Họp báo thường kỳ tháng 5 Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh: BkHCN

Tại họp báo thường kỳ tháng 5 do Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương chủ trì, câu chuyện phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ tiếp tục được đặt ra trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo thông tin từ Vụ Tổ chức cán bộ, hiện đã có hệ thống chính sách khá toàn diện dành cho nhân tài khoa học, công nghệ với 10 luật, 12 nghị định và 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Những quy định này được xây dựng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho đội ngũ nhà khoa học, đặc biệt là các tài năng trẻ, tham gia nghiên cứu, sáng tạo và làm việc trong khu vực công.

Nền tảng pháp lý mới được hình thành từ hàng loạt văn bản quan trọng như Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Nghị định số 179 về thu hút, trọng dụng nhân tài; Nghị định số 263 quy định chi tiết thi hành luật. Cùng với đó, Nghị định số 249 mở ra cơ chế thu hút chuyên gia nước ngoài và người Việt Nam ở nước ngoài tham gia hoạt động khoa học, công nghệ tại Việt Nam.

Đáng chú ý, phần lớn các chính sách này đều được ban hành trong năm 2025. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, quá trình xây dựng chính sách đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế và rà soát những bất cập kéo dài nhiều năm trong phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu.

Một trong những thay đổi lớn nhất nằm ở cơ chế đãi ngộ. Các đơn vị chủ trì nhiệm vụ khoa học, công nghệ được phép thỏa thuận mức lương với nhà khoa học mà không bị giới hạn bởi khung lương hành chính.

Đối với nhà khoa học trẻ tài năng hoặc sinh viên xuất sắc được tuyển dụng vào cơ quan nhà nước, mức thu nhập tăng thêm và phụ cấp bổ sung có thể đạt tối đa 150%. Với các chuyên gia và nhà khoa học trình độ cao, con số này lên tới 300%.

Ngoài lương và phụ cấp, những nhân tài khoa học, chuyên gia đầu ngành hoặc tổng công trình sư còn có thể được thưởng tương đương bốn lần mức lương theo hợp đồng, căn cứ vào kết quả công việc và mức độ đóng góp.

Đại diện Vụ Tổ chức cán bộ cho rằng đây là những chính sách có mức ưu đãi rất cao, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc tạo dựng môi trường cạnh tranh để thu hút nhân lực chất lượng cao.

Không chỉ cải thiện thu nhập, các chính sách mới còn hướng tới việc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu. Nhà khoa học được bảo đảm quyền tự chủ học thuật, được tiếp cận hệ thống phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu do Nhà nước đầu tư, tham gia các nhóm nghiên cứu mạnh và được hỗ trợ tham gia các chương trình đào tạo, bồi dưỡng trong và ngoài nước.

Một điểm mới được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm là việc giữ nguyên lương đối với các nhà khoa học trẻ tham gia chương trình đào tạo dài hạn ở nước ngoài. Trước đây, mức hưởng chỉ khoảng 40% lương hiện có.

Bên cạnh đó, các chính sách về nhà ở, chăm sóc sức khỏe và nghỉ dưỡng cho nhà khoa học cùng gia đình cũng đã được bổ sung nhằm nâng cao điều kiện làm việc và ổn định cuộc sống lâu dài.

Theo đại diện Vụ Tổ chức cán bộ, hệ thống chính sách hiện nay về cơ bản đã đủ sức hấp dẫn để thu hút và giữ chân các nhà khoa học trẻ tài năng.

Song song với việc hoàn thiện cơ chế, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang chuẩn bị thêm các chương trình hỗ trợ thế hệ nghiên cứu trẻ. Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ đang xây dựng một chương trình riêng dành cho nghiên cứu sinh, sinh viên xuất sắc và các nhà khoa học trẻ, dự kiến ban hành vào tháng 9 tới.

Chương trình được kỳ vọng sẽ giúp các tài năng trẻ tiếp cận nguồn lực nghiên cứu thuận lợi hơn, có thêm cơ hội phát triển chuyên môn và tham gia giải quyết các vấn đề lớn của đất nước bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, việc ban hành chính sách mới chỉ là bước khởi đầu. Ông cho rằng Việt Nam hiện không thiếu các quy định về thu hút và trọng dụng nhân tài khoa học, công nghệ. Điều quan trọng là các bộ, ngành, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chính các nhà khoa học có mạnh dạn vận dụng những cơ chế mới hay không.

“Các chính sách đã có, vấn đề là tổ chức thực hiện để chính sách thực sự phát huy hiệu quả”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho biết phần lớn cơ chế mới chỉ được ban hành trong thời gian gần đây nên cần thêm thời gian để đánh giá tác động. Trong quá trình triển khai, nếu xuất hiện những điểm chưa phù hợp hoặc phát sinh vướng mắc, Bộ sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan để nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh, bảo đảm các chính sách thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn.