“Con tôi khá thông minh, chỉ là không thích học.”

“Hễ nhắc đến làm bài tập là lề mề, mất tập trung, chắc là lười!”

Tại phòng khám Chăm sóc sức khỏe trẻ em của Bệnh viện Nhi tỉnh Hà Nam (Trung Quốc), những lời than thở đầy lo lắng như vậy của phụ huynh ngày nào cũng lặp lại.

Khi trẻ nói rằng mình không muốn đi học, phản xạ đầu tiên của nhiều cha mẹ là quy kết con nổi loạn, thiếu chí tiến thủ. Nhưng trên thực tế, đó lại là “tín hiệu cầu cứu” mà trẻ phát ra thông qua hành vi. Chán học giống như một hệ thống báo động, cho thấy tình trạng học tập hoặc tâm lý của trẻ đã bật đèn đỏ.

1. Tín hiệu cầu cứu thường bị hiểu lầm

Nhiều phụ huynh đánh đồng chán học với lười biếng hay chống đối – đây là một sự hiểu sai nghiêm trọng. Chán học không phải là một chẩn đoán bệnh cụ thể, mà chỉ là mô tả triệu chứng, phía sau có thể ẩn chứa nhiều nguyên nhân về sinh lý, tâm lý hoặc môi trường.

Việc trẻ né tránh học tập về bản chất là do không đủ khả năng đối phó với áp lực và thách thức trong học tập. Phần lớn là “không học được” chứ không phải “không muốn học”. Nếu cha mẹ chỉ đơn giản quy kết con không cố gắng, sẽ càng làm tăng cảm giác thất bại, đẩy trẻ vào vòng luẩn quẩn “càng bị mắng càng không muốn học”.

2. Dễ dàng nhận diện 4 nhóm tín hiệu chán học

Các biểu hiện chán học của trẻ thực ra khá rõ ràng, cha mẹ có thể quan sát ở bốn khía cạnh sau:

Tín hiệu cảm xúc

Cáu gắt, dễ nổi nóng: hễ nhắc đến học tập, bài vở là phản ứng gay gắt, thiếu kiên nhẫn. Thờ ơ, tiêu cực: không quan tâm đến điểm số, khen chê, thiếu hứng thú rõ rệt. Lo âu, sợ hãi: phản kháng mạnh mẽ việc đi học, kèm theo lo lắng quá mức.

Tín hiệu hành vi

Né tránh, trì hoãn: làm bài tập kéo dài, tìm đủ lý do để không đi học. Thực hiện đối phó: học trên lớp mất tập trung, ngủ gật; bài tập làm qua loa hoặc không nộp. Sa đà thế giới ảo: phụ thuộc quá mức vào internet, game để trốn tránh thực tại và tìm cảm giác thành tựu.

Tín hiệu nhận thức

Tự phủ định bản thân: thường nói “con ngu quá”, “có cố cũng vô ích”. Cảm giác vô giá trị: cho rằng việc học không có ý nghĩa, không nhìn thấy tương lai.

Tín hiệu cơ thể

Khó chịu mang tính tâm lý: thường xuyên kêu đau đầu, đau bụng, buồn nôn, đặc biệt trước giờ đi học; nhưng khi khám y khoa lại không phát hiện vấn đề thực thể.

3. Cha mẹ cần chuyển từ “người sửa lỗi” sang “người đồng hành”

Nghe trước, nói sau – xây dựng kết nối cảm xúc.

Hãy dùng những câu như: “Gần đây con không muốn đến trường, có phải đang gặp khó khăn gì không? Bố/mẹ muốn nghe cảm nhận của con” thay vì phán xét, để trẻ dám nói ra suy nghĩ thật.

Quan tâm quá trình, công nhận nỗ lực.

Đừng chỉ chăm chăm vào điểm số. Chỉ cần con có cố gắng, dù kết quả chưa tốt, vẫn nên được khích lệ phù hợp.

Đặt mục tiêu nhỏ, tạo trải nghiệm thành công.

Giúp con đặt những mục tiêu “nhón chân là với tới”, để từng bước nhỏ thành công giúp con lấy lại sự tự tin trong học tập.

Điều chỉnh môi trường gia đình, giảm áp lực.

Xem lại việc cha mẹ có đang gây áp lực quá mức, thiếu đồng hành hay không. Người lớn cần quản lý tốt sự lo âu của chính mình, tạo cho con một không gian tâm lý an toàn và bao dung.

Ngoài ra, đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, có thời gian vận động ngoài trời và vui chơi cũng là những yếu tố then chốt giúp giải tỏa căng thẳng.

4. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Nếu trẻ xuất hiện những tình trạng sau, cha mẹ nên đặc biệt lưu ý và đưa con đến khoa nhi, tâm lý trẻ em hoặc phòng khám khó khăn học tập để được đánh giá chuyên môn:

Tình trạng chán học kéo dài, không cải thiện rõ rệt dù đã can thiệp trong gia đình. Kèm theo vấn đề cảm xúc rõ rệt như buồn bã kéo dài, dễ cáu gắt, lo âu. Xuất hiện hành vi từ chối đi học, nghiện internet để trốn tránh thực tế. Có biểu hiện giảm chú ý, tăng động, hoặc các kỹ năng học tập cụ thể (đọc, viết, tính toán) tụt hậu rõ rệt so với bạn bè cùng lứa.

Bác sĩ chuyên môn sẽ thông qua hỏi bệnh chi tiết và các công cụ đánh giá cần thiết, xem xét toàn diện từ góc độ y học, phát triển, tâm lý và môi trường, từ đó xác định nguyên nhân gốc rễ của tình trạng chán học và đưa ra phương án can thiệp phù hợp, có thể bao gồm huấn luyện hành vi, hỗ trợ tâm lý và hướng dẫn giáo dục gia đình.

Nguồn: Bệnh viện Nhi tỉnh Hà Nam (Trung Quốc)

Theo: Sohu