Rằm tháng Chạp được xem là một trong những thời điểm cúng quan trọng nhất trong năm. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên mà còn mang ý nghĩa "khóa sổ" một năm cũ, chuẩn bị đón Tết. Vì thế, mâm cơm cúng rằm tháng Chạp từ lâu đã được người Việt coi trọng, không cần quá cầu kỳ nhưng nhất định phải tròn vẹn về khí.

Trong số những chi tiết nhỏ tạo nên sự tròn vẹn ấy, người xưa đặc biệt nhấn mạnh đến một loại gia vị quen thuộc nhưng rất dễ bị lãng quên trong gian bếp hiện đại – đó chính là muối.

Thứ gia vị nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn

Trong đời sống tâm linh dân gian, muối không chỉ đơn thuần là gia vị tạo mặn. Muối được xem là tinh chất của đất trời, mang tính ổn định, có tác dụng giữ, neo và bảo toàn. Bởi vậy, muối thường xuất hiện trong nhiều nghi thức truyền thống như rắc muối trừ tà, đặt muối đầu năm hay dùng muối để "giữ vía".

Đưa muối vào mâm cơm cúng rằm tháng Chạp vì thế mang ý nghĩa giữ lộc cuối năm, không để phúc phần đã tích lũy suốt một năm bị tán đi trước thời khắc chuyển giao.

Người xưa không yêu cầu phải bày riêng bát muối trên mâm cúng rằm tháng Chạp. Thay vào đó, muối hiện diện một cách tinh tế trong từng món ăn. Món mặn nấu chín kỹ, nêm vừa vị, rõ nền mặn, được xem là cách thể hiện sự chỉn chu và tôn trọng nghi lễ.

Mâm cúng nêm nếm quá nhạt thường bị coi là "thiếu lực", trong khi quá mặn lại khiến khí bị cứng, khó lan tỏa. Sự hài hòa của vị mặn được cho là yếu tố giúp mâm cơm đứng khí, tạo cảm giác đủ đầy và yên tâm.

Khi gia vị hiện đại khiến muối bị lãng quên

Ngày nay, gian bếp của nhiều gia đình đã thay đổi đáng kể. Hạt nêm, bột ngọt, nước sốt pha sẵn, gia vị ướp nhanh… giúp món ăn đậm đà và tiện lợi hơn. Tuy nhiên, chính sự tiện lợi này lại khiến muối dần bị đẩy xuống vai trò thứ yếu, thậm chí có mâm cơm cúng gần như không dùng đến muối nguyên chất.

Theo quan niệm phong thủy – tâm linh, đây là một thiếu sót mang tính biểu tượng. Gia vị công nghiệp tạo vị nhanh, nhưng thiếu chiều sâu; trong khi muối đại diện cho nền tảng và sự giữ gìn. Mâm cơm cúng phụ thuộc quá nhiều vào gia vị hiện đại có thể ngon miệng, nhưng bị cho là đậm vị mà thiếu khí, khó tạo cảm giác an ổn vốn rất quan trọng trong dịp rằm tháng Chạp.

Vì sao rằm tháng Chạp đặc biệt coi trọng muối?

Rằm tháng Chạp là thời điểm giao thoa mạnh giữa cũ và mới. Người xưa tin rằng, nếu mâm cơm cúng thời điểm này thiếu sự ổn định, năm mới dễ rơi vào trạng thái chông chênh. Muối, với tính giữ và cân bằng, được xem là gia vị giúp "neo" lại những điều tốt đẹp của năm cũ.

Không ít người lớn tuổi vẫn nhắc, mâm cơm rằm tháng Chạp ăn xong mà thấy tròn vị, ấm bụng thì lòng cũng yên hơn. Dù không ai đo lường được lộc bằng thìa muối, nhưng cảm giác đủ đầy và an tâm lại là điều rất thật.

Sau cùng, muối chỉ là biểu tượng. Điều quan trọng nhất của mâm cơm cúng rằm tháng Chạp vẫn là sự thành tâm và chỉn chu của người nấu. Một mâm cơm không cần nhiều món, nhưng nêm nếm cẩn thận, bày biện gọn gàng, luôn mang lại cảm giác yên ổn cho gia đình.

Như ông bà xưa vẫn dặn, giữ lộc không phải là giữ bằng hình thức, mà là giữ bằng nếp nhà và cách trân trọng từng bữa cơm. Và đôi khi, chỉ cần nhớ đến một nhúm muối vừa đủ, người ta đã giữ lại được sự cân bằng quý giá ấy.