Một phân tích quy mô lớn do tiến sĩ Rajiv Chowdhury (Đại học Cambridge, Anh) phối hợp với giáo sư Oscar H. Franco (Trung tâm Y tế Đại học Erasmus Rotterdam, Hà Lan) thực hiện đã tổng hợp dữ liệu từ 38 công trình nghiên cứu tại 15 quốc gia, với gần 800.000 người tham gia. Kết quả nghiên cứu này đã được đăng tải trên tạp chí British Medical Journal năm 2012.

Nhóm tác giả tập trung đánh giá mối liên hệ giữa thói quen tiêu thụ cá, việc sử dụng viên dầu cá bổ sung và nồng độ acid béo omega-3 trong máu. Trong thời gian theo dõi, các nhà khoa học ghi nhận 34.817 trường hợp tai biến mạch máu não xảy ra.

Sau khi loại trừ ảnh hưởng của các yếu tố nguy cơ khác, kết quả cho thấy những người thường xuyên ăn các loại cá béo như cá thu, cá mòi khoảng hai lần mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ thấp hơn 4% so với nhóm ít hoặc không ăn cá.

Mức giảm nguy cơ này tăng lên 6% ở nhóm ăn cá từ hai đến bốn lần mỗi tuần và đạt khoảng 12% ở những người tiêu thụ cá năm lần trở lên.

Dù vậy, cơ chế bảo vệ mạch máu từ việc ăn cá vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. Một số giả thuyết cho rằng sự phối hợp giữa vitamin, acid amin thiết yếu và các dưỡng chất khác trong cá có thể mang lại lợi ích cho hệ mạch. Quan điểm khác lại cho rằng tác dụng tích cực đến từ việc cá thay thế cho các thực phẩm kém lành mạnh hơn, chẳng hạn như thịt đỏ.

Đáng chú ý, phân tích cũng cho thấy nồng độ omega-3 trong máu cũng như việc dùng dầu cá dạng bổ sung không tạo ra sự cải thiện rõ rệt đối với sức khỏe mạch máu. Các nhà khoa học tại Đại học Wageningen (Hà Lan) nhận định rằng việc đưa cá vào chế độ ăn có liên quan đến việc giảm nguy cơ bệnh mạch vành và đột quỵ, trong khi lợi ích của các chế phẩm omega-3 bổ sung là không đáng kể.

Không nên lạm dụng

Cá là thực phẩm giàu dinh dưỡng, đặc biệt có lợi cho tim mạch và não bộ. Tuy nhiên, với người cao tuổi, việc lựa chọn và sử dụng cá cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh những rủi ro tiềm ẩn.

Một số loài cá biển sinh sống ở tầng nước sâu như cá thu, cá ngừ đại dương, cá kiếm hay cá mập thường có nguy cơ tích tụ thủy ngân ở mức cao. Nếu tiêu thụ thường xuyên trong thời gian dài, thủy ngân có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến não bộ và hệ thần kinh, đặc biệt nguy hiểm với người lớn tuổi.

Bên cạnh đó, cá là thực phẩm dễ nhiễm vi khuẩn như Listeria hoặc Salmonella nếu khâu bảo quản không đảm bảo. Vì vậy, người cao tuổi được khuyến cáo không nên ăn cá sống hoặc tái, chỉ sử dụng cá tươi, được bảo quản lạnh đúng cách và phải nấu chín hoàn toàn trước khi dùng.

Một vấn đề khác cũng cần lưu ý là hàm lượng muối trong một số sản phẩm cá biển và cá chế biến sẵn như cá khô, cá hun khói hay cá đóng hộp thường khá cao. Việc tiêu thụ những loại thực phẩm này có thể không phù hợp với người mắc bệnh tăng huyết áp hoặc bệnh thận.

Nguy cơ hóc xương cá cũng là mối lo đáng kể. Thị lực suy giảm, răng yếu và khả năng nhai kém khiến người cao tuổi dễ nuốt phải xương cá trong quá trình ăn uống. Do đó, việc lọc bỏ xương cần được thực hiện cẩn thận trước khi sử dụng.

Ăn cá thế nào để vừa bổ dưỡng vừa an toàn?

Theo khuyến nghị của chuyên gia, người cao tuổi nên duy trì thói quen ăn cá khoảng ba bữa mỗi tuần, ưu tiên các loại cá béo, với khẩu phần hợp lý từ 100–150 g mỗi bữa.

Về cách chế biến, các phương pháp đơn giản như hấp hoặc luộc được khuyến khích nhằm bảo toàn giá trị dinh dưỡng. Nếu chiên, nên hạn chế chiên ngập dầu; có thể rán vừa phải với mỡ để tránh cháy khét và giúp món ăn dễ tiêu hơn. Ngoài ra, việc ướp cá với các gia vị như gừng, sả, nghệ hoặc trà không chỉ giúp khử mùi tanh mà còn tăng hương vị cho món ăn.

Để bảo đảm an toàn tối đa, người cao tuổi nên lựa chọn cá phi lê đã lọc xương hoặc các món chế biến từ cá xay, cá nghiền như chả cá, vừa dễ ăn vừa giảm thiểu nguy cơ hóc xương.

(Tổng hợp)