Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Nếu phải chọn một từ khóa để khái quát năm 2025 của ngành khoa học và công nghệ, đó có lẽ là “bản lề”. Không chỉ bởi đây là năm kết thúc một chu kỳ phát triển, mà còn vì những quyết sách được triển khai trong năm qua đã đặt nền móng cho một mô hình tăng trưởng mới, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn đứng bên lề, mà trở thành động lực trung tâm của phát triển quốc gia.

Nhận định này được nhấn mạnh tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng khẳng định, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đặt niềm tin lớn vào đội ngũ trí thức, các nhà khoa học và toàn ngành khoa học và công nghệ trong việc hiện thực hóa những mục tiêu phát triển mang tính dài hạn của đất nước.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, dấu ấn lớn nhất của năm 2025 là việc hợp nhất Bộ Khoa học và Công nghệ với Bộ Thông tin và Truyền thông, hình thành một Bộ Khoa học và Công nghệ mới, hội tụ đầy đủ các trụ cột khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo – chuyển đổi số (S.T.I.D).

Quá trình hợp nhất bắt đầu từ tháng 3/2025 không chỉ mang ý nghĩa tổ chức hành chính, mà còn là sự tái cấu trúc chiến lược sau nhiều thập kỷ phát triển song song của hai lĩnh vực vốn ngày càng gắn chặt với nhau. Sau 80 năm của ngành bưu chính, viễn thông và 66 năm của ngành khoa học và công nghệ, việc hợp nhất đánh dấu bước chuyển từ quản lý theo ngành sang quản trị theo hệ sinh thái.

Đi cùng với đó là quyết định tinh gọn bộ máy ở quy mô lớn. Số lượng đơn vị trực thuộc Bộ giảm từ 74 xuống còn 41, tương đương giảm 45%. Việc sắp xếp lại này không chỉ nhằm giảm đầu mối, mà quan trọng hơn là tạo ra một cấu trúc quản lý đủ linh hoạt để dẫn dắt đổi mới sáng tạo trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng.

Năm 2025 cũng là năm đầu tiên Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Việc Tổng Bí thư trực tiếp làm Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương được xem là tín hiệu chính trị mạnh mẽ, khẳng định vị trí đặc biệt của khoa học và công nghệ trong chiến lược phát triển đất nước.

Cùng với Nghị quyết 57, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 71/NQ-CP, tạo nên một “trục chính sách” thống nhất từ chủ trương đến hành động. Theo nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân, đây là thời điểm hiếm có khi khoa học và công nghệ tiến gần doanh nghiệp như vậy, và mối liên kết Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp có được những điều kiện thuận lợi nhất từ trước đến nay.

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 57, theo ông Nguyễn Quân, là cách tiếp cận mới đối với rủi ro trong nghiên cứu và phát triển. Lần đầu tiên, khoa học và công nghệ được xác định là quốc sách hàng đầu, nhưng đi kèm với sự chấp nhận đầu tư mạo hiểm thông qua các cơ chế đặt hàng, khoán chi, quỹ phát triển. Đây được xem là bước tháo gỡ căn bản những rào cản lâu nay kìm hãm sáng tạo khoa học.

Trong hơn một năm triển khai Nghị quyết 57, tư duy xây dựng thể chế đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Xác định thể chế là điều kiện tiên quyết để khoa học và công nghệ trở thành động lực tăng trưởng thực chất, chỉ trong 10 tháng sau hợp nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu trình Quốc hội ban hành 10 luật và 1 nghị quyết; đồng thời trình Chính phủ ban hành 23 nghị định, 16 nghị quyết, 41 quyết định và ban hành 50 thông tư.

Khung pháp lý mới bao trùm các lĩnh vực then chốt, từ khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, bưu chính, viễn thông đến chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, năng lượng nguyên tử, tiêu chuẩn – quy chuẩn, chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ. Đây được xem là một trong những đợt hoàn thiện thể chế có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của ngành.

Song song với cải cách thể chế, năm 2025 ghi nhận những kết quả cụ thể. Doanh thu toàn ngành khoa học và công nghệ đạt hơn 5,465 triệu tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ; đóng góp ngân sách đạt 115 nghìn tỷ đồng, tăng 11%; đóng góp trực tiếp vào GDP khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 35%. Những con số này phản ánh sự dịch chuyển từ vai trò hỗ trợ sang vai trò dẫn dắt của khoa học và công nghệ trong nền kinh tế.

Năm qua cũng đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia, tiếp cận từ các bài toán thực tiễn của đời sống và sản xuất. Cổng sáng kiến quốc gia và hệ thống quản lý trực tuyến các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo thời gian thực được đưa vào vận hành, góp phần thay đổi cách thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục mở rộng với Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia, đóng vai trò kết nối nghiên cứu với thị trường. Trên bình diện quốc tế, Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đứng thứ 55/100 toàn cầu.

Trong lĩnh vực hạ tầng số, độ phủ sóng 5G vượt 90% dân số; tốc độ Internet cố định vào Top 10 thế giới; tỷ lệ triển khai IPv6 đạt trên 67%, đứng thứ 7 toàn cầu. Công nghiệp công nghệ số với hơn 80.000 doanh nghiệp đang dần khẳng định vị thế là ngành công nghiệp nền tảng của nền kinh tế số.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, sau một năm triển khai, Nghị quyết 57 đã đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ra khỏi phạm vi chuyên ngành, trở thành động lực xuyên suốt của phát triển kinh tế – xã hội. Một số sản phẩm công nghệ chiến lược đã đạt kết quả bước đầu, từ quốc phòng – an ninh, công nghệ sinh học đến trí tuệ nhân tạo, cho thấy khả năng từng bước làm chủ công nghệ lõi của Việt Nam.

“Tuy đã chuyển động mạnh, nhưng vẫn chưa bứt tốc. Năm 2026, theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, sẽ là năm hành động đột phá, lan tỏa kết quả. Ngành khoa học và công nghệ xác định chuyển trọng tâm từ xây dựng thể chế sang tạo ra tác động thực chất, có thể đo đếm được đối với tăng trưởng và chất lượng cuộc sống”, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Trên nền tảng năm 2025 năm của sắp xếp, định hình và đặt nền móng năm 2026 được kỳ vọng sẽ là thời điểm khoa học và công nghệ bước vào giai đoạn tăng tốc, không chỉ bằng chính sách, mà bằng hiệu quả và giá trị cụ thể cho phát triển đất nước.