Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tiếp nhận và thưởng thức các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật. Trước những biến chuyển đó, PGS. TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà - Trưởng Khoa Âm nhạc, Sân khấu và Điện ảnh – Trường Đại học Văn Lang, Phó Chủ tịch Hội Điện ảnh TP.HCM - đặt vấn đề về trách nhiệm xã hội của nữ trí thức nghệ thuật trong việc định hướng giá trị thẩm mỹ, bảo vệ những giá trị nhân văn và góp phần thúc đẩy bình đẳng giới.

PGS. TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà - Trưởng Khoa Âm nhạc, Sân khấu và Điện ảnh – Trường Đại học Văn Lang, Phó Chủ tịch Hội Điện ảnh TP.HCM

 Khi không gian số định hình thị hiếu thẩm mỹ

Theo PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà, sự phát triển của công nghệ và truyền thông đa phương tiện đã làm thay đổi sâu sắc không gian tiếp nhận nghệ thuật. Nếu trước đây công chúng chủ yếu thưởng thức điện ảnh, sân khấu, âm nhạc hay các sản phẩm văn hóa trong những không gian truyền thống như rạp chiếu phim, nhà hát, bảo tàng, giảng đường..., thì nay không gian số và các nền tảng đa phương tiện ngày càng trở thành môi trường quan trọng để tiếp nhận, tương tác và thưởng thức nghệ thuật, đặc biệt với thế hệ trẻ.

PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà tham gia Ban Giám khảo cuộc thi chương trình biểu diễn nghệ thuật của giảng viên Trường Đại học Văn Lang.

 Sự chuyển dịch này mở ra cơ hội đưa tri thức và nghệ thuật đến gần công chúng hơn, song đồng thời đặt ra những thách thức mới. Theo tham luận, các sản phẩm nghe - nhìn trên môi trường số có thể chịu sự chi phối của thuật toán và mục tiêu tối đa hóa thời gian sử dụng, lượt tương tác, từ đó ưu tiên những nội dung kích thích thị giác, cảm xúc tức thời thay vì các giá trị nghệ thuật có chiều sâu.

PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà cùng các khách mời tại Liên hoan Phim ngắn TP.HCM lần II – năm 2026.

 Một biểu hiện đáng chú ý được PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà phân tích là sự thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ của công chúng trẻ trước sự phổ biến của video ngắn, nội dung gây chú ý và xu hướng khai thác hình ảnh cơ thể phụ nữ trên truyền thông số. Tham luận cảnh báo nguy cơ "vật hóa" cơ thể phụ nữ khi hình ảnh người phụ nữ bị khai thác như một công cụ phục vụ mục tiêu thương mại và thu hút tương tác.

Theo bà, những biểu hiện này không chỉ tác động đến thị hiếu nghệ thuật mà còn có thể ảnh hưởng đến cách giới trẻ nhìn nhận giá trị bản thân, chuẩn mực thẩm mỹ và các vấn đề về giới. Khi những khuôn mẫu cực đoan được lặp lại trên không gian mạng, các định kiến giới có nguy cơ tiếp tục được củng cố, ảnh hưởng đến những nỗ lực thúc đẩy bình đẳng giới.

Đưa tiếng nói phản biện đến gần cộng đồng

Từ thực trạng đó, PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà cho rằng vai trò của nữ trí thức trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật ngày càng trở nên quan trọng. Với nền tảng chuyên môn trong giảng dạy, sáng tác, nghiên cứu và lý luận phê bình, đội ngũ nữ trí thức nghệ thuật có khả năng phân tích các sản phẩm nghe - nhìn, nhận diện những biểu hiện lệch lạc và góp phần định hướng các giá trị chân - thiện - mỹ trong đời sống đương đại.

PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà tham dự tọa đàm khoa học “Định hướng và xây dựng ấn phẩm ‘Giới và Đời sống’ và kết nối mạng lưới nữ trí thức”.

Theo tham luận, trách nhiệm xã hội của nữ trí thức văn hóa nghệ thuật cần được thể hiện qua hai hướng chính: nghiên cứu, phản biện và giáo dục cộng đồng. Những công trình nghiên cứu, bài viết lý luận không chỉ dừng ở việc phân tích các tác phẩm nghệ thuật mà cần hướng tới những vấn đề đang diễn ra trên mạng xã hội, qua đó giúp công chúng nhận diện các sản phẩm truyền thông thiếu lành mạnh và hình thành năng lực tiếp nhận có chọn lọc.

Đáng chú ý, PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà đề xuất gắn những nội dung này với định hướng xây dựng ấn phẩm "Giới và Đời sống" giai đoạn 2027-2030. Theo đó, có thể nghiên cứu xây dựng chuyên mục "Thẩm mỹ số và Giới", nhằm đưa những kiến thức học thuật về văn hóa, nghệ thuật và giới đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Điểm đáng chú ý trong đề xuất là tri thức không chỉ được truyền tải bằng những bài viết chuyên sâu mà có thể phát triển trên hệ sinh thái truyền thông đa phương tiện. Các nữ trí thức văn hóa nghệ thuật có thể kết hợp kiến thức chuyên môn với những định dạng phù hợp trên môi trường số, qua đó chủ động tham gia định hình thị hiếu và lan tỏa những giá trị thẩm mỹ lành mạnh, nhân văn.

Đông đảo đại biểu, hội viên...tham dự tọa đàm khoa học "Định hướng và xây dựng ấn phẩm ‘Giới và Đời sống’ và kết nối mạng lưới nữ trí thức”. ( Ảnh: Thanh Tú)

Bên cạnh đó, tham luận đề xuất xây dựng mạng lưới kết nối số giữa các trường đại học, quy tụ nữ trí thức, giảng viên trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh, báo chí, truyền thông và xã hội học. Mạng lưới này không chỉ tạo nguồn nội dung cho ấn phẩm "Giới và Đời sống" mà còn có thể phối hợp tổ chức các diễn đàn khoa học, hoạt động dành cho sinh viên và những chiến dịch truyền thông trực tuyến lành mạnh.

PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà cùng NSƯT Minh Hạnh và các khách mời tham dự tọa đàm.           ( Ảnh: Thanh Tú)

Từ góc nhìn của PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà, định hướng và bảo vệ các giá trị thẩm mỹ nghe - nhìn trên không gian số không chỉ là câu chuyện của nghệ thuật mà còn gắn với trách nhiệm xây dựng đời sống văn hóa và con người. Khi tiếng nói phản biện của nữ trí thức được lan tỏa mạnh mẽ hơn, những giá trị nhân văn, phẩm giá của phụ nữ và tinh thần bình đẳng giới có thêm một nền tảng để được bảo vệ và phát huy trong môi trường truyền thông số.

Qua đó, ấn phẩm "Giới và Đời sống" không chỉ có thể trở thành nơi phổ biến tri thức về giới mà còn mở ra không gian để các nữ trí thức ở nhiều lĩnh vực cùng tham gia phân tích những vấn đề đang đặt ra trong đời sống đương đại. Với lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, tiếng nói chuyên môn của nữ trí thức có thể góp phần bổ sung một góc nhìn giàu tính nhân văn cho hành trình đưa tri thức đến gần cộng đồng.

Bài viết được biên tập, tổng hợp từ tham luận "Trách nhiệm xã hội của nữ trí thức nghệ thuật trong việc định hướng giá trị thẩm mỹ nghe - nhìn trước làn sóng thương mại hóa truyền thông số" của PGS.TS. NGƯT. Phan Thị Bích Hà.