Nếu được hỏi điều gì khiến tiếng Việt trở thành một trong những ngôn ngữ khó học đối với người nước ngoài, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến hệ thống sáu thanh điệu, cách xưng hô phức tạp hay kho từ vựng giàu sắc thái. Tuy nhiên, ngay cả với người bản ngữ, tiếng Việt cũng không phải lúc nào cũng "dễ như ăn kẹo". Có những từ xuất hiện trong sách giáo khoa, văn học hay đời sống hằng ngày nhưng mỗi lần đọc thành tiếng lại khiến không ít người phải chậm lại một nhịp để chắc chắn rằng mình phát âm đúng.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là từ "nguệch ngoạc" - từ được đánh giá là thuộc nhóm từ khó đọc và khó phát âm của tiếng Việt. Chỉ gồm hai âm tiết nhưng sự kết hợp của nhiều phụ âm đầu, nguyên âm, âm cuối và các thanh điệu khác nhau khiến việc phát âm trôi chảy từ này không hề đơn giản, đặc biệt đối với trẻ nhỏ hoặc người học tiếng Việt.

Theo các từ điển tiếng Việt như Từ điển tiếng Việt do Trung tâm Từ điển học (Vietlex) biên soạn và các tài liệu ngôn ngữ học của Viện Ngôn ngữ học, "nguệch ngoạc" là từ láy dùng để miêu tả nét chữ, hình vẽ hoặc đường nét được viết, vẽ một cách xiêu vẹo, không ngay ngắn, cẩu thả hoặc thiếu cân đối. Đây là một từ khá quen thuộc, thường xuất hiện trong các bài học ở bậc tiểu học với những câu như "nét chữ nguệch ngoạc", "vẽ nguệch ngoạc lên tường" hay "viết vài dòng nguệch ngoạc".

Thế nhưng, quen thuộc không đồng nghĩa với dễ đọc.

Điểm khiến "nguệch ngoạc" trở nên đặc biệt nằm ở chính cấu trúc ngữ âm của nó. Ngay ở âm tiết đầu tiên "nguệch", người đọc đã phải xử lý tổ hợp phụ âm "ng", tiếp đó là nguyên âm đôi "uê", dấu nặng đặt trên nguyên âm và kết thúc bằng phụ âm cuối "ch". Chỉ trong một âm tiết ngắn đã có nhiều thành phần ngữ âm cùng xuất hiện, đòi hỏi người nói phải điều khiển môi, lưỡi và hơi thở khá chính xác.

Âm tiết thứ hai "ngoạc" cũng không hề đơn giản. Người đọc tiếp tục phải chuyển nhanh từ phụ âm "ng" sang nguyên âm "oa", kết hợp với phụ âm cuối "c". Việc nối hai âm tiết "nguệch" và "ngoạc" liền mạch khiến nhiều người vô thức đọc chệch thành "nguệt ngoạc", "nguệch ngoạch", "nguệt ngoặc" hoặc nuốt mất một phần âm ở giữa.

Đây cũng là lý do không ít phụ huynh nhận ra con mình thường mất nhiều lần luyện đọc mới có thể phát âm tròn vành rõ chữ từ này. Ngay cả người lớn, khi phải đọc nhanh hoặc đọc liên tục nhiều từ có cấu tạo tương tự, cũng dễ bị vấp.

Hiện tượng này xuất phát từ đặc điểm ngữ âm của tiếng Việt. Dù hệ thống chữ Quốc ngữ có tính nhất quán khá cao giữa cách viết và cách đọc, một số tổ hợp âm vẫn đòi hỏi sự phối hợp phức tạp của các cơ quan phát âm. Những từ chứa nhiều phụ âm mũi như "ng", kết hợp với nguyên âm đôi và phụ âm cuối, thường tạo cảm giác khó đọc hơn so với các từ có cấu trúc đơn giản.

Không chỉ "nguệch ngoạc", tiếng Việt còn có khá nhiều từ khiến người bản ngữ phải đọc chậm hơn bình thường như "ngoằn ngoèo", "nghiêng ngả", "khuynh hướng", "huých", "quỵu", "khuỷu" hay "loằng ngoằng". Điểm chung của các từ này là sự xuất hiện của nhiều tổ hợp phụ âm và nguyên âm hiếm gặp, cộng với hệ thống thanh điệu đa dạng, khiến việc phát âm đòi hỏi sự chính xác cao hơn.

Thực tế, khó phát âm không đồng nghĩa với khó hiểu. Hầu hết người Việt đều biết "nguệch ngoạc" mang nghĩa gì và sử dụng từ này khá tự nhiên trong giao tiếp. Điều khiến nó trở thành "ca khó" nằm ở khía cạnh phát âm chứ không phải ý nghĩa. Đây cũng là điều mà nhiều người học tiếng Việt nhận ra sau một thời gian làm quen với ngôn ngữ. Họ có thể nhớ nghĩa của từ khá nhanh nhưng để phát âm đúng và tự nhiên lại cần nhiều thời gian luyện tập hơn.

Điều thú vị là những từ như "nguệch ngoạc" còn phản ánh nét đặc trưng của hệ thống từ láy trong tiếng Việt. Theo các nhà ngôn ngữ học, từ láy không chỉ giúp tăng tính biểu cảm mà còn góp phần tạo nên nhạc tính cho ngôn ngữ. Chỉ cần nghe đến "ngoằn ngoèo", người ta đã có thể hình dung những đường cong uốn lượn; còn "nguệch ngoạc" lại gợi lên hình ảnh những nét bút xiêu vẹo, thiếu ngay ngắn. Chính sự hòa quyện giữa âm thanh và hình ảnh đã khiến tiếng Việt trở nên giàu sức gợi.

Ở góc độ giáo dục, các giáo viên tiểu học thường đưa những từ như "nguệch ngoạc" vào các bài luyện đọc hoặc luyện chính tả nhằm giúp học sinh làm quen với những tổ hợp âm khó. Việc đọc đúng không chỉ giúp cải thiện khả năng phát âm mà còn góp phần nâng cao kỹ năng viết và ghi nhớ từ vựng.

Trong thời đại mạng xã hội, những cuộc thảo luận về "từ khó đọc nhất tiếng Việt" cũng thường xuyên thu hút sự quan tâm. Nhiều người bất ngờ nhận ra có những từ mình đã sử dụng từ nhỏ nhưng chưa từng phát âm thật chuẩn, hoặc chỉ khi phải đọc thành tiếng trước đám đông mới phát hiện bản thân thường xuyên bị vấp.

Tất nhiên, sẽ rất khó để khẳng định đâu là "từ khó đọc nhất" bởi cảm nhận còn phụ thuộc vào vùng miền, thói quen phát âm và khả năng ngôn ngữ của mỗi người. Tuy nhiên, với cấu trúc ngữ âm đặc biệt và tần suất được nhắc đến trong các cuộc trao đổi về tiếng Việt, "nguệch ngoạc" hoàn toàn có thể xem là một trong những từ khó phát âm tiêu biểu.