lời khen: "Tại sao có thể tinh tế đến như vậy".

Trong nhiều câu chuyện về sự nghiệp ngoại giao của bà Nguyễn Thị Hồi, có một kỷ niệm nhỏ nhưng thường được nhắc lại như biểu tượng cho sự tinh tế và khéo léo của một nhà ngoại giao.

Đó là thời gian bà mới sang làm Đại sứ tại Áo vào năm 1992 . Khi ấy, Tổng thống Áo chuẩn bị kỷ niệm sinh nhật lần thứ 60. Với một đại sứ mới nhận nhiệm vụ, việc chuẩn bị quà tặng ngoại giao cho sự kiện này là điều cần thiết. Tuy nhiên, kinh phí dành cho quà tặng của Đại sứ quán lúc đó rất hạn chế.

Sau nhiều suy nghĩ, bà quyết định chọn một món quà mang dấu ấn văn hóa Việt Nam. Bà gửi ảnh chân dung của Tổng thống Áo về Việt Nam, nhờ người thân dệt lại bức chân dung ấy trên nền thảm len truyền thống ở Hải Phòng.

Đúng ngày sinh nhật, bức tranh thảm được gửi tới văn phòng Tổng thống cùng với sáu bông hồng, tất cả những gì ngân sách quà tặng khi ấy có thể chi trả, bởi hoa hồng ở Áo thời điểm đó khá đắt.

Vài giờ sau, Đại sứ quán Việt Nam nhận được một bức thư tay từ văn phòng Tổng thống. Chính Tổng thống đã viết lời cảm ơn và bày tỏ sự ngạc nhiên: “Tại sao lại có thể tinh tế đến như vậy!”

Cuối năm đó, trong buổi gặp mặt các đại sứ tại Áo, khi đi bắt tay từng người, Tổng thống bất ngờ dừng lại khi đến lượt Đại sứ Việt Nam. Ông nhận ra bà, ôm hôn và nói lời cảm ơn một lần nữa. Sự thân thiện ấy khiến nhiều đại sứ khác ngạc nhiên và hỏi bà bí quyết.

Nhưng thực ra, đó không phải là một “bí quyết”. Đó chỉ là cách mà một nhà ngoại giao Việt Nam lựa chọn để thể hiện sự trân trọng và thiện chí bằng chính bản sắc văn hóa của đất nước mình.

Đại sứ Nguyễn Thị Hồi cùng các đại sứ, đại biểu tại Lễ ra mắt sách sáng ngày 10/3/2026.

Ngoại giao bằng sự tinh tế

Hơn ba mươi bảy năm làm việc trong ngành ngoại giao đã cho bà Nguyễn Thị Hồi cơ hội chứng kiến nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước, từ những năm chiến tranh, thời kỳ thống nhất đến giai đoạn mở cửa và hội nhập quốc tế.

Ở bất kỳ vị trí nào, từ cán bộ phiên dịch, cán bộ cấp vụ cho đến Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền, bà luôn tâm niệm rằng người làm ngoại giao phải biết kết hợp giữa trí tuệ, bản lĩnh và sự tinh tế. Ngoại giao không chỉ là những văn kiện, những cuộc đàm phán căng thẳng, mà còn là nghệ thuật kết nối con người và văn hóa.

Nhìn lại chặng đường đã qua, bà thường nói rằng mình cảm thấy may mắn khi được là một phần của hành trình ấy. Những đóng góp của bà, dù bà luôn khiêm tốn gọi là “nhỏ bé”, đã góp phần vào thành công chung của ngoại giao Việt Nam, một nền ngoại giao ngày càng chủ động, sáng tạo và giàu bản sắc.