Trong kỷ nguyên số, nữ trí thức không chỉ nghiên cứu, sáng tạo mà còn giữ vai trò kết nối khoa học với đời sống, lan tỏa thông tin đáng tin cậy và chuyển hóa tri thức thành nguồn lực thúc đẩy bình đẳng giới, phát triển cộng đồng.

Từ sáng tạo đến dẫn dắt tri thức

Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng truyền thông đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tạo lập, chia sẻ và ứng dụng tri thức. Kết quả nghiên cứu ngày nay không còn giới hạn trong trường đại học, viện nghiên cứu hay tạp chí chuyên ngành mà có thể nhanh chóng tiếp cận công chúng qua các nền tảng số.  

Sự thay đổi này đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ trí thức nói chung và nữ trí thức nói riêng. Theo GS.TS Ngô Thị Phương Lan- Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức TPHCM, Hiệu trưởng ĐH KHXH& NV TPHCM và PGS.TS Lê Thị Ngọc Điệp (ĐH KHXH&NV TPHCM)- ĐH Quốc gia TP.HCM, nếu trước đây vai trò của trí thức chủ yếu được nhìn nhận qua hoạt động nghiên cứu, giảng dạy và công bố khoa học thì ngày nay, họ còn được kỳ vọng trở thành cầu nối giữa khoa học với thực tiễn, giữa kết quả nghiên cứu với cộng đồng và quá trình hoạch định chính sách.

GS.TS Ngô Thị Phương Lan- Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức TPHCM, Hiệu trưởng ĐH KHXH& NV TPHCM phát biểu tại tọa đàm khoa học

Giá trị của người trí thức vì vậy không chỉ nằm ở khả năng tạo ra tri thức mà còn ở việc làm cho tri thức được chia sẻ, thấu hiểu và ứng dụng vào cuộc sống.

Với chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và sự hiện diện trong nhiều lĩnh vực, nữ trí thức có điều kiện thuận lợi để đảm nhận vai trò này. Thông qua nghiên cứu, giảng dạy, tư vấn, truyền thông và phục vụ cộng đồng, họ góp phần chuyển hóa những vấn đề chuyên sâu thành thông tin dễ tiếp cận, nâng cao nhận thức xã hội và thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong khoa học, công nghệ, quản lý và đổi mới sáng tạo.

Khung năng lực Nữ trí thức 4K

Từ các cách tiếp cận về xã hội tri thức, sáng tạo tri thức và khoa học mở, hai tác giả đề xuất Khung năng lực Nữ trí thức 4K, gồm bốn năng lực cốt lõi: sáng tạo tri thức, lan tỏa tri thức, kết nối tri thức và tri thức vì cộng đồng.

Năng lực đầu tiên là sáng tạo tri thức, thể hiện qua nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, phát triển ý tưởng và đề xuất giải pháp cho những vấn đề thực tiễn. Với nữ trí thức, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm xã hội, bởi mỗi kết quả nghiên cứu đều có thể góp phần nâng cao chất lượng sống và tạo động lực phát triển.

GS-TS Ngô Thị Phương Lan trò chuyện cùng các đại biểu tham dự tọa đàm khoa học

Nữ trí thức Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trong khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, y học, công nghệ, giáo dục, nông nghiệp, môi trường và quản lý. Nhiều công trình, sáng kiến và giải pháp đã đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế – xã hội, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, bảo tồn văn hóa và chuyển đổi số.

Theo số liệu của Cục Thống kê được công bố tại Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học công nghệ vì sự phát triển bền vững” năm 2025, trong 11 năm, số phụ nữ làm công tác nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam tăng từ hơn 56.840 người lên trên 79.000 người, chiếm khoảng 46% tổng nhân lực nghiên cứu và phát triển của cả nước.

Năng lực thứ hai là lan tỏa tri thức. Thực tế, nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị vẫn chỉ xuất hiện trong các tạp chí chuyên ngành hoặc hội nghị khoa học, trong khi công chúng thiếu nguồn thông tin đáng tin cậy để giải thích những vấn đề đang diễn ra trong đời sống.

Các nữ đại biểu tham gia tọa đàm khoa học

Lan tỏa tri thức không phải là đơn giản hóa khoa học một cách tùy tiện mà là diễn giải nội dung chuyên môn bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gần gũi nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác. Điều này đòi hỏi nữ trí thức có chuyên môn vững vàng, kỹ năng truyền thông và khả năng đối thoại với công chúng.

Website, mạng xã hội, podcast, video ngắn, bản tin điện tử, hội thảo trực tuyến và các công cụ AI đang mở ra nhiều phương thức truyền tải mới. Việc nữ trí thức chủ động hiện diện trên không gian số sẽ góp phần cung cấp thông tin có căn cứ khoa học, củng cố niềm tin xã hội và hạn chế tác động của tin giả, thông tin sai lệch.

Các nữ Hội Nữ trí thức TPHCM tham dự tọa đàm, đóng góp ý kiến

Năng lực thứ ba là kết nối tri thức. Những vấn đề như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, chuyển đổi số, giáo dục, sức khỏe cộng đồng và bình đẳng giới không thể được giải quyết bằng cách tiếp cận đơn ngành. Chúng đòi hỏi sự hợp tác giữa nhà khoa học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng.

Kết nối tri thức giúp hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành, chia sẻ nguồn lực và chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành chính sách, giải pháp hoặc mô hình ứng dụng, thay vì chỉ dừng lại ở công bố học thuật.

Các nữ đại biểu trong Hội Nữ trí thức TPHCM tham dự tọa đàm và đóng góp ý kiến

Năng lực thứ tư là tri thức vì cộng đồng, tức khả năng đưa tri thức vào hành động xã hội, góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn, thúc đẩy bình đẳng giới và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Bốn năng lực tạo thành một chu trình liên tục: tri thức được sáng tạo, lan tỏa, kết nối và cuối cùng được chuyển hóa thành giá trị cho cộng đồng. Chu trình này khẳng định ý nghĩa xã hội của khoa học và vai trò của nữ trí thức trong thời đại mới.

Kiến tạo bình đẳng giới trong môi trường số

Bình đẳng giới ngày nay không chỉ là bảo đảm quyền và cơ hội bình đẳng giữa nam và nữ mà còn là điều kiện để phát huy tiềm năng sáng tạo, thúc đẩy đổi mới và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Môi trường số mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu và kết nối toàn cầu cho phụ nữ nhưng cũng tạo ra nhiều thách thức. Khoảng cách số, định kiến giới trên mạng, bạo lực trực tuyến, tin giả và sự thiên lệch trong dữ liệu hoặc thuật toán AI có thể làm nảy sinh những dạng bất bình đẳng mới.

Chủ tọa và Thư ký tọa đàm

Trong bối cảnh đó, nữ trí thức không chỉ là người thụ hưởng chính sách bình đẳng giới mà còn trực tiếp kiến tạo các giá trị bình đẳng. Thông qua nghiên cứu, giảng dạy, quản lý và truyền thông, họ góp phần thay đổi nhận thức về vai trò của phụ nữ, xóa bỏ định kiến và mở rộng cơ hội để phụ nữ tham gia khoa học, công nghệ và quản lý.

Khi phụ nữ được tạo điều kiện học tập, nghiên cứu, công bố kết quả khoa học, tham gia diễn đàn học thuật và đảm nhận vị trí lãnh đạo, họ không chỉ nâng cao vị thế của bản thân mà còn góp phần hình thành một môi trường phát triển công bằng, đa dạng và bao trùm.

Hình thành hệ sinh thái tri thức nữ

Đối với Hội Nữ trí thức TP.HCM, Khung năng lực 4K có thể trở thành cơ sở phát triển hội viên, xây dựng mạng lưới cộng tác viên, tổ chức hoạt động học thuật và thiết kế các chương trình bồi dưỡng.

Hội cần phát huy vai trò trung tâm kết nối, xây dựng mạng lưới học thuật mở, thúc đẩy hợp tác liên ngành và tăng cường chuyển đổi số. Các chương trình bồi dưỡng về truyền thông khoa học, ứng dụng AI trong nghiên cứu, công bố quốc tế, kết nối cộng đồng và lãnh đạo học thuật cũng cần được chú trọng.

Các nữ đại biểu trong Hội Nữ trí thức TPHCM tham dự tọa đàm và đóng góp ý kiến

Các chi hội có thể trở thành những hạt nhân chuyên môn, chủ động thành lập nhóm nghiên cứu, diễn đàn trao đổi và mạng lưới cộng tác viên; đồng thời mở rộng hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức trong nước, quốc tế.

Mỗi nữ trí thức cũng cần duy trì tinh thần học tập suốt đời, cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng số và trở thành một “đại sứ tri thức”, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hướng dẫn thế hệ trẻ và tham gia phản biện xã hội.

Nu dien vien

Trong hệ sinh thái này, ấn phẩm “Giới và Đời sống” có thể giữ vai trò là diễn đàn học thuật mở và cầu nối giữa nghiên cứu với thực tiễn. Thông qua các chuyên đề, bài viết, hoạt động phản biện và giới thiệu mô hình hiệu quả, ấn phẩm sẽ góp phần liên kết các chi hội, mở rộng cộng đồng học thuật và đưa tri thức đến gần hơn với công chúng.

Khi mỗi nữ trí thức trở thành một trung tâm sáng tạo, lan tỏa và kết nối; mỗi chi hội trở thành một mắt xích của mạng lưới học thuật; Hội Nữ trí thức TP.HCM sẽ có nền tảng để phát triển thành một hệ sinh thái tri thức mở. Khi đó, bình đẳng giới không chỉ là mục tiêu mà từng bước trở thành giá trị văn hóa được kiến tạo bằng tri thức, trách nhiệm và khát vọng cống hiến.

Sơn Nhung (Trích tham luận của GS.TS Ngô Thị Phương Lan và PGS.TS Lê Thị Ngọc Điệp tại Tọa đàm khoa học “Định hướng xây dựng ấn phẩm “Giới và Đời sống”)