Một clip team building mới đây lan truyền trên mạng xã hội đã khiến cộng đồng mạng dậy sóng. Hình ảnh trong clip: Nhiều phụ nữ nằm ngửa trên bãi cát. Các đồng nghiệp nam cởi trần, cúi xuống dùng miệng lăn một quả trứng từ chân nhích dần lên đùi, qua vùng kín, qua bụng, qua ngực lên cổ. Bên cạnh là tiếng cười, tiếng cổ vũ phấn khích. Có người quay clip. Có người livestream. Có người chỉ đứng đó cười.

Và đáng nói nhất, những người phụ nữ nằm trên cát kia cũng đang cười.

"Cô có ít nhất 3 giây để nói không"

Phần lớn các bài viết phẫn nộ trên mạng đều tập trung vào người nghĩ ra trò chơi, vào MC, vào ban tổ chức, vào người ngồi xem. Đúng, họ đáng bị lên án. Một kịch bản team building để được duyệt cần đi qua ít nhất ba bốn bàn tay, và mỗi bàn tay đó đều có cơ hội nói "không". Khi không ai nói, đó là một sự đồng lõa có hệ thống và đáng phải trả giá.

Nhưng bài viết này muốn nói về một góc khác, một góc mà ít người dám nói thẳng. Đó là về chính những người phụ nữ đã tự nguyện nằm xuống bãi cát ấy.

Vì có một sự thật mà ta không thể né tránh: Trong khoảnh khắc một người phụ nữ đặt lưng xuống cát và để một người đàn ông không phải chồng mình, không phải người yêu mình, áp miệng vào cơ thể mình trước hàng chục cặp mắt nhìn... cô ấy đã có ít nhất ba giây để nói "không". Ba giây để đứng dậy. Ba giây để lắc đầu. Ba giây để chọn cái mặt mũi của mình trước cái không khí "vui vẻ" của tập thể.

Và cô đã không chọn.

Tự hỏi: Những người phụ nữ ấy, đã làm vợ ai chưa? Đã làm mẹ ai chưa? Đã là người yêu của ai chưa? Cô có nghĩ đến người đàn ông đang đi làm ở nhà, đang nhắn tin hỏi "em đi team building vui không"? Cô có nghĩ đến đứa con đang ngồi xem TV với bà nội, đợi mẹ gọi video về kể chuyện đi chơi? Cô có nghĩ đến cha mẹ ở quê - những người vẫn đang khoe với hàng xóm rằng "con tôi làm công ty lớn, được đi nghỉ mát cùng cơ quan"?

Khi clip bị tung ra mà clip luôn bị tung ra, vì điện thoại của nhiều người là nhiều ống kính - những người đàn ông ở nhà ấy sẽ nhìn vợ mình thế nào? Người con lớn lên một ngày tình cờ xem được sẽ nhìn mẹ mình thế nào? Cha mẹ ở quê sẽ nói gì với hàng xóm - những người cũng đã biết, đã xem, đã chia sẻ? Và quan trọng hơn cả: Chính cô khi tỉnh táo lại sau cơn cuồng nhiệt tập thể sẽ nhìn vào hình ảnh của mình thế nào? Sẽ nhìn vào gương mỗi sáng thế nào? Sẽ đối mặt với người đồng nghiệp nam - người đã dùng miệng lăn trứng qua cơ thể mình ở văn phòng vào sáng thứ Hai thế nào?

Sẽ có người bảo: "Cô ấy cũng không có lựa chọn nào khác. Không chơi thì bị đánh giá thiếu hòa đồng, mất cơ hội thăng tiến". Đúng, đó là một áp lực có thật. Bất kỳ ai từng đi làm văn phòng đều biết cái giá của việc nói "không" giữa một tập thể đang hào hứng. Nhưng hãy thành thật với nhau một chút: Cái giá ấy có lớn hơn lòng tự trọng của một người phụ nữ không? Có lớn hơn ánh mắt người chồng nhìn mình khi xem clip không? Có lớn hơn ngày con mình lớn lên và hỏi "mẹ ơi, sao trong clip đó lại là mẹ?" không?

Một cơ hội thăng tiến có thể đến lần thứ hai. Có thể nghỉ công ty này và tìm việc khác. Nhưng một bức ảnh, một video, một khoảnh khắc bị bắt frame lại sẽ ở trên internet mãi mãi. Sẽ được lưu trong điện thoại của những đồng nghiệp mà bạn không biết. Sẽ được chia sẻ lại trong các group kín. Sẽ xuất hiện vào những lúc bạn không ngờ đến nhất, có thể là ngày bạn ra mắt nhà chồng, có thể là ngày con bạn đi học bị bạn cùng lớp trêu, có thể là ngày bạn được đề bạt lên vị trí mà đột nhiên có ai đó gửi clip cho phòng nhân sự.

Phụ nữ Á Đông được dạy rất nhiều về sự khiêm nhường, về việc làm vui lòng người khác, về việc "đừng làm khó người ta". Cái văn hóa ấy có cái hay, nó tạo nên sự dịu dàng, sự biết điều. Nhưng nó cũng có cái hại lớn nhất: Nó dạy phụ nữ rằng sự thoải mái của tập thể quan trọng hơn ranh giới cá nhân của mình. Rằng làm "phá đám" là tội lỗi lớn hơn cả bị xâm phạm. Rằng cười là phép lịch sự, ngay cả khi điều đang xảy ra không có gì đáng cười.

Và đó là lý do vì sao một người phụ nữ trưởng thành có học vấn, có công việc, có thể là đã có gia đình vẫn có thể nằm xuống bãi cát ấy và cười.

Đây không phải lời mắng. Đây là một câu hỏi day dứt. Vì rất có thể, khi đặt lưng xuống cát, chính cô cũng không muốn chơi. Có thể tim cô đập nhanh. Có thể cô liếc nhìn quanh xem có ai khác từ chối không để cô có thể "ăn theo" mà từ chối. Có thể cô đã định nói "thôi, chị không tham gia" nhưng rồi nuốt câu nói ấy xuống khi thấy nữ đồng nghiệp bên cạnh đã nằm xuống cười. Có thể cô đã cười nhưng cái cười ấy gượng gạo, là cái cười để che đi sự bối rối, là cái cười để khỏi bị nhìn như "kẻ khó tính".

Nếu vậy thì cô càng cần đọc dòng này: Cô có quyền nói "không". Cô có quyền đứng dậy giữa bãi cát và rời đi. Cô có quyền giữ lại cho mình một ranh giới cơ thể mà không cần bất kỳ lời giải thích nào. Cô không thiếu hòa đồng khi nói "không" với việc bị xâm phạm. Cô không "khó tính" khi không muốn để miệng người khác lăn qua cơ thể mình. Cô không "phá vỡ tinh thần tập thể" khi từ chối một trò chơi mà chính cô biết là không ổn mà chồng cô, con cô, bố mẹ cô đều sẽ không muốn nhìn thấy.

Và nếu trong giây phút ấy, giữa hàng chục cặp mắt đang chờ đợi, cô tự hỏi mình một câu rất đơn giản "Nếu chồng mình, con mình, bố mẹ mình đang đứng ngay đây nhìn, mình có chơi không?", hãy đổi ngược lại: "Nếu người con gái khác dùng hành động đó trên người chồng mình, cô nghĩ gì?", cô sẽ có câu trả lời.

Lòng tự trọng của một người phụ nữ không nên "rẻ" đến mức đổi lấy một KPI "tinh thần đồng đội". Không nên rẻ đến mức đổi lấy một tràng cười của tập thể vốn sẽ quên ngay sáng thứ Hai. Không nên rẻ đến mức đổi lấy một quả trứng mà sau này, mỗi lần đập trứng làm món sáng cho chồng cho con, cô có thể sẽ nhớ lại. Và cảm thấy có một cái gì đó… không nuốt trôi.

Còn những người đàn ông cúi xuống kia, các anh có vợ chưa?

Và nói cho công bằng, câu chuyện này không chỉ là của riêng phụ nữ. Bởi để một trò chơi như thế diễn ra, phải có ít nhất một người đàn ông đồng ý cởi áo, cúi xuống, áp miệng vào cơ thể một người phụ nữ không phải vợ mình, không phải người yêu mình trước hàng chục cặp mắt. Và đáng nói là cũng giống như những người phụ nữ kia, những người đàn ông ấy cũng cười. Cũng hào hứng. Cũng tham gia như thể đây là một trò chơi vô hại.

Vậy tự hỏi: Những người đàn ông ấy, đã có người yêu chưa? Đã có vợ chưa? Đã làm bố của một bé gái nào chưa? Khi đặt miệng mình lên cơ thể một người phụ nữ là đồng nghiệp, một người mà sáng thứ Hai anh sẽ gặp lại trong thang máy, sẽ chào "chị ơi em mang cà phê cho chị" anh có nghĩ đến người yêu, người vợ của mình đang ngồi ở nhà không? Anh có nghĩ rằng, đúng lúc anh đang cúi xuống đẩy trứng trên ngực một người phụ nữ khác, vợ anh có thể đang cho con bú, đang nấu cơm, đang nhắn tin hỏi anh "đi team building vui không"? Anh có nghĩ rằng, nếu ngày mai có một người đàn ông khác cũng "vui như anh" trên cơ thể vợ anh, anh sẽ phản ứng thế nào không?

Một người đàn ông tử tế biết một điều rất đơn giản: Cơ thể phụ nữ dù là cơ thể của vợ mình hay cơ thể của một người phụ nữ xa lạ đều có một ranh giới mà sự tôn trọng phải dừng lại trước. Sự cho phép của một người phụ nữ giữa áp lực đám đông không phải là sự cho phép thật sự. Và một người đàn ông có lòng tự trọng, có một chút văn hóa, một chút trưởng thành sẽ là người tự mình dừng lại khi thấy trò chơi đã đi quá xa, ngay cả khi đối phương đang cười. Bởi cười giữa đám đông là một phản xạ sinh tồn nhưng từ chối giữa đám đông mới là dấu hiệu của một con người trưởng thành.

Việc những người đàn ông trong clip vẫn cúi xuống, vẫn áp miệng vào cơ thể đồng nghiệp nữ, vẫn cười rạng rỡ không phải là dấu hiệu của "hòa đồng" hay "vui tính". Nó là dấu hiệu của một sự không tôn trọng, không tôn trọng phụ nữ, không tôn trọng chính người yêu/người vợ của mình ở nhà, và sâu xa nhất, không tôn trọng chính bản thân mình. Một người đàn ông mà chấp nhận hành xử như vậy chỉ vì "mọi người cùng chơi mà" cũng đáng đặt câu hỏi y như những người phụ nữ đã nằm xuống bãi cát kia.

Và phía sau cả hai, phụ nữ chấp nhận, đàn ông tham gia là một cái gì đó lớn hơn: Văn hóa của chính cái công ty đã tổ chức buổi team building ấy. Bởi một công ty nghiêm túc, có văn hóa tử tế, sẽ không bao giờ để một trò chơi như vậy được duyệt qua các bàn làm việc. Một công ty trọng nhân viên sẽ không coi việc "đẩy trứng trên cơ thể phụ nữ" là một hoạt động "team building" hợp lệ. Một công ty có HR đúng nghĩa sẽ có ít nhất một người đứng dậy trong cuộc họp duyệt kịch bản và nói: "Trò này không được. Bỏ đi". Và một công ty văn minh sẽ không cần phải có ai đứng dậy vì ngay từ đầu, sẽ không có ai dám viết một kịch bản như thế ra giấy.

Vậy thì câu hỏi đặt ngược lại: Cái công ty đã duyệt trò chơi ấy, là một công ty kiểu gì? Lãnh đạo ngồi ở đâu khi nhân viên nữ nằm xuống cát? Phòng nhân sự đang nghĩ gì khi nhìn đồng nghiệp nam cởi trần cúi xuống cơ thể đồng nghiệp nữ? Người sếp có khi cũng đang cười cùng đám đông có nghĩ đến việc rằng ngày mai, khi đi tuyển dụng nhân tài, anh sẽ giới thiệu "văn hóa công ty mình" bằng cách nào? Có dám đưa clip này ra cho ứng viên xem để nói "đây là buổi team building gần đây của chúng tôi, bạn sẽ thấy team mình gắn kết lắm" không?

Văn hóa công ty không nằm ở slogan treo trên tường. Nó không nằm ở những bài đăng "chúng tôi yêu nhân viên như gia đình" trên LinkedIn của CEO. Nó nằm ở những khoảnh khắc như thế này khi một kịch bản team building được đặt lên bàn duyệt, và quyết định "duyệt" hay "không duyệt" sẽ nói lên toàn bộ cái mà công ty thực sự nghĩ về nhân viên của mình. Một công ty mà coi cơ thể nhân viên nữ là prop game để gắn kết tập thể, là một công ty mà người tử tế nên cân nhắc trước khi gửi CV vào. Và là một công ty mà người đang làm bên trong nên tự hỏi: Mình có muốn ở lại đây không?

Người ta thường nói: "Không ai có thể coi thường bạn nếu bạn không cho phép". Câu ấy đúng đến đau lòng trong những clip team building kiểu này. Bởi trước khi đồng nghiệp nam cúi xuống, trước khi đám đông cười rộ lên, trước khi clip được đăng lên mạng đã có một khoảnh khắc rất ngắn mà chính người phụ nữ ấy cho phép tất cả những điều đó xảy ra.

Và có lẽ đau nhất là cô đã cho phép trước cả khi ai đó kịp ép buộc.

Một quả trứng, một bãi cát, một tiếng cười. Nghe có vẻ vô hại. Nhưng nó có thể là khoảnh khắc một người phụ nữ tự cởi bỏ lòng tự trọng của mình mà không ai phải động đến nút áo. Và đó mới là điều đáng buồn nhất của cả clip này.