Lon nước ngọt là thứ quá quen thuộc nên ít người có lý do để lật ngược nó lên quan sát. Thế nhưng, nếu thử làm vậy, bạn sẽ nhận ra phần đáy của hầu hết lon nước ngọt không hề phẳng. Chính giữa đáy luôn có một khoảng cong lõm vào bên trong, còn xung quanh là một vòng tròn tiếp xúc với mặt bàn. Có người cho rằng nhà sản xuất cố tình làm lõm như vậy để cho ít nước hơn, cũng có người nghĩ đây chỉ là hình dáng đặc trưng của lon. Thực tế, phần lõm này được tính toán khá kỹ và có liên quan trực tiếp đến khả năng chịu áp suất, độ bền cũng như lượng kim loại cần dùng để tạo ra một chiếc lon.

1. Công dụng quan trọng nhất: Giúp đáy lon chịu áp suất tốt hơn

Muốn hiểu phần lõm để làm gì, trước tiên cần nhớ rằng một lon nước ngọt có ga không đơn giản chỉ là chiếc hộp nhôm đựng nước. Khí CO2 hòa tan trong đồ uống tạo ra áp suất bên trong lon. Trong khi đó, lớp kim loại làm thân lon lại rất mỏng. Vì vậy, chiếc lon phải được thiết kế sao cho vừa nhẹ nhưng vẫn đủ khả năng chịu áp suất trong quá trình đóng gói, vận chuyển và bảo quản. Đây chính là lúc hình dạng của đáy lon phát huy tác dụng. Thay vì làm đáy thành một mặt phẳng mỏng, nhà sản xuất tạo phần giữa thành một mái vòm cong vào phía trong. Trong kỹ thuật sản xuất lon, phần này thường được gọi là dome. Hình dạng cong giúp đáy lon có kết cấu cứng vững hơn và chịu áp suất tốt hơn. Các nghiên cứu về thiết kế lon đồ uống cũng cho thấy độ sâu, bán kính và hình dạng của phần lõm đều ảnh hưởng đến khả năng chịu áp suất của đáy. Nói đơn giản, đáy lõm không phải để trang trí. Nó giúp một lớp kim loại rất mỏng trở nên đủ khỏe để làm nhiệm vụ của mình.

2. Nhờ thiết kế này, lon có thể mỏng và nhẹ hơn

Nếu muốn một chiếc lon khỏe hơn, cách dễ nghĩ nhất là làm lớp kim loại dày lên. Tuy nhiên, với hàng triệu, thậm chí hàng tỷ lon được sản xuất, chỉ cần mỗi chiếc dùng thêm một chút nhôm cũng tạo ra lượng vật liệu rất lớn. Bởi vậy, ngành sản xuất lon đã liên tục tìm cách giảm trọng lượng sản phẩm mà vẫn đảm bảo độ bền. Một trong những hướng quan trọng chính là tối ưu hình dạng thay vì chỉ tăng độ dày vật liệu.

Nghiên cứu về thiết kế đáy lon cho thấy vào năm 1977, một kiểu đáy với đường kính phần chân nhỏ hơn đã được đưa vào sử dụng. Thiết kế mới giúp tăng độ bền kết cấu của đáy, đồng thời cho phép giảm trọng lượng lon mà không làm giảm khả năng chịu áp suất cần thiết. Vì thế, phần lõm còn góp phần giải thích tại sao chiếc lon ngày nay có thể rất nhẹ, bóp bằng tay sau khi uống hết khá dễ dàng nhưng khi còn nguyên sản phẩm lại đủ chắc chắn để vận chuyển và xếp chồng.

3. Đáy đã lõm thì tại sao lon vẫn đứng vững?

Quan sát kỹ một chút, bạn sẽ thấy phần lõm ở giữa thực ra không chạm xuống mặt bàn. Bao quanh nó là một vòng chân tròn. Chính phần này mới tiếp xúc với bề mặt khi chúng ta đặt lon xuống. Nhờ vậy, thiết kế đáy có thể làm hai việc cùng lúc: phần giữa được tạo hình cong để tăng khả năng chịu áp suất, còn vòng phía ngoài đóng vai trò như chân đỡ giúp chiếc lon đứng ổn định. Đó cũng là lý do nhà sản xuất không cần phải làm toàn bộ đáy phẳng chỉ để chiếc lon đứng được.

4. Vì sao đôi khi đáy lon lại phồng ra ngoài?

Biết được công dụng của phần lõm, mọi người cũng có thể hiểu thêm một hiện tượng khác. Bình thường, phần giữa đáy lon phải cong vào trong. Tuy nhiên, nếu áp suất bên trong tăng đủ lớn, phần vòm này có thể bị đẩy ngược ra ngoài. Trong kỹ thuật, hiện tượng phần đáy chuyển từ lõm sang lồi được gọi là đảo vòm đáy. Thậm chí, khả năng chống lại hiện tượng này còn là một yếu tố được nghiên cứu khi thiết kế lon. Các kỹ sư phải tính toán hình dạng đáy sao cho nó chịu được mức áp suất cần thiết trước khi xảy ra biến dạng. Vì vậy, nếu gặp một lon nước ngọt có đáy phồng bất thường, thân lon biến dạng, rò rỉ hoặc hư hỏng rõ rệt, mọi người không nên cố ấn đáy trở lại rồi tiếp tục uống. Khi không biết sản phẩm đã chịu nhiệt, va đập hay được bảo quản trong điều kiện nào, lựa chọn an toàn hơn là không sử dụng.

5. Có phải làm lõm đáy để lon chứa được ít nước hơn?

Đây cũng là một hiểu lầm khá phổ biến bởi rõ ràng phần lõm đã chiếm một khoảng không gian bên trong lon. Tuy nhiên, mục đích chính của thiết kế này không phải để nhà sản xuất bớt nước. Dung tích đồ uống được xác định theo lượng ghi trên bao bì, chẳng hạn 320 ml hay 330 ml. Còn hình dạng chiếc lon, bao gồm cả phần đáy lõm, được tính toán để chứa lượng sản phẩm đó đồng thời đáp ứng yêu cầu về độ bền. Nói cách khác, không thể nhìn thấy một khoảng lõm ở đáy rồi suy ra rằng người mua đã bị mất từng ấy nước.

Một phần lõm nhỏ nhưng làm khá nhiều việc

Lần tới khi uống hết một lon nước ngọt, mọi người có thể thử lật nó lên và nhìn kỹ phần đáy. Chi tiết mà chúng ta vẫn tưởng chỉ là hình dáng thông thường thực chất là kết quả của nhiều tính toán kỹ thuật. Phần lõm giúp đáy lon chịu áp suất tốt hơn, cho phép tối ưu lượng kim loại sử dụng và kết hợp với vòng chân bên ngoài để lon vẫn đứng ổn định. Trong trường hợp áp suất tăng quá mức, chính khu vực này cũng có thể biến dạng và phồng ra ngoài. Bởi vậy, một chiếc lon nhìn tưởng cực kỳ đơn giản nhưng từ thân, nắp cho đến phần đáy đều được thiết kế cho những nhiệm vụ riêng. Và phần lõm dưới đáy chính là một trong những chi tiết dễ nhìn thấy nhất nhưng lại thường bị chúng ta bỏ qua.