Hà Ngọc Ánh trong chuyến thực địa tại khu vực Cống Cái Lớn. Nghiên cứu tại vùng cửa sông Cái Lớn - Cái Bé là một trong những trải nghiệm đưa cô đi sâu vào vấn đề ô nhiễm vi nhựa. Ảnh: ĐHQGHN.

Những mẫu vật mang về từ cửa sông

Một chuyến thực địa của sinh viên địa chất và môi trường không chỉ dừng ở quan sát địa hình. Tại vùng cửa sông Cái Lớn - Cái Bé, tân cử nhân Hà Ngọc Ánh, ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Khoa Địa chất, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tham gia thu thập rác nhựa, mẫu nước, trầm tích và sinh vật để phục vụ nghiên cứu ô nhiễm vi nhựa.

Công việc tiếp tục sau khi những mẫu vật được đưa về phòng thí nghiệm. Ngọc Ánh tham gia xử lý mẫu, phân tích số liệu và chạy mô hình dự báo. Quá trình này đưa cô từ những gì có thể quan sát ngoài thực địa sang một lớp vấn đề khó nhìn thấy hơn bằng mắt thường, khi các mảnh nhựa kích thước nhỏ trở thành đối tượng cần được nhận diện và đánh giá trong môi trường cửa sông.

Đây không phải công việc riêng của Ngọc Ánh. Nghiên cứu được thực hiện theo nhóm, với điều kiện chuyên môn của Phòng thí nghiệm Trọng điểm Địa Môi trường và Ứng phó biến đổi khí hậu, Khoa Địa chất. Năm 2025, Ngọc Ánh là đồng tác giả công trình về đánh giá ô nhiễm vi nhựa trong vùng nước ven biển cửa sông Cái Lớn - Cái Bé được công bố tại hội thảo quốc tế EME.

Đến năm 2026, đề tài về ô nhiễm nhựa tại Đồng bằng sông Cửu Long do Ngọc Ánh và hai sinh viên cùng trường thực hiện giành giải Nhất tại Hội nghị Khoa học Sinh viên của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên. Cô còn tham gia một đề tài khác về chất lượng môi trường trầm tích, đạt giải Ba tại hội nghị này.

Kết quả của các đề tài không nên được mở rộng thành kết luận về toàn bộ tình trạng ô nhiễm vi nhựa ở Đồng bằng sông Cửu Long. Phạm vi nghiên cứu, vị trí lấy mẫu và phương pháp phân tích quyết định những gì dữ liệu có thể trả lời. Với một sinh viên, phần đáng chú ý nằm ở việc được tham gia khá đầy đủ vào chuỗi công việc từ thực địa, phòng thí nghiệm đến phân tích dữ liệu thay vì chỉ tiếp xúc với vấn đề qua giáo trình.

Học môi trường bằng những chuyến đi

Trước Cái Lớn - Cái Bé, việc học của Ngọc Ánh đã nhiều lần rời khỏi giảng đường. Trong bốn năm đại học, cô tham gia các chuyến thực địa tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, khu vực Tam Chúc, Vườn quốc gia Ba Vì và những vùng cửa sông.

Với ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường, những chuyến đi này tạo ra một cách học khác. Khái niệm về địa chất, nước, trầm tích hay tác động của con người không còn đứng riêng trong từng môn học mà xuất hiện đồng thời tại một địa điểm cụ thể. Người học phải quan sát, lấy mẫu và sau đó quay lại dữ liệu để kiểm tra điều mình nhìn thấy ngoài thực địa.

Ngọc Ánh cũng dần làm quen với các phần mềm và công cụ phân tích chuyên ngành, đồng thời đọc thêm bài báo khoa học bằng tiếng Anh. Khi nghiên cứu không cho kết quả như dự kiến, cô phải quay lại tài liệu và điều chỉnh cách tiếp cận. Có những giai đoạn, lượng tài liệu cần đọc tăng lên đáng kể chỉ để làm rõ một vấn đề xuất hiện trong quá trình xử lý nghiên cứu.

Việc phải sửa không chỉ nằm ở thí nghiệm hay số liệu. Những góp ý của giảng viên về cách lập luận và trình bày cũng buộc cô chỉnh sửa nhiều lần. Ngọc Ánh nhìn quá trình này như một phần của việc học nghiên cứu, nơi một kết quả chưa phù hợp không được giải quyết bằng cách cố giữ giả định ban đầu mà cần quay lại xem vấn đề nằm ở dữ liệu, phương pháp hay cách đặt câu hỏi.

Hà Ngọc Ánh phát biểu tại lễ tốt nghiệp của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN, tháng 7/2026. Ảnh: ĐHQGHN.

Những trải nghiệm đó cũng giải thích vì sao thành tích học tập và nghiên cứu của Ngọc Ánh có thể được nhìn như hai phần của cùng một quá trình, thay vì hai bảng thành tích tách biệt. Cô tốt nghiệp ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường với GPA 3,8/4,0, trở thành thủ khoa đầu ra của ngành. Nhưng nếu chỉ dừng ở con số này, phần quan trọng hơn trong quá trình đào tạo sẽ bị bỏ qua, đó là khả năng đưa kiến thức từ lớp học ra hiện trường rồi đưa dữ liệu từ hiện trường trở lại phòng thí nghiệm.

Từ vi nhựa sang địa môi trường và thủy văn

Từ cuối năm thứ ba, Ngọc Ánh bắt đầu chuẩn bị cho bậc học tiếp theo. Cô xây dựng đề cương nghiên cứu bằng tiếng Anh, đọc tài liệu và trao đổi với các giảng viên Khoa Địa chất để hoàn thiện hướng dự kiến theo đuổi.

Kết quả là học bổng toàn phần chương trình thạc sĩ tại Đại học Quốc lập Trung ương ở Đài Loan. Hướng mà Ngọc Ánh dự kiến tiếp tục là địa môi trường và thủy văn. Đây là bước mở rộng từ nền tảng đã tích lũy ở bậc đại học, thay vì một lựa chọn tách rời những nghiên cứu trước đó.

Hà Ngọc Ánh trong lễ tốt nghiệp tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN, tháng 7/2026. Ảnh: ĐHQGHN.

Học bổng hay danh hiệu thủ khoa vì vậy không phải lý do chính để câu chuyện của Ngọc Ánh nằm trong Gương mặt trẻ. Phần đáng theo dõi hơn là cách một sinh viên bắt đầu hình thành phương pháp làm việc khoa học từ những công việc khá cụ thể, đi thực địa, lấy mẫu, xử lý mẫu, đọc tài liệu, phân tích số liệu rồi sửa lại cách tiếp cận khi kết quả chưa trả lời được câu hỏi ban đầu.

Nghiên cứu vi nhựa ở Cái Lớn - Cái Bé mới là một chặng trong quá trình đó. Ngọc Ánh chưa phải người đứng đầu một chương trình nghiên cứu về vi nhựa và những công trình đã thực hiện đều có đóng góp của nhóm cùng các giảng viên hướng dẫn. Bước sang bậc thạc sĩ, câu hỏi đáng quan tâm sẽ không còn là cô có thêm bao nhiêu danh hiệu, mà là từ nền tảng địa môi trường đã tích lũy, cô sẽ chọn vấn đề nào đủ cụ thể để tiếp tục theo đuổi bằng nghiên cứu.