Lương cao, thưởng nhiều, sếp tốt, đồng nghiệp hỗ trợ lẫn nhau, đó là những gì mà chúng ta thường nghĩ khi nói về “một công việc hoàn hảo” và mặc định rằng chỉ cần tìm được đúng công việc như thế, ngày nào đi làm cũng vui.

Tuy nhiên trên thực tế, không tồn tại “công việc hoàn hảo” theo định nghĩa của đa số mọi người. Thậm chí các chuyên gia còn cho rằng nỗ lực tìm kiếm “công việc hoàn hảo” chính là lý do khiến một người cảm thấy chán nản, bất mãn.

Một nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí Journal of Counseling Psychology của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ, do Giáo sư Hui Xu thuộc Đại học Macau thực hiện, cho thấy: Những người chấp nhận thực tế công việc bất ổn, không như kỳ vọng, đồng thời học cách đưa ra quyết định ngay cả khi chưa thể biết chắc mọi chuyện sẽ diễn ra thế nào, có xu hướng cảm nhận công việc ý nghĩa, hài lòng và gắn kết hơn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng trong một thị trường lao động ngày càng khó đoán, thay vì cố tìm cho bằng được “công việc hoàn hảo”, thứ người lao động cần làm là phát triển trí tuệ nghề nghiệp (career wisdom).

Trí tuệ nghề nghiệp là gì?

Theo Giáo sư Hui Xu, nhiều người chịu áp lực phải tìm được công việc hoàn hảo hoặc đưa ra lựa chọn nghề nghiệp hoàn hảo. Tuy nhiên, nghiên cứu gợi ý một hướng tiếp cận khác: Cảm giác công việc có ý nghĩa không nhất thiết chỉ đến từ việc tìm được con đường lý tưởng, mà còn có thể hình thành khi một người biết sống cùng sự bất định, chấp nhận những sự đánh đổi “được cái này, mất cái kia”.

Đó chính là trí tuệ nghề nghiệp - khái niệm được các nhà nghiên cứu mô tả là một nguồn lực tâm lý có thể phát triển theo thời gian. Đây là khả năng giúp một người đưa ra quyết định nghề nghiệp khi không tồn tại một câu trả lời rõ ràng là “đúng” hay “sai”. Thay vì liên tục tìm kiếm công việc hoàn hảo, người có trí tuệ nghề nghiệp sẽ thu thập thông tin cần thiết, thừa nhận rằng một phần bất định luôn tồn tại, biết tiến về phía trước dù cảm thấy chưa hoàn toàn chắc chắn.

Điều đáng chú ý là trí tuệ nghề nghiệp không phải một kỹ năng bẩm sinh, mà có thể được hình thành và phát triển trong quá trình học hỏi, trải nghiệm.

Để kiểm chứng mối liên hệ này, nhóm nghiên cứu theo dõi 995 người trưởng thành đang đi làm tại Mỹ trong 6 tháng. Những người tham gia được khảo sát tại 3 thời điểm, mỗi lần cách nhau khoảng 3 tháng.

Ảnh minh họa

Ở thời điểm đầu tiên, các nhà nghiên cứu đánh giá mức độ trí tuệ nghề nghiệp của mỗi người bằng thang đo gồm 20 câu hỏi. Những câu hỏi này tập trung vào cách họ xử lý các quyết định nghề nghiệp khó khăn, chẳng hạn như đưa ra lựa chọn khi thông tin chưa đầy đủ, tin vào phán đoán/nhận định của bản thân và chấp nhận khả năng “mình có thể chọn sai” trong quá trình đưa ra quyết định cuối cùng.

Người tham gia đánh giá mức độ đồng ý với từng nhận định trên thang điểm từ 1 đến 7. Điểm càng cao cho thấy họ càng có xu hướng sử dụng những chiến lược liên quan đến trí tuệ nghề nghiệp.

Ba tháng tiếp theo, nhóm nghiên cứu đo lường mức độ người tham gia cảm nhận ý nghĩa trong công việc. Ba tháng cuối cùng, họ tiếp tục đánh giá mức độ hài lòng với công việc, sự hài lòng với cuộc sống và mức độ gắn kết với công việc.

Kết quả cho thấy những người có điểm trí tuệ nghề nghiệp cao hơn có xu hướng cảm nhận công việc của mình ý nghĩa hơn sau 3 tháng đầu. Đến 3 tháng tiếp theo, chính cảm giác công việc có ý nghĩa lại dự báo mức độ hài lòng và gắn kết với công việc cao hơn.

Đừng đi tìm sự ổn định trong 1 thế giới luôn biến động

Giáo sư Hui Xu cho biết ý tưởng thực hiện nghiên cứu xuất phát từ quá trình tiếp xúc với những sinh viên và khách hàng gặp khó khăn khi đưa ra quyết định nghề nghiệp, dù họ đã có rất nhiều thông tin về các lựa chọn trước mắt. Theo ông, vấn đề đôi khi không nằm ở việc một người thiếu thông tin, mà là họ không thể tìm được sự bình yên trước những bất định không thể tránh khỏi khi phải lựa chọn “công việc đúng”.

Từ đó, nhóm nghiên cứu đặt ra câu hỏi thực tế hơn: Con người có thể làm gì để đối diện với sự bất định trong sự nghiệp và vẫn tạo ra những kết quả nghề nghiệp phù hợp?

Câu trả lời được nghiên cứu gợi ý không phải là “cố chịu đựng” hay cố mặc kệ mọi thứ, mà là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận việc đi làm. Khi hiểu rằng không phải yếu tố nào trong sự nghiệp cũng nằm trong tầm kiểm soát, dân văn phòng có thể bớt mắc kẹt trong việc cố khiến mọi thứ diễn ra đúng như kế hoạch.

Ảnh minh họa

Giáo sư Hui Xu nhấn mạnh rằng trí tuệ nghề nghiệp không chỉ giúp một người bình tĩnh hơn trước sự bất định. Nó còn có thể giúp họ chủ động tạo ra hoặc nhận ra ý nghĩa trong chính công việc mình đang làm.

Việc học cách đưa ra quyết định với thông tin chưa hoàn chỉnh, tin vào lựa chọn của mình và chấp nhận thực tế “mình có thể sai” sẽ giúp mỗi người khám phá bản thân và cuộc sống sâu sắc hơn. Có những giá trị và ý nghĩa không phải lúc nào cũng có thể tìm thấy chỉ bằng việc luôn phải chọn đúng.

Đáng chú ý, mối liên hệ giữa trí tuệ nghề nghiệp, ý nghĩa công việc và trạng thái hạnh phúc được ghi nhận tương đối nhất quán ở những người thuộc các giới tính, chủng tộc và nhóm kinh tế - xã hội khác nhau. Điều này cho thấy cách tiếp cận này có thể hữu ích với nhiều nhóm người đi làm, ở nhiều độ tuổi, nhiều nền văn hóa khác nhau.

Theo Hui Xu, tư vấn và giáo dục nghề nghiệp vì thế không nên chỉ dừng ở việc giúp mọi người thu thập thông tin rồi lập một kế hoạch thật logic. Những điều đó vẫn quan trọng, nhưng người đi làm cũng cần được hỗ trợ để đối diện với phần bất định còn lại sau khi đã có đủ thông tin.

Ông cũng lưu ý rằng trí tuệ nghề nghiệp hoàn toàn không đồng nghĩa với việc đưa ra những quyết định bốc đồng. Ngược lại, đó là khả năng cân bằng giữa giải quyết vấn đề một cách lý trí và chấp nhận tiến về phía trước trong những tình huống không thể đạt được sự chắc chắn tuyệt đối.

Thế nên để mỗi ngày đi làm là 1 ngày vui, hoặc chí ít thì cũng là 1 ngày “không chán nản”, điều cần thay đổi không phải là công việc mà là kỳ vọng rằng mọi thứ phải thật hoàn hảo đúng như ý mình. Đôi khi, bạn chỉ cần chấp nhận có những việc mình không thể kiểm soát, mọi thứ sẽ trở nên nhẹ nhàng dễ thở hơn.

(Nguồn: APA)