Khang Hy và niềm hứng thú với tri thức phương Tây  

Khang Hy từ lâu vẫn được xem là một trong những vị hoàng đế nổi bật nhất lịch sử Trung Hoa, không chỉ vì tài trị quốc mà còn bởi tinh thần ham học hỏi hiếm có. Tuy nhiên, có giai đoạn ông từng lâm bệnh nặng, khiến cả triều đình nhà Thanh rơi vào cảnh thấp thỏm.

Theo giai thoại được lưu truyền, khi ấy sức khỏe của Khang Hy sa sút rất nhanh, đến mức các ngự y trong cung cũng lúng túng, chưa tìm ra cách chữa trị hiệu quả. Không khí trong Tử Cấm Thành trở nên nặng nề, bởi ai cũng hiểu rằng nếu hoàng đế xảy ra chuyện, cục diện triều chính có thể bị ảnh hưởng sâu sắc.

Đúng lúc tình thế gần như bế tắc, hai giáo sĩ phương Tây đã đứng ra giới thiệu loại thuốc do họ mang tới. Đề nghị này lập tức gây tranh luận trong triều. Có người hoài nghi, có người lại muốn thử vận may với phương thuốc đến từ một nền văn minh xa lạ.

Sau khi cân nhắc, Khang Hy quyết định dùng thử. Kết quả sau đó khiến nhiều người bất ngờ khi sức khỏe của ông dần hồi phục, tinh thần khá lên rõ rệt. Cũng từ đây, vị hoàng đế nhà Thanh bắt đầu dành sự quan tâm đặc biệt cho y học và tri thức phương Tây.

Không dừng ở việc tiếp nhận thuốc chữa bệnh, Khang Hy còn tìm hiểu sâu hơn về thiên văn, địa lý, toán học châu Âu. Ông chủ động tiếp xúc với các giáo sĩ, trao đổi học thuật và thậm chí mời một số người có chuyên môn làm thầy giảng dạy. Trong bối cảnh xã hội phong kiến khi ấy còn khá khép kín, thái độ cởi mở ấy của Khang Hy được xem là điều không dễ thấy.

Có ghi chép cho rằng Khang Hy đặc biệt hứng thú với toán học phương Tây. Ông không chỉ học mà còn thúc đẩy việc chuyển dịch, diễn giải một số thuật ngữ để phù hợp với cách biểu đạt bằng Hán văn. Điều đó cho thấy ông không tiếp cận kiến thức mới theo kiểu tò mò nhất thời, mà thực sự muốn hiểu và hấp thụ nó.

Thứ đồ uống màu nâu khiến hoàng đế tưởng là thuốc

Cùng với dòng chảy giao lưu văn hóa, sôcôla cũng bắt đầu xuất hiện trong tầm quan sát của Khang Hy. Vào thời điểm đó, sôcôla chưa phổ biến dưới dạng thanh như ngày nay mà chủ yếu được dùng như một loại đồ uống pha với nước nóng.

Với triều đình nhà Thanh, đây là thứ còn rất mới mẻ. Nghe nói đó là một chất lỏng màu nâu, có thể pha uống, Khang Hy từng tưởng sôcôla là một loại thuốc phương Tây. Chính vì vậy, ông đã sai người đi tìm hiểu thực hư, đồng thời mang về để nghiên cứu kỹ hơn.

Người được giao nhiệm vụ này là Hách Thế Hanh, Tổng quản Võ Anh điện. Sau đó, ông mang về 150 phần sôcôla từ tàu Đa La, kèm theo một bản thuyết minh rất chi tiết. Không chỉ giới thiệu nguồn gốc, tài liệu này còn nói rõ cách chế biến và phương pháp sử dụng thức uống mới lạ ấy.

Bản thuyết minh dài hơn 900 chữ cho thấy sự cẩn trọng của người dâng vật phẩm, đồng thời cũng phản ánh cách triều đình khi ấy tiếp cận đồ vật ngoại lai: mọi thứ đều phải được tìm hiểu rõ ràng trước khi đưa vào sử dụng. Với Khang Hy, đây không đơn thuần là một món ăn hay thức uống, mà còn là một điều mới cần được nhận diện thật kỹ.

Đọc xong hơn 900 chữ, hoàng đế chỉ nói: "Ta biết rồi"

Điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt nằm ở phản ứng sau cùng của Khang Hy. Sau khi đọc xong bản thuyết minh dài dằng dặc, ông không tỏ ra quá phấn khích hay ngạc nhiên như người dâng lên chờ đợi. Thay vào đó, vị hoàng đế chỉ nói đúng 3 từ: "Ta biết rồi."

Câu đáp ngắn gọn ấy được cho là đã khiến Hách Thế Hanh không khỏi bối rối, thậm chí khiến các quan trong triều run sợ. Bởi sau cả một quá trình chuẩn bị công phu, thứ nhận lại chỉ là phản ứng vô cùng điềm tĩnh, thậm chí có phần lạnh.

Chính sự ngắn gọn ấy lại làm tăng sức nặng của lời nói. Trong chốn cung đình, lời của hoàng đế vốn đã mang uy lực đặc biệt. Một câu "Ta biết rồi" thốt ra sau khi xem xét kỹ lưỡng có thể khiến quần thần khó đoán được tâm ý thật sự của bậc quân vương hư ông hài lòng, không hài lòng, hay chỉ đơn giản là chưa muốn bộc lộ thái độ?

Nhìn ở góc độ khác, chi tiết này cũng phần nào cho thấy tính cách của Khang Hy khi tiếp xúc với điều mới. Ông tò mò, sẵn sàng tìm hiểu, nhưng không dễ bộc lộ cảm xúc thái quá. Đằng sau 3 chữ tưởng chừng đơn giản ấy là phong thái của một vị hoàng đế đã quen tiếp cận mọi việc bằng sự bình tĩnh và chừng mực.

Câu chuyện Khang Hy lần đầu tiếp xúc với sôcôla vì thế không chỉ là một giai thoại thú vị về ẩm thực cung đình. Nó còn phản ánh một lát cắt đặc biệt trong quá trình giao thoa Đông - Tây, khi một thức uống ngoại lai bước vào hoàng cung và trở thành cái cớ để người đứng đầu triều đại thể hiện sự hiếu kỳ, thận trọng và bản lĩnh của mình.

Hơn cả chuyện ăn hay uống, giai thoại này cho thấy Khang Hy là người không khép mình trước những điều xa lạ. Từ việc tiếp nhận thuốc phương Tây, học tri thức châu Âu cho tới việc tò mò với sôcôla, ông đã để lại hình ảnh một vị quân vương biết quan sát, biết học hỏi và luôn giữ sự điềm tĩnh trước mọi điều mới mẻ.

Theo Sohu, Sina, 163