NSND Kim Xuân là một trong những gương mặt tiêu biểu của sân khấu và điện ảnh Việt Nam, sở hữu hàng trăm vai diễn. Từ sân khấu kịch nói đến điện ảnh, truyền hình, chị ghi dấu bằng khả năng hóa thân đa dạng, tinh tế, chạm đến nhiều dạng nhân vật và số phận khác nhau. Không chỉ được giới chuyên môn đánh giá cao về tài năng, được tặng nhiều giải thưởng ở sân khấu và điện ảnh, mà chị còn được công chúng yêu mến  bởi sự tận tâm, tinh thần lao động nghiêm túc và tình yêu bền bỉ dành cho nghề.

NSND Kim Xuân. Ảnh: NVCCC

Biết ơn nghề đã cho cơ hội được trưởng thành 

PV: Là một nghệ sĩ có hành trình gần 50 năm cống hiến cho sân khấu và điện ảnh, nếu gói trọn hành trình ấy trong một bài học lớn nhất về nghề diễn, chị sẽ nói điều gì?

NSND  Kim Xuân: Tôi bắt đầu hoạt động nghệ thuật từ năm 1976, khi mới 20 tuổi. Đến nay đã gần 50 năm. Nhìn lại, bài học lớn nhất mà nghề diễn mang đến cho tôi là học cách hoàn thiện mình để trở thành một con người sống có ý nghĩa.

Kim Xuân của tuổi 20 còn nhiều bồng bột, suy nghĩ chưa thật chín chắn. Nhưng nghệ thuật, đặc biệt là sân khấu kịch nói, đã dạy tôi rất nhiều bài học về con người, về cách nhìn cuộc sống và cách ứng xử. Vì vậy, tôi luôn biết ơn nghề đã cho mình cơ hội được trưởng thành trong suốt chặng đường dài ấy.

NSND Kim Xuân được nhiều thế hệ diễn viên và khán giả ngưỡng mộ vì hành trình cống hiến cho nghệ thuật

PV: Chị từng chia sẻ: “Mỗi nhân vật cho mình một cuộc đời để sống”. Sau hàng trăm nhân vật đã đi qua, đâu là những vai diễn khiến chị nhớ nhất?

- Mỗi giai đoạn trong cuộc đời làm nghề, tôi có những vai diễn để lại một dấu ấn riêng. Năm 1977, tôi đóng vai Giao trong vở Tình ca. Nhân vật giúp tôi hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử của đất nước, đồng thời cho tôi nhiều suy nghĩ để trưởng thành hơn trong nghề.

Năm 1991, tôi có vai nữ hoạ sĩ trong Cõi tình.  Sau đó là vai bà chủ nhà trong Xác chết trên cao nguyên của đạo diễn Lê Hoàng Hoa. Đến năm 1997-1998, vai Diệu trong Thời con gái đã xa lại đưa tôi đến gần hơn với hình ảnh những nữ thanh niên xung phong. Mặc dù, tôi chưa từng trải qua chiến tranh, nhưng qua sách báo, phim ảnh và nhân vật, và cảm ơn thầy NSUT Đoàn Bá là người đạo diễn đã giúp cho tôi hiểu về chiến tranh và có điều kiện hiểu  nhiều hơn về thân phận con người trong những năm tháng đó

"Được khán giả thương yêu qua những nhân vật mình thể hiện, với tôi, đó là điều quý giá"

Năm 2017, vai bà Tư trong Có căn nhà nằm nghe nắng mưa cũng là một vai diễn ấn tượng đáng nhớ của điện ảnh . Đó là người phụ nữ chờ con suốt 30 năm, một nhân vật có số phận và chiều  sâu cảm xúc rất đặc biệt. Hay năm 2022 , vai bà Hà Phương trong Hạnh phúc máu cũng là vai để lại  dấu ấn trong lòng cho khán giả  

Điều khiến tôi hạnh phúc nhất không hẳn là mình có bao nhiêu vai diễn, mà là sau mỗi bộ phim, mỗi nhân vật, có khán giả nhớ đến và chia sẻ nhân vật ấy khiến họ suy nghĩ về cuộc sống, về tuổi trẻ hay về cách nhìn nhận con người. Được khán giả thương yêu qua những nhân vật mình thể hiện, với tôi, đó là điều quý giá

NSND Kim Xuân được nhiều khán giả yêu mến với sự hoá thân đa dạng giàu cảm xúc

PV: Có những giai đoạn sân khấu, điện ảnh và truyền hình trải qua không ít khó khăn để tổn tạo đi tìm khán giả . Điều gì giúp chị giữ được ngọn lửa nghề suốt nửa thế kỷ?

-Gần 50 năm làm nghề, tôi đã chứng kiến rất nhiều thay đổi của sân khấu, điện ảnh và truyền hình.  Con đường của một người làm nghệ thuật không phải lúc nào cũng  dễ dàng , “trời quang mây tạnh”. Có những lúc phải đối diện với thử thách, khó khăn. Nhưng tôi nghĩ quan trọng là mình cùng đồng nghiệp đi qua những thử thách đó như thế nào. Chính những chặng đường ấy giúp mình hiểu hơn về nghề và về bản thân.

 Thật tình, tôi chỉ có một công việc duy nhất suốt 50 năm qua đó là làm diễn viên, tôi không biết đó có phải là may mắn hay không. Nhưng cũng có lẽ vì vậy mà năng lượng làm việc và tình yêu nghề trong tôi chưa bao giờ tắt. Tôi luôn biết ơn nghề và cố gắng giữ cho mình một nguồn năng lượng tích cực để tiếp tục làm việc.

NSND Kim Xuân trên sân khấu với vở kịch "Ngôi nhà không có đàn ông"

PV: Khán giả yêu mến gọi chị là “người mẹ quốc dân”. Phía sau những người mẹ trên màn ảnh, thì bên cạnh đó  là một NSND Kim Xuân  ở đời thường như thế nào?

- Trước hết, tôi rất cảm ơn khán giả đã dành cho mình cách gọi thân thương ấy. Tôi may mắn được sống với đam mê ngay từ khi bước vào nghề và đó là điều không phải ai cũng có được.  Tôi cũng thấy có những người rất yêu nghệ thuật nhưng vì gia đình không đồng thuận hoặc gặp những trở ngại khách quan nên không thể theo đuổi đến cùng. Tôi từng gặp  lại những người như vậy và nhìn thấy sự tiếc nuối trong ánh mắt họ.

Tôi may mắn nhận được sự ủng hộ rất lớn từ gia đình. Trước khi kết hôn, gia đình cũng biết tôi là người rất quyết liệt trong việc bảo vệ nghề nghiệp của mình. Tôi nghĩ người nghệ sĩ không chỉ làm công việc hóa thân vào nhân vật. Nghệ thuật còn có nhiệm vụ giúp khán giả trở nên nhạy cảm hơn với cuộc sống, biết yêu thương, bớt suy nghĩ tiêu cực và hướng đến những điều tích cực.

Còn mỗi nghệ sĩ sẽ có một cách sống khác nhau sau khi bước ra khỏi nhân vật. Khi hóa thân, mình sống hết mình với nhân vật; khi trở về đời thường, mình lại là chính mình và phải biết cân bằng.

Nghệ sĩ Kim Xuân và NS Thành Lộc cùng đạo diễn Lê Hoàng Giang trong vở "Cô giáo Duyên"

Tôi thấy mình là người may mắn 

PV: Hơn 40 năm hôn nhân, điều khiến nhiều người ngưỡng mộ là hình ảnh người chồng luôn đồng hành, đưa đón chị đi quay phim, đi diễn. Theo chị, điều gì giúp một tình yêu có thể bền lâu?

- Tôi may mắn có một người đàn ông hiểu và thông cảm cho công việc của mình. Anh ấy không chỉ chia sẻ những niềm vui mà còn đồng hành với tôi trong những lúc công việc khó khăn. Làm nghề hơn 50 năm, tôi hiểu rằng con đường nghệ thuật không phải lúc nào cũng có hào quang. Có những lúc vui, có những lúc rất áp lực. Vì vậy, sự thông cảm của người bên cạnh rất quan trọng.

Tôi cũng tự thấy mình là người may mắn và biết đủ. Có công việc mình yêu thích, có gia đình luôn yêu thương, như vậy đã là hạnh phúc. Tôi không có một “bí quyết” cụ thể nào cho hôn nhân. Với tôi, điều quan trọng nhất vẫn là sự thấu hiểu và thông cảm dành cho nhau.

Nghệ sĩ Kim Xuân biết ơn nghề diễn đã dạy rất nhiều điều trong cuộc sống

PV: Nhìn lại chặng đường đã qua, chị thấy mình may mắn hơn vì có một sự nghiệp được ghi nhận hay vì có gia đình luôn là điểm tựa?

- Tôi không dám nhận mình là người “giỏi việc nước, đảm việc nhà”. Hồi nhỏ tôi cũng khá đoảng, chưa phải là người sâu sắc. Nhưng nghề diễn đã dạy tôi rất nhiều. Qua từng nhân vật, tôi học cách phân định điều tốt, điều chưa tốt, hiểu hơn về cuộc sống và con người. Những bài học ấy góp phần tạo nên Kim Xuân của hôm nay.

Nghề cho tôi vị trí được khán giả yêu thương, nhưng đồng thời cũng dạy tôi cách sống để gia đình yêu quý mình. Tôi luôn tự nhắc bản thân rằng ngoài việc là một nghệ sĩ, mình còn phải là một người công dân tốt. Để nói điều đó không ngượng miệng, tôi biết mình vẫn phải cố gắng nhiều.

NSND Kim Xuân cùng các đồng nghiệp trong chuyến đi Úc chương trình " Vì biển đảo quê hương". Chị là thành viên tích cực của CLB Nữ nghệ sĩ thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ TP HCM

PV: Ở độ tuổi nhiều người chọn sống chậm, chị vẫn nhận phim và thử sức với những dạng vai mới. Hiện tại, điều chị muốn chinh phục trong nghề là gì?

- Thật ra hơn 10 năm trở lại đây, mỗi năm tôi luôn dành khoảng một tháng để nghỉ ngơi và đi du lịch cùng gia đình. Tôi cũng khắt khe hơn trong việc lựa chọn vai diễn. Tôi biết ơn tổ nghiệp, biết ơn khán giả và đặc biệt là các đồng nghiệp đã luôn tin tưởng, nhìn thấy ở tôi một điều gì đó và tiếp tục nhớ đến Kim Xuân khi cần giao vai.

Tôi không đặt ra cho mình một mục tiêu quá lớn để chinh phục. Mỗi lần xuất hiện trong một bộ phim, tôi chỉ mong mình làm tốt nhất có thể. Với tôi, như vậy đã là một điều đáng quý.

Bình thản trước những thay đổi và biết đủ 

PV: Người ta thường nói phụ nữ càng lớn tuổi càng sợ mất đi nhan sắc hay hào quang. Nhưng ở chị lại có sự bình thản rất riêng. Chị đã lựa chọn cách sống như thế nào để có được điều ấy ?

-Gần đây, tự nhiên tôi lại yêu những sợi tóc bạc của mình. Trước đây vì công việc nên tôi thường xuyên phải nhuộm tóc. Dù được sử dụng những sản phẩm tốt nhưng tôi vẫn cảm thấy không thật sự thoải mái cho da đầu. Sau đó, tôi quyết định để tóc bạc tự nhiên. Tôi thấy những sợi tóc bạc làm gương mặt mình có nét gì đó rất riêng.

Tôi cũng bắt đầu yêu những nếp nhăn nhỏ ở đuôi mắt, ở khóe môi. Khi mình cười, những nếp nhăn ấy cũng cười theo. Tôi cảm thấy gương mặt mình nhẹ nhàng và bình thản hơn.

Có lẽ đến một độ tuổi nhất định, mình sẽ hiểu rằng không cần phải chống lại tất cả những gì tự nhiên thuộc về cuộc sống. Tôi yêu những điều tự nhiên ấy.

NSND Kim Xuân và NSƯT Thành Lộc là hai người bạn diễn đồng hành hơn 30 năm trên con đường nghệ thuật

PV: Chị có muốn nói điều gì đến những người trẻ, đặc biệt là phụ nữ, để có một cuộc sống nhiều giá trị hơn?

-Tôi nghĩ trước hết hãy học cách chấp nhận. Chấp nhận không có nghĩa là nhu nhược hay từ bỏ. Khi được giao một công việc, mình hãy cố gắng làm thật tốt. Nhưng cũng phải hiểu rằng không phải điều gì mình cố gắng cũng nhất định là dành cho mình. Có những thứ mình rất muốn nhưng dù cố đến đâu cũng không phù hợp.

Các bạn trẻ hãy thử sức với nhiều lĩnh vực để hiểu mình phù hợp với điều gì. Khi tìm được “mảnh đất” mà mình có thể cày xới, vun trồng và nhìn thấy nó đơm hoa kết trái, hãy chọn mảnh đất đó và kiên trì với nó.

Gia đình hạnh phúc của nghệ sĩ Kim Xuân, với người chồng đồng hành thấu hiểu và chia sẻ với công việc của chị

PV: Những dự định sắp tới của chị như thế nào?

 Sắp tới sẽ có một số chuyển biến mới trong công việc ở sân khấu, cụ thể tôi là một trong những nghệ sĩ đồng hành với Kịch Đoàn Thành Lộc. Đây là người bạn diễn đã cùng nhau trải qua 40 năm làm nghề mà tôi luôn yêu quý, nên sắp tới chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành với nhau Tôi mong khán giả tiếp tục đón nhận như đã từng yêu thương. Thời gian trước, tôi cũng từng dự định thực hiện một cuốn hồi ký nhân dịp bước vào tuổi mới, với sự chấp bút của nhà văn  Nguuyễn Thị Minh Ngọc. Tuy nhiên, vì một số lý do mọi thứ tạm dừng lại. 

 Mới đây, tôi có dịp xuất hiện trong một phóng sự chân dung của VTV1 và đó là một chương trình khiến tôi rất xúc động. Sau đó, tôi có chuyến du lịch cùng ông xã, rồi chuyến công tác tại Úc. Vừa trở về, tôi lại tiếp tục công việc tại Quảng Ngãi. Có thể nói, ở độ tuổi 70+, tôi vẫn đang có một giai đoạn làm việc khá tốt. Tôi biết ơn cuộc đời đã cho mình sức khỏe và cũng biết ơn chính bản thân vì đã học được cách yêu thương mình. Khi biết yêu thương bản thân, mình mới có thêm năng lượng để tiếp tục làm việc và phụng sự khán giả.

PV: Xin cảm ơn chị về cuộc trò chuyện