Có những căn nhà vừa bước vào đã tạo cảm giác thân thuộc, dù đó là lần đầu ghé thăm. Không nhất thiết phải rộng, sang hay được trang trí cầu kỳ. Một chiếc ghế đặt cạnh cửa sổ, vài cuốn sách trên bàn, chậu cây được chăm chút hay mùi cơm đang nấu trong bếp cũng đủ khiến không gian có dấu ấn riêng. Ngược lại, có những căn nhà rất đẹp, mọi thứ gần như hoàn hảo nhưng lại khiến người ta khó hình dung về những người đang sống ở đó.

Bởi một ngôi nhà không chỉ là nơi chứa đồ đạc. Nó là nơi những thói quen được lặp lại, những kỷ niệm được lưu giữ và những mối quan hệ được hình thành qua năm tháng. Từ cách sử dụng không gian, lựa chọn đồ vật đến những thứ nhất định không muốn vứt đi, mỗi gia đình đều âm thầm tạo ra một “ngôn ngữ” riêng cho ngôi nhà của mình.

Không gian sống được tạo nên không chỉ bởi kiến trúc mà còn bởi những đồ vật, thói quen và dấu ấn riêng của người ở. Nguồn ảnh: Pexels

 Một căn nhà có thể tiết lộ nhiều điều về nếp sống. Hãy thử nhìn vào một căn bếp. Có gia đình dành nhiều thời gian cho việc nấu nướng nên căn bếp trở thành nơi mọi người thường xuyên tụ họp. Có nhà lại coi bàn ăn là trung tâm của những cuộc trò chuyện. Cũng có gia đình ưu tiên một góc nhỏ để đọc sách, trồng cây hoặc ngồi uống trà vào cuối ngày. Không có cách bố trí nào đúng cho tất cả.

Một không gian phù hợp thường phản ánh cách người sống trong đó sử dụng thời gian và những hoạt động họ coi trọng. Nghiên cứu về môi trường sống và hành vi con người cho thấy không gian vật chất có mối liên hệ với cảm nhận, hành vi và đời sống xã hội của con người, dù không thể nhìn vào một căn nhà rồi kết luận chính xác về tính cách của chủ nhân. Điều này cũng giải thích vì sao cùng một diện tích, hai gia đình có thể tạo ra hai ngôi nhà hoàn toàn khác nhau.

Có người thích căn phòng gần như trống để dễ di chuyển. Người khác cần những chiếc kệ đầy sách, ảnh và đồ lưu niệm. Một người cảm thấy dễ chịu khi mọi thứ nằm đúng vị trí; người khác lại thấy căn nhà có sức sống khi những món đồ quen thuộc được đặt gần nơi mình thường sử dụng. Những khác biệt ấy không đơn thuần là chuyện thẩm mỹ. Chúng phần nào cho thấy cách mỗi người muốn sống trong không gian của mình.

Những món đồ cũ đôi khi giữ lại nhiều hơn giá trị sử dụng

Một chiếc áo không còn mặc vừa. Một chiếc hộp đã cũ. Chiếc cốc sứ có một vết mẻ nhỏ. Cuốn sách đã đọc nhiều lần. Nếu chỉ xét công dụng, rất nhiều đồ vật có thể được bỏ đi từ lâu. Nhưng chúng vẫn ở lại. Lý do đôi khi rất đơn giản: đó là món quà của một người quan trọng, món đồ mang về từ một chuyến đi, vật dụng từng thuộc về ông bà hoặc thứ gắn với một giai đoạn đặc biệt của cuộc đời.

Trong nghiên cứu về mối quan hệ giữa con người và đồ vật, các nhà tâm lý học từng chỉ ra rằng một số vật sở hữu có thể trở thành phần mở rộng của bản thân, bởi chúng gắn với ký ức, mối quan hệ và cảm nhận về chính mình. Vì thế, giá trị của một món đồ đôi khi không nằm ở giá tiền. Một chiếc ghế cũ có thể nhắc người ta về căn nhà thời thơ ấu. Một chiếc khăn trải bàn có thể gợi nhớ những bữa cơm ngày Tết. Một bức ảnh đặt ở góc phòng có thể kể về một người không còn sống cùng gia đình.

Những món đồ cũ trong nhà đôi khi mang giá trị ký ức vượt xa công dụng ban đầu. Nguồn ảnh: Pexels

 Nhưng điều đó không có nghĩa mọi đồ vật đều cần được giữ lại. Một căn nhà chứa quá nhiều đồ cũng có thể tạo ra cảm giác chật chội và khiến việc sinh hoạt trở nên khó khăn. Câu hỏi đáng đặt ra không nhất thiết là “Món đồ này có còn dùng được không?”, mà có thể là: “Nó còn có ý nghĩa với cuộc sống hiện tại của mình không?”. Nếu câu trả lời là không, việc để một món đồ ra đi cũng có thể là cách giữ lại sự thoải mái cho không gian sống.

Một ngôi nhà dễ chịu không nhất thiết phải hoàn hảo

Những hình ảnh về nhà đẹp trên mạng xã hội đôi khi tạo ra một chuẩn mực khiến người ta nghĩ rằng nhà phải thật gọn, đồng bộ và đẹp mắt mới đáng sống. Nhưng một căn nhà thực sự được sử dụng sẽ có những dấu vết của đời sống. Có thể là vài món đồ chơi trên sàn, một chiếc áo khoác vắt trên ghế, vài cuốn sách đang đọc dở hay những bức tranh trẻ con được dán lên tường. Những dấu vết ấy không nhất thiết là sự bừa bộn; chúng có thể cho thấy ngôi nhà đang được sống trong đó.  Điều quan trọng hơn vẻ hoàn hảo là không gian có phù hợp với những người sử dụng nó hay không.

Một gia đình thích quây quần có thể cần một chiếc bàn đủ rộng. Người thích đọc sách có thể cần một góc yên tĩnh. Trẻ nhỏ cần khoảng trống để chơi. Người lớn tuổi có thể cần lối đi thuận tiện và ánh sáng phù hợp. Thiết kế lấy con người làm trung tâm cũng là một nguyên tắc quan trọng trong kiến trúc và thiết kế nội thất: không gian nên phục vụ nhu cầu thực tế của người sử dụng, thay vì chỉ hướng đến hình thức.

Một không gian sống có dấu ấn riêng thường bắt đầu từ những nhu cầu và thói quen thật của người sử dụng. Nguồn ảnh: Pexels

 Có lẽ vì thế, một căn nhà đáng sống không nhất thiết phải khiến khách ghé thăm trầm trồ. Nó có thể chỉ là nơi mọi người biết chiếc cốc của ai đặt ở đâu, biết buổi chiều ánh nắng thường rơi xuống góc nào, biết chiếc ghế nào ông thích ngồi, đứa trẻ thích chơi ở đâu và cuối tuần cả nhà thường tụ tập bên chiếc bàn nào. Những điều nhỏ bé ấy tạo nên cảm giác “đây là nhà”.

Ngôi nhà cũng thay đổi khi người sống trong đó thay đổi

Không gian sống không phải một bức tranh cố định. Khi một đứa trẻ lớn lên, căn phòng có thể thay đổi. Khi cha mẹ già đi, cách bố trí nhà có thể cần điều chỉnh. Khi một thành viên bắt đầu làm việc tại nhà, một góc nhỏ có thể trở thành nơi làm việc. Khi gia đình có thêm người, những khoảng không trước đây ít sử dụng có thể được tổ chức lại. Vì vậy, thay vì cố tạo ra một căn nhà hoàn hảo ngay từ đầu, có lẽ điều đáng quan tâm hơn là tạo một không gian có khả năng lớn lên cùng người sống trong đó.

Một căn nhà có câu chuyện không phải vì trong đó có những món đồ đắt tiền. Câu chuyện nằm ở việc ai đã ngồi ở chiếc ghế ấy, ai thường đứng trong căn bếp, cuốn sách nào được đọc đi đọc lại, chậu cây nào được chăm suốt nhiều năm và những bức ảnh nào vẫn được giữ lại. Sau cùng, một ngôi nhà đẹp nhất có lẽ không phải là ngôi nhà khiến người khác muốn chụp ảnh, mà là nơi khiến người sống trong đó muốn trở về.