Thời gian gần đây, đồ án tốt nghiệp của một sinh viên chuyên ngành Thiết kế đồ họa ở TP.HCM - artbook “Hát bội làm tội người ta” xuất hiện nhiều trên các diễn đàn sáng tạo, cộng đồng thiết kế,... Nhiều người dành lời khen cho phần hình ảnh chỉn chu, bắt mắt, sáng tạo; cách khai thác đề tài văn hóa truyền thống theo hướng hiện đại, dễ tiếp cận hơn với người trẻ.

Không ít cư dân mạng cho rằng sản phẩm có chất lượng như một artbook được phát hành chuyên nghiệp thay vì chỉ là đồ án tốt nghiệp của sinh viên. Bên cạnh phần thị giác, điều khiến dự án nhận được nhiều sự chú ý còn nằm ở chính câu chuyện phía sau: Cuộc sống của những nghệ sĩ hát bội giữa thời điểm loại hình nghệ thuật này đang dần bị lãng quên.

Đồ án tốt nghiệp viral khắp MXH.

“Xịn quá”, “Đồ án mà xịn vậy, muốn biết tác giả là ai”, “Xem cuốn nha, đầu tư quá đi”, “10 điểm, này chắc thủ khoa”,... là những bình luận của cư dân mạng.

Liên hệ với chủ nhân của đồ án đang nhận về nhiều lời khen ngợi, bạn - Nguyễn Đạt (sinh năm 2004), sinh viên ngành Thiết kế đồ họa tại Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) cho biết rất vui và bất ngờ khi nhận về nhiều lời khen, ngợi đánh giá cao. 

“Mình rất vui vì công sức mình bỏ ra được mọi người yêu thích. Điều đó cũng khiến mình muốn tìm hiểu sâu hơn về các loại hình nghệ thuật truyền thống khác của Việt Nam để có thêm kiến thức và chia sẻ đến nhiều người hơn”, Đạt cho biết.

Nguyễn Đạt.

Đồ án “Hát bội làm tội người ta” được thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên Tô Bảo Ân (Giảng viên thuộc Khoa Truyền thông và Thiết kế tại Trường Đại học Công nghệ TP.HCM) đã giúp Nguyễn Đạt nhận điểm tuyệt đối 10/10, trở thành thủ khoa tốt nghiệp ngành Thiết kế đồ họa. Nói Đồ án được hoàn thiện với kinh phí khoảng 10 triệu đồng. 

Nói về lý do lựa chọn hát bội làm đề tài tốt nghiệp, cậu bạn cho hay xuất phát từ sự quan tâm dành cho văn hóa dân tộc. Với nam sinh, đây là loại hình sân khấu mang đậm bản sắc Việt Nam nhưng lại đang dần mất kết nối với khán giả trẻ trong nhịp sống hiện đại. Chính vì vậy, cậu muốn tiếp cận hát bội bằng góc nhìn thiết kế và minh họa để tạo cảm giác gần gũi hơn với thế hệ trẻ. 

Cho những ai chưa biết, hát bội hay còn gọi là tuồng là loại hình nhạc kịch cổ điển lâu đời nhất Việt Nam, hình thành từ thời Trần (thế kỷ XIII) và phát triển rực rỡ tại miền Trung, Nam Bộ. Nghệ thuật này nổi bật với lối biểu diễn ước lệ, hóa trang mặt nạ đậm nét, kết hợp hát, vũ đạo, võ thuật để kể các câu chuyện lịch sử, trung hiếu. 

Một số hình ảnh Đồ án  “Hát bội làm tội người ta”.

Ngay cả tên gọi “Hát bội làm tội người ta” cũng là chi tiết được nam sinh dành nhiều suy nghĩ trong quá trình thực hiện. Theo Đạt, đây vốn là câu ca dao dân gian nói về sức hút của hát bội ngày xưa, khi người xem mê tuồng đến mức bỏ cả việc nhà để đi xem hát. Còn ngày nay theo lời cậu bạn thì “Hát bội làm tội người ta” vẫn đúng, nhưng đúng ở chiều hướng ngược lại khi nghề hát bội đang dần bị lãng quên và những khó khăn của người nghệ sĩ trên hành trình theo đuổi công việc này.  

Trong cuốn artbook của mình, Nguyễn Đạt cũng phát triển nội dung dựa trên sự đối lập, giữa hình ảnh của người nghệ sĩ khi bước vào nghề bằng tiếng trống chầu cho đến lúc ánh đèn sân khấu khép lại, phía sau vẫn là cuộc sống nhiều khó khăn, chật vật,... Để thấy được cả những góc khuất phía sau lớp hóa trang chứ không chỉ sự lộng lẫy trên sân khấu,...

Để hoàn thành đồ án lần này, Nguyễn Đạt dành khoảng 3 - 4 tháng nghiên cứu và thực hiện, dưới sự hướng dẫn. Ngoài việc tìm hiểu tư liệu qua sách vở và internet, Đạt còn trực tiếp đến xem biểu diễn hát bội tại Đền thờ Vua Hùng để quan sát sân khấu, phục trang và không khí biểu diễn thực tế.

Đồ án được hoàn thiện với kinh phí khoảng 10 triệu đồng. Với Nguyễn Đạt, khó nhất không phải làm sao để sản phẩm đẹp mắt, mà là tìm được cách cân bằng giữa yếu tố truyền thống và ngôn ngữ thiết kế đương đại.

Quá trình thực hiện artbook cũng là lúc nam sinh dành nhiều thời gian tìm cách cân bằng giữa tính truyền thống và góc nhìn thiết kế hiện đại. Theo Đạt, cái khó nhất không nằm ở việc làm cho sản phẩm đẹp, mà là làm sao để ngôn ngữ thị giác thể hiện được những nhọc nhằn phía sau nghề hát bội; những hy sinh thầm lặng mà người nghệ sĩ phải đánh đổi để gìn giữ hồn cốt dân tộc.

Trong phần hình ảnh, nam sinh sử dụng các gam màu trung trầm để tạo cảm giác cổ điển, kết hợp chất liệu sơn dầu và giấy cũ nhằm tăng chiều sâu thời gian cho artbook. Riêng typography được thiết kế theo hướng viết tay và mang cảm giác trang nghiêm, trong đó chữ “Tội” được cách điệu để tạo cảm giác nặng trĩu, đúng với tinh thần mà dự án muốn truyền tải.

Một số bản in trong đồ án “Hát bội làm tội người ta” được Nguyễn Đạt mang tới buổi bảo vệ tốt nghiệp.

Tuy nhiên, bên cạnh những phản hồi tích cực, artbook cũng nhận về một số góp ý từ cư dân mạng liên quan đến tính chính xác của chi tiết văn hóa trong tác phẩm. Trong đó, có ý kiến cho rằng hình ảnh nhạc cụ xuất hiện trong artbook mang tạo hình gợi liên tưởng đến guzheng của Trung Quốc nhiều hơn đàn tranh Việt Nam.

Chia sẻ về vấn đề này, Nguyễn Đạt cho biết bản thân ghi nhận các góp ý với tinh thần cầu thị vì đây là đề tài liên quan đến văn hóa truyền thống nên tính chính xác luôn là yếu tố quan trọng.

Theo nam sinh, những chi tiết được cộng đồng mạng góp ý không ảnh hưởng trực tiếp đến cốt truyện hay thông điệp chính mà artbook muốn truyền tải. Tuy nhiên, Đạt vẫn xem đây là điều cần tiếp thu để hoàn thiện sản phẩm tốt hơn trong tương lai.

“Vì đây là chủ đề văn hóa nên mình nghĩ việc tiếp nhận và chỉnh sửa là cần thiết. Nếu có cơ hội hoàn thiện hoặc xuất bản trong tương lai, mình vẫn muốn tiếp tục điều chỉnh để sản phẩm chỉn chu hơn”, Nguyễn Đạt chia sẻ.