Có những chuyện trong gia đình, người ngoài nghe qua tưởng chỉ là chuyện chia chác tài sản, nhưng người trong cuộc lại mang theo nỗi tủi thân suốt nhiều năm. Một chia sẻ trên Threads gần đây khiến nhiều người tranh luận khi một người cháu kể rằng: “Bà ngoại tôi ốm liệt giường 5 năm, một tay mẹ con tôi chăm sóc, lau rửa. Lúc mất, bà để lại sổ đỏ cho bác cả chỉ vì bác có con trai nối dõi. Tôi hụt hẫng phát khóc”.
Một bình luận nhận được nhiều đồng tình cũng đặt ra vấn đề đáng suy ngẫm: “Cha mẹ kiểu cũ (trọng nam khinh nữ, nhận thức hạn chế) sẽ luôn chọn đứa mình ít tình cảm nhất để nương nhờ lúc bất lực. Vì họ không nỡ làm khổ đứa con họ yêu quý. Tới giờ này vẫn hiếm ai hiểu ra điều này”.

Thoạt nghe, đây có thể là một cách lý giải cực đoan. Nhưng một câu chuyện khác được lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc lại khiến người ta phải suy nghĩ. Khi được cháu hỏi sau này già yếu muốn con nào chăm sóc, một người bà thản nhiên trả lời: “Chọn đứa bà ít thương nhất”. Bà giải thích rằng không nỡ để đứa con mình yêu quý phải bưng bô, đút cơm, chịu cảnh vất vả. Còn đứa con ít được thương hơn, nếu chăm sóc không chu đáo hay có lời nói nặng nề thì bà cũng không quá đau lòng.
Điều đáng nói là người bà kể lại suy nghĩ ấy như một phép tính hoàn toàn hợp lý. Trong mắt bà, đứa con ít được yêu thương hơn dường như cũng là người có thể chịu đựng nhiều thiệt thòi hơn.
Hai câu chuyện, một bên là người con gái chăm mẹ suốt 5 năm nhưng không được thừa kế tài sản, một bên là người con bị mặc định phải chăm sóc cha mẹ vì ít được ưu ái hơn, cùng phơi bày một nghịch lý: Có những gia đình dành sự nâng niu cho đứa con mình thương nhất, nhưng lại giao trách nhiệm và sự hy sinh cho đứa con mà họ tin rằng sẽ không dám từ chối.
Vì sao đứa con ít được thương đôi khi lại phải gánh nhiều trách nhiệm nhất?
Đây không hẳn là một nghịch lý vô lý nếu nhìn từ tâm lý của những người cha mẹ ấy. Họ có thể đang vận hành theo một cách phân chia vai trò đã tồn tại lâu năm trong gia đình: đứa con được xem là yếu mềm, được yêu quý hoặc có tương lai cần bảo vệ thì được giữ gìn; đứa con được đánh giá là chịu khó, hiểu chuyện, dễ bảo thì được giao việc và kỳ vọng nhiều hơn.
Trong tâm lý học gia đình, sự khác biệt trong cách cha mẹ đối xử với các con được gọi là parental differential treatment (đối xử khác biệt giữa các con). Một phân tích tổng hợp công bố năm 2025 trên tạp chí Psychological Bulletin, dựa trên dữ liệu của 19.469 người, cho thấy cha mẹ có thể dành mức độ ưu ái khác nhau cho con dựa trên thứ tự sinh, giới tính, tính cách và mức độ xung đột trong quan hệ. Những đứa trẻ ít được ưu ái hơn có nguy cơ chịu những tác động tiêu cực về mặt tâm lý và quan hệ anh chị em.

Ảnh minh họa
Trong những gia đình mang tư tưởng truyền thống, sự phân biệt ấy còn bị chi phối bởi quan niệm về vai trò nam và nữ. Con trai có thể được kỳ vọng nối dõi, giữ nhà cửa, hương hỏa và tài sản. Con gái lại thường được dạy phải biết quan tâm, chăm sóc, nhường nhịn và giữ hòa khí. Khi cha mẹ già yếu, những phẩm chất từng được xem là ưu điểm của con gái như chu đáo, tình cảm, chịu khó lại dễ biến thành lý do để giao cho họ phần lớn công việc chăm sóc.
Một nghiên cứu đăng trên The Journals of Gerontology: Series B năm 2023 phân tích dữ liệu từ 408 người con trưởng thành đang chăm sóc cha mẹ trong 231 gia đình. Nghiên cứu chỉ ra rằng con gái thường phải đối diện với những kỳ vọng chăm sóc khác con trai. Họ được mặc định là người hiểu nhu cầu của cha mẹ, có khả năng chăm sóc tự nhiên và có trách nhiệm duy trì quan hệ gia đình. Trong khi đó, lý do bận công việc hoặc trách nhiệm bên ngoài của con trai thường dễ được gia đình và xã hội chấp nhận hơn.
Nói cách khác, không phải phụ nữ sinh ra đã giỏi chăm sóc cha mẹ hơn đàn ông. Họ thường được nuôi dạy để làm điều đó, được kỳ vọng phải làm điều đó và dần tự coi đó là bổn phận của mình.
Khi chữ hiếu trở thành một hình thức gây áp lực
Điều đáng sợ nhất trong câu chuyện người bà Trung Quốc không chỉ là việc bà chọn đứa con ít được yêu thương để chăm sóc mình. Đó còn là suy nghĩ rằng người con ấy sẽ phải chấp nhận, bởi họ vốn đã quen với việc chịu thiệt thòi.

Nguồn: BizBooks
Trong những gia đình như vậy, sự phân công không nhất thiết được đưa ra bằng một mệnh lệnh. Nó thường xuất hiện qua những câu nói rất quen thuộc: “Con là đứa hiểu chuyện nhất nhà”, “Bố mẹ nuôi con lớn từng này mà con nỡ lòng nào”, “Anh chị con bận công việc, con thu xếp giúp bố mẹ một chút”... Nếu từ chối, người con dễ bị gắn với những nhãn như ích kỷ, bất hiếu, không biết nghĩ cho gia đình.
Đây có thể được hiểu là một dạng gây áp lực bằng cảm giác tội lỗi, đôi khi được gọi phổ biến là emotional blackmail (tống tiền cảm xúc). Không phải mọi lời nhắc nhở về chữ hiếu đều là thao túng, nhưng khi tình yêu thương và công ơn nuôi dưỡng liên tục được dùng để khiến một người không thể nói “không”, mối quan hệ đã vượt khỏi sự tự nguyện thông thường.
Người con có thể không còn chăm sóc vì muốn, mà vì sợ bị đánh giá, sợ làm cha mẹ buồn, sợ mang tiếng với họ hàng. Họ bị đặt vào một tình thế rất khó: nếu tiếp tục hy sinh thì bản thân kiệt sức, còn nếu dừng lại thì cảm thấy mình là người có lỗi.
Đó là lý do có những người con dù đã lập gia đình, có công việc và con cái riêng vẫn không dám từ chối việc chăm sóc cha mẹ. Họ không chỉ gánh trách nhiệm của một người con, mà còn phải gánh cả kỳ vọng của gia đình về việc mình luôn là người hiểu chuyện.
Bất công trong chăm sóc và bất công trong thừa kế: Hai mặt của một vấn đề
Trở lại câu chuyện trên Threads, điều khiến người cháu hụt hẫng có lẽ không đơn thuần là mẹ mình không được chia sổ đỏ. Đó còn là cảm giác người đã dành 5 năm chăm sóc bà ngoại lại không được ghi nhận, trong khi người bác cả được ưu tiên chỉ vì có con trai nối dõi.
Trên thực tế, không phải cứ chăm sóc cha mẹ thì mặc nhiên phải được chia tài sản nhiều hơn. Cha mẹ có quyền định đoạt tài sản của mình, còn việc một người con hỗ trợ cha mẹ cũng không nên bị biến thành một cuộc trao đổi có điều kiện. Nhưng nếu một người được hưởng phần lớn tài sản vì giới tính hoặc khả năng nối dõi, trong khi người khác phải gánh phần lớn trách nhiệm chăm sóc, thì sự thiếu công bằng là điều khó có thể phủ nhận.
Một trường hợp ở Đài Loan (Trung Quốc) cũng có nét tương đồng: người cha bị tai biến, nằm liệt giường nhiều năm. Hai cô con gái thay nhau chăm sóc, tắm rửa, đút cơm, thay quần áo và chi trả nhiều khoản viện phí, trong khi người con trai từ chối đảm nhận việc chăm sóc. Thế nhưng khi người cha qua đời, phần lớn nhà đất lại được để lại cho con trai.
Những câu chuyện như vậy cho thấy một vấn đề lớn hơn chuyện chia tài sản: Trong một số gia đình, trách nhiệm được phân chia theo sự thuận tiện của cha mẹ, còn quyền lợi lại được phân chia theo những quan niệm truyền thống. Người con gái được kỳ vọng phải chăm sóc vì đó là bổn phận, nhưng khi chia gia sản, cô lại có thể bị xem là người đã có gia đình riêng, không còn thuộc về nhà cha mẹ đẻ.
Đây chính là điều cần thay đổi. Nếu một người con phải nghỉ việc, giảm thu nhập hoặc dành phần lớn thời gian chăm sóc cha mẹ, những đóng góp ấy cần được nhìn nhận. Anh chị em nên cùng bàn bạc, phân chia trách nhiệm theo điều kiện thực tế, thay vì mặc định một người phải hy sinh chỉ vì họ dễ sắp xếp hơn hoặc ít có khả năng phản kháng hơn.

Thương con không phải là giữ một đứa, bắt một đứa khác hy sinh
Có thể những người thuộc thế hệ trước không nghĩ mình đang bất công. Họ lớn lên trong một xã hội có những quy chuẩn khác, nơi con trai được kỳ vọng nối dõi, con gái được dạy phải chăm sóc gia đình. Họ coi đó là lẽ thường, thậm chí tin rằng mình đang bảo vệ đứa con yêu quý khỏi vất vả.
Nhưng một điều được lặp lại qua nhiều thế hệ không có nghĩa là điều đó đúng. Cha mẹ có thể thương mỗi người con theo cách khác nhau, nhưng không nên lấy tình thương làm lý do để phân bổ trách nhiệm và quyền lợi một cách thiên lệch.
Đứa con ít được yêu thương không phải người có sức chịu đựng vô hạn. Đứa con được ưu ái cũng không nên mặc nhiên được miễn trách nhiệm. Và con gái không phải người giúp việc không lương của gia đình chỉ vì cô ấy được cho là khéo léo, tình cảm hơn.
Một gia đình công bằng không nhất thiết phải chia mọi thứ bằng nhau trong mọi hoàn cảnh. Nhưng ít nhất, trách nhiệm chăm sóc cần được chia sẻ dựa trên khả năng, sự tự nguyện và hoàn cảnh của từng người; còn tài sản cần được phân định minh bạch, không dựa trên định kiến giới tính.
Đừng vì thương một đứa con mà bắt đứa còn lại phải chịu thiệt. Đừng gọi một người là hiểu chuyện chỉ vì họ luôn im lặng trước bất công.
Bởi đôi khi, điều khiến một người con đau lòng nhất không phải là họ không nhận được bao nhiêu tài sản, mà là sau cả một đời cố gắng, họ nhận ra trong chính gia đình mình, sự hy sinh của họ đã bị xem như điều hiển nhiên.
















VinFast VF 6 mới: Bố mẹ lái nhàn, trẻ nhỏ thoải mái trên xe
3 kiểu "bắt nạt ngầm" mà bố mẹ vẫn thản nhiên làm với con mà không hề nhận ra
Khoảng thời gian "bố mẹ là cả thế giới" của con thật ra chỉ vỏn vẹn 9 năm mà thôi
Nhan Phúc Vinh - Khả Ngân tung trọn bộ ảnh tình cảm, khoe sắp lên chức bố mẹ bỉm!
Cùng chuyên mục
Bé gái 3 tuổi đứng trước nhà chờ cô giáo mỗi ngày, người bố nói rõ lý do trích xuất camera đăng lên mạng
Đen Vâu thông báo về số tiền 1 tỷ đồng trong tài khoản
4 cung hoàng đạo nhí sẽ gặp vận may bất ngờ vào năm 2027
23 phút xin lỗi của chủ Mơ Nướng: Một quản lý bị đình chỉ 7 ngày, ai tự nguyện rửa chén được tính công gấp đôi
Shark Phú: 'Tôi là người có khả năng dự báo khá chính xác, nếu ngày đó lao vào bất động sản thì giờ tôi cũng số má rồi"
Góc khuất tình thân trong một bản di chúc: Ngày con còn mẹ, sao tình thương lại phải phân phe?